شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ قۇرىلىسىنداعى ەلەۋلى تابىستار
كەلۋقاينارى: |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2017-07-22 15:07:00


    قاليبەك قاسەن ۇلى


    شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ جالپى جوباسىنىڭ جەتەكشىلىگىندە، شينجياڭنىڭ ءتۇرلى ىستەرى جاپپاي العا ىلگەرىلەپ، تىڭ تاريحي باستاماعا اياق باستى.


    اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم زاڭمەن جونگە سالۋ قۇرىلىسىنا ەجەلدەن وسكەلەڭ تۇردە ءمان بەرىپ، شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ ءۇردىسىن بەلسەنە ىلگەرىلەتىپ كەلەدى. 2010 - جىلدان بەرى اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم «زورلىقتى كۇشكە قارسى تۇرۋدى، زاڭمەن جونگە سالۋدى، ءتارتىپتى دارىپتەۋدى» العا قويىپ، شينجياڭنىڭ قوعامىن جونگە سالۋ، ورنىقتىلىقتى ساقتاۋ، ەكونوميكانى دامىتۋ، قورشاعان ورتانى قورعاۋ قاجەتىمەن ۇشتاستىرىپ، شينجياڭدىق ەرەكشەلىككە يە، شينجياڭنىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايىنا ۇيلەسەتىن جەرگىلىكتى زاڭ - ەرەجەلەر جانە ۇكىمەت ەرەجەلەرىن شىعاردى؛ زورلىقتى كۇش، لاڭكەستىك سياقتى اۋىر قىلمىستارعا زاڭ بويىنشا قاتاڭ سوققى بەرۋدەن جازباي، مەملەكەتتىڭ ءتۇبىرلى مۇددەسى مەن ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ باس اماندىعىن، مال - مۇلكىنىڭ حاۋىپسىزدىگىن باتىل قورعادى؛ قوعامدى جونگە سالۋعا جاڭالىق ەنگىزىپ، جىلجىمالى حالىققا قىزمەت كورسەتۋ، ولاردى باسقارۋ، ءتۇيىندى فاكتورلاردى مەڭگەرۋ، زاڭعا، شاعىم ايتۋعا ساياتىن ارىز - ارمان جاقتارىندا ءبىر قىدىرۋ جارامدى دا ۇتىمدى شارالار قولداندى؛ زاڭ الدىندا بارلىق ادامنىڭ تەرەزەسىنىڭ تەڭدىگىن باسا دارىپتەپ، ءتۇرلى قايشىلىقتاردى، داۋ - شارلاردى، سونداي - اق تۇرلىشە ۇلتقا ساياتىن ماسەلەلەردى زاڭ بويىنشا ۇيلەسىمدى ءبىر جايلى ەتتى؛ زاڭ اتقارۋدى، ءادىليانى ارناعا ءتۇسىرۋ قۇرىلىسىن تەرەڭدەتىپ، قوعامدىق ادىلدىك پەن ادىلەتتىلىكتى بارىنشا قورعادى؛ زاڭمەن جونگە سالۋ ۇگىت - تاربيەسىن ىشكەرىلەي ورىستەتىپ، سوتسياليستىك زاڭمەن جونگە سالۋ تانىمىن كەڭىنەن تاراتىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ تانىمىن، زاڭمەن جونگە سالۋ كوزقاراسىن اناعۇرلىم كۇشەيتتى. وسى ناتيجەلەر شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ قىزمەتىن جاپپاي ىلگەرىلەتۋىمىزگە مىعىم نەگىز قالادى.


    2014 - جىلى ج ك پ 18 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءتورتىنشى جالپى ءماجىلىسى مەملەكەتتى زاڭمەن جونگە سالۋدى جاپپاي ىلگەرىلەتۋدى تۇڭعىش رەت جالپى ءماجىلىس فورماسىمەن ارناۋلى اقىلداسىپ، ورنالاستىرىپ، «ج ك پ ورتالىق كوميتەتىنىڭ مەملەكەتتى زاڭمەن جونگە سالۋدى جاپپاي ىلگەرىلەتۋدەگى كەلەلى ماسەلەلەر جونىندەگى قارارىن» شىعاردى. مەملەكەتتى زاڭمەن جونگە سالۋدىڭ ماڭىزدى قۇرامداس ءبولىمى رەتىندە، شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ − مەملەكەتتى زاڭمەن جونگە سالۋدىڭ تابيعي تالابى عانا ەمەس، مەملەكەتتى زاڭمەن جونگە سالۋ ماڭىزدى باعىتىن تياناقتاندىرۋدىڭ دا ناقتى شاراسى بولدى.


    2014 - جىلى ج ك پ اۆتونوميالى رايوندىق 8 - كەزەكتى كوميتەتىنىڭ سەگىزىنشى جالپى (كەڭەيتىلگەن) ماجىلىسىندە «اۆتونوميالى رايوندىق پارتكومنىڭ شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋدى جاپپاي ىلگەرىلەتىپ، زاڭمەن جونگە سالىناتىن شينجياڭ قۇرۋ جونىندەگى پىكىرىن» قاراپ ماقۇلداپ، ىنتىماقتى، جاراسىمدى، گۇلدەنگەن، باي، وركەنيەتتى، العا باسقان، الاڭسىز تىرشىلىك ەتەتىن سوتسياليستىك شينجياڭ قۇرۋدى زاڭمەن جونگە سالۋ جاعىنان پارمەندى قامتاماسىز ەتتى.


    پارتