ناۋرىز داستارحانىن قالاي «تۇگەندەۋ» كەرەك؟
0
2017-03-21 15:13:00
|
كەلۋقاينارى:
|
جاۋاپتى رەداكتور :

 

    استانا. قازاقپارات - ناۋرىز مەيرامىندا حالىق اراسىندا ەڭ كوپ ايتىلاتىن تىلەك - «ۇلىس وڭ بولسىن، اق مول بولسىن!».

 

قازاق حالقى ناۋرىزدا داستارقاندا تاعام مول بولسا، سول جىلى ەل توق بولادى دەپ ىرىمداعان. سول ىرىم بويىنشا ءسۇر ەتتى دە ناۋرىزعا دەپ ساقتاعانىن بىلەمىز. ەڭ باستىسى ناۋرىز كوجەدەن اۋىز ءتيۋدى، حالىققا كەڭىنەن اۋىز تيگىزۋدى ماڭىزدى ساناعان.

 

وسى ورايدا بەلگىلى تاريحشى، ەتنوگراف جامبىل ارتىقبايەۆتىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى جازبالارىنا جۇگىنە وتىرىپ، ءاز-ناۋرىزدىڭ ەرەكشەلىكتەرىن وقىرمانمەن بولىسكەندى ءجون ساناعان ەدىك.

 

ناۋرىز - داستارحان  

 

قازىرگى كۇنى ناۋرىز كۇنى كوجە دايىنداۋدى حالىق ۇيرەنگەن سياقتى، ءبىراق ناۋرىزدىڭ تاعامىن ءالى تۇگەندەپ بولا الماي جاتىرمىز.

 

ەرتەدە بەرەكەلى بايبىشەلەر ناۋرىزعا دايىندىقتى ءبىر جىل بۇرىن باستايدى. ەڭ الدىمەن ناۋرىزدىڭ باستى تاعامى جەنت دايىندالادى. قىس بويى تاس قايراقتاي قاتىپ تۇرعان قارىن-قارىن جەنتتى بايبىشەلەر «سامارقاننىڭ كوك تاسى جىبىگەن كۇنى ءبىزدىڭ جەنت تە بالقىپ، بوسادى» دەپ داستارحانعا الىپ شىعادى.

 

سارى ماي، قازى-قارتا ناۋرىز داستارحانىنىڭ باستى بەلگىلەرى. ناۋرىز مەيرامىنىڭ داستارحانىن بايلار كوتەرەدى، ولار سەمىرتىپ ءمۇيىزى شاڭىراقتاي ءنان وگىز سويادى. وسى ناۋرىزعا وگىز سويۋدىڭ ءوزى كونە ءداستۇر، ياعني بۇل مەيرام جىلقىنى قولعا ۇيرەتپەي تۇرعان ۋاقىتتا قالىپتاسقان دەگەندى بىلدىرەدى.

 

جىلقىنى ەۋرازيا دالاسىندا ءبىزدىڭ جىل ساناۋىمىزدان 4 مىڭ جىل بۇرىن ۇيرەتتى دەسەك، سيىر مالىن قولعا ۇيرەتۋ ودان دا ەرتەرەك زاماننىڭ جەمىسى. شۋمەرلەر ءبىزدىڭ جەرىمىزدەن مەسوپوتامياعا قاراي (ەكى وزەن اراسى) وگىزدى اربالارعا جەگىپ اتتانعان بولسا كەرەك.

 

قازاقتى سوڭعى كەزگە دەيىن ساقتالعان بۇقا كۋلتى دە سول زاماننىڭ ءبىر مۇراسى. جالپى جاعدايى كەلسىن-كەلمەسىن ءار قازاق ناۋرىز مەيرامىندا قازان كوتەرەدى.

 

كورشى-قولاڭدى شاقىرادى، جولاۋشى جۇرگەن حالىققا تاراتادى. ءار قازاندا باس بولۋى شارت، سول سەبەپتى تىم كەدەي دەگەن ادامنىڭ ءوزى قىستا سويىلعان قويدىڭ باسى بولسا، الىپ قالىپ ناۋرىز كوجە پىسىرەتىن قازانعا سالادى. قازىرگى ۋاقىتتا قوي سويسا، ونىڭ باسىن شەك-قارنىمەن قوسا لاقتىرىپ جىبەرۋ ورىن الىپ وتىر.

 

ناۋرىز مەيرامى باستى قادىرلەۋدان باستالادى جانە سول ارقىلى ءبىز قازاق قۇندىلىقتارىنا قايتىپ كەلەمىز.

 

ناۋرىز باتا 

 

قازاق «باتامەن ەل كوگەرەدى، جاڭبىرمەن جەر كوگەرەدى» دەيدى. قازاقتا باتاگوي اقساقالدار ەرتەدە كوپ بولعان، قازىر دە بار. ناۋرىز مەيرامىندا ءتىلى ورامدى، شەشەن، ەلگە سىيلى اقساقالدار حالىقتىڭ ورتاسىندا ارنايى باتا بەرەدى.

 

وسى باتانى «ناۋرىز باتاسى» دەپ اتايدى. ەلدىڭ ءبارى شىن نيەتپەن تىڭداعاننان كەيىن، كوڭىلدەرى بوساعاننان كەيىن، ءبارى بىردەي «ءامين» دەپ جىلاپ وتىرعان سەبەپتى سول اقساقالداردىڭ ايتقانى كەلىپ، ەلدىڭ باسى ءوسىپ، مالى كوبەيىپ، بەرەكەسى تاسادى.

 

بۇل جەردە ەڭ باستىسى ەلدىڭ شىن نيەتى. بۇل كۇندەرى دە باتا بەرەتىن ادام تابىلادى عوي، تەك ەلدىڭ ءىشى تازا، نيەتى دۇرىس بولۋى كەرەك. ارينە باتا بەرەتىن ادام دا دۋالى اۋىز، ءسوزى مەن ءىسى ءبىر بولعانى ءجون، ايتپەسە سۋدىراتىپ سايراپ بەرگەن دۇنيەنىڭ ءبارى باتا ەمەس قوي.

 

ناۋرىزعا قاتىستى ايتىلماي جۇرگەن ءبىر ءداستۇر بار. ءماشھۇر ءجۇسىپ «ول كۇنى قوجالارعا وقىتاتىن، ناۋرىزعا ارنالعان كىتاپ بولادى» دەيدى. ناۋرىز مەيرامى باستالعاندا عالىمداردىڭ ءدارىسىن تىڭداۋ كەرەك، ءار جەردە عالىمدارمەن كەزدەسۋلەردى ۇيىمداستىرۋ كەرەك.

 

ەگەر ءبىز ناۋرىز مەيرامىن قايتا جاڭعىرتامىز دەسەك وسى كۇنى توي تويلاپ، ءان-كۇيدى قىزىقتاۋمەن قاتار عىلىم ادامدارىنا دا ەرەكشە ءبىر قۇرمەت جاسالعانى ءجون.

 

پايعامبارىمىز ايتقان عوي «وتىز كۇن ورازانىڭ ساۋابىنان ءبىر كۇن عىلىممەن اينالىسقاننىڭ ساۋابى كوپ» دەپ... قازاقتىڭ بايلارى وسى كۇنى عالىمدارعا ارنايى سىي بەرىپ جاتسا وعان مەرەي، بايعا ساۋاپ، ەلگە مەرەكە ەمەس پە؟!

 

اۆتور: قانات مامەتقازى ۇلى 

 

未标题-1.jpg
未标题-1.jpg
00.jpg
QQ截图20170320103537.jpg
870cf1bf6d2f6d628c1e34a06efaf170.jpg