ايەلدەرگە قاتىستى ىرىمدار
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2017-07-13 15:24:00


    قازاق قىز بالانى قۇرمەتتەيدى، قىز-ارۋ، بولاشاق انا، ۇرپاق قىز ارقىلى ءوربيدى، «قىزدىڭ جولى جىڭىشكە»، «قىز جات-جۇرتتىق» دەپ قاستەرلەيدى، قىز قاباعىندا قۇت بار، قىز قاباعى كۇرەڭ تارتسا ەل جۇتقا شالدىعادى، قىز قاباعى كۇلىمدەسە قۇت قونادى، قىزدى قورلاعان قىزىل شاقاسىنان ايىرىلادى، قىزدىڭ جولى قىرىق كىسىنىڭ جولىن بوگەيدى، قىزدى جىلاتقاننىڭ قىرسىعى ارىلمايدى، قىز- اق وردانىڭ شام-شىراعى دەپ ىرىمداپ، قىز بالانى ادامنىڭ باقىتىنا بالايدى.


    قوناق بولىپ بارعان قىزدى ءۇيدىڭ تورىنە وتىرعىزادى، سەبەبى «قىزدا قىرىق كولىكتىك باقىت بار» توردە وتىرسا سول باقىتتىڭ جۇعىنى توردە قالادى، «قىزدا قىرىق قىرسىق تا بار» بوساعادا وتىرسا سول قىرسىق ۇيدە قالادى، «قىزدا وتتاي ىستىق مەيىر بار» توردە وتىرسا سول مەيىر سول ۇيگە باعىشتالادى، «قىزدا مۇزداي سۋىق ىزعاردا بار» ەسىك جاقتا وتىرسا، سول ىزعار ءۇيدى شالادى، «قىزدا قىرىق پەرىشتە بار»، توردە وتىرسا، سول پەرىشتەلەر سول ۇيگە قونادى. «قىزدا قىرىق سايتان بار»، ەسىك جاقتا وتىرسا سايتاندار سول ۇيدە قالادى دەپ ىرىمدايدى. مۇنىڭ ءبارى قىز بالانىڭ نازىكتىگىنە قاراي قۇرمەت ءۇشىن بولىپ تابىلادى.


    تۇندە ايەل زاتى سۋعا بارمايدى، ايەل جانى نازىك ءارى قورقاق كەلەدى، سۋ جانۋارلارىن كورگەندە شوشىنىپ قالادى، اۋىر اياق بولسا، تۇسىك تاستايدى دەپ ىرىمدايدى. 

    جاڭا تۇسكەن كەلىننىڭ بالا كوتەرىپ، جەرىك بولعانىن سەزسە، قايىن ەنەسى اعىنان جارىلىپ، «توسەك توي» جاساپ، كورشىلەرىن قۋانتادى، جينالعاندار توسەككە تەڭگە، كيەلى سانالاتىن حايۋانداردىڭ دەنە مۇشەلەرىن ىلەدى، جاستىعىنىڭ استىنا پىشاق جاستاپ قويادى. ونىسى بالا امان-ەسەن جارىق دۇنيەگە كەلگەنشە شوشىنباي جاتسىن دەگەنى.


    قىز بالالار ۇيگە كەلىپ وتىرعان قوناقتىڭ قارسى الدىنا تالتايىپ وتىرمايدى. مۇنداي قىلىق قىزدى ۇياتسىز ىسكە ۇرىندىرادى دەپ ىرىمدايدى.


    جاڭا تۇسكەن جاس كەلىن كورشى اۋىلعا العاش قىدىرا شىققاندا، ۇلكەن ەنەلەرى وعان «يتاياعىڭا سال» دەپ ساقينا، بىلەزىك، جۇزىك سەكىلدى زاتتار ۇسىنادى. كەلىنشەك تۇڭعىش بوسانىپ، نارەستەنى العاش شىلدە سۋىنا شومىلدىرعاندا، ىدىسقا وسى زاتتاردى سالىپ شومىلدىرادى، نارەستەنى شومىلدىرىپ بولعان سوڭ ايەلدەر بۇل زاتتاردى ءبولسىپ الادى. بالاعا اق تىلەۋ تىلەيدى، ۇزىن عۇمىر جاس سۇرايدى، ونىسى نارەستە ساراڭ ەمەس، قولى دا، جولى دا اشىق، جومارت بولسىن، قايىرىمدى بولسىن، ەگەر نارەستەگە تونگەن حاۋىپ-قاتەر بولسا، وسى زاتتاردا قالسىن. ونى ءبىز ءبولسىپ الايىق، نارەستە پالەدەن قاشىق بولسىن دەگەنى.


    ۇزاتىلعان قىز جىل تولماي توركىنىنە كەلمەيدى، ونىسى وتاۋدىڭ وتى لاۋىلداي ءتۇسسىن دەگەنى، بۇل مەزگىل بۇزىلسا-اق توسەك سۋيدى، كوڭىلگە جەل كىرەدى دەپ ۇيعارادى، وتاۋدى جايناتىپ، وت باسىندا ساماۋىردى قايناتىپ قويىپ، كەلگەن-كەتكەندى اشىق جارقىن قاباقپەن قارسى الۋ ارقىلى جاس كەلىن كەلگەن جەرىنە ابدەن باۋىر باسىپ كەتۋى كەرەك. سودان كەيىن عانا توركىنىنە بارۋىنا بولادى. توركىندەي بارعاندا داۋى ايتىپ، ساعىنشىن دا اقتارۋعا ەرىكتى، قۋانشپەن كورىسۋ-جاقسىلىق. اتا-اناسى ساعىنىپ كەلگەن قىزىن جىلى شىرايمەن، اق پەيىلمەن كۇتەدى، قايتار كەزىندە قالاعانىن بەرەدى، قىز كوڭىلى مارقايسا ەل كوڭىلى وسەدى، ەرجىگىتتەر بوسەدى دەپ جوريدى.


    ۇزاتىلعان قىز سوڭىنان ەرگەن سىڭلسىنە ءوزىنىڭ تاقياسىن، بوركىن، جاۋلىعىن بەرەدى، بۇل «ەندىگى كەزەك سەنىكى، وتىرىپ قالماي باعىڭ اشىلسىن» دەگەنى، مۇنى قازاق «شارعى» دەيدى.


    شارعى قىزعا جەڭگەلەرى، قۇربىلارى «باعىڭ جانسىن، باعىڭ جانسىن» دەپ جاقسىلىق تىلەيدى، جاسى ۇلكەندەرى «ماڭدايىڭ جارىق بولسىن» دەپ ماڭدايىنان يسكەيدى. ايەل تولعاتقان كەزدە سول ۇيدەگى قىز بالانىڭ كويلەگىنىڭ ەتەگىن جىرتىپ قويادى، ۇل بالانىڭ سىمىنىڭ بالاعىن سوگەدى، ونىسى تولعاق جىيلەپ، بالانىڭ بەتى تەز اشىلسىن دەگەنى. ايەل تولعاتىپ جاتقاندا، ول ۇيدەن بىرەۋلەر سىرتقا شىقسا، قول جاۋلىق سياقتى ءبىر نارسەسىن الىپ قالادى. الىپ قالارعا وڭاي نارسە جوق بولسا كەڭىردەگىنە، كويلەك جاعاسىنا قاداعان تۇيمەسىن ءۇزىپ الادى، ونىسى تولعاق ەرىپ كەتسە، ايەل ۋاعىندا بوسانا الماي قاتتى قينالادى دەگەنى.


    قىزدار وزىنەن جاسى ۇلكەن ادامعا نەمەسە جىگتتەرگە قاراپ ءتىلىن شىعارىپ جالاقتاتپايدى، بۇل ادەپسىزدىك دەپ ىرىمدايدى.
  

 
دايىنداعان: ەركىنبەك وكەن ۇلى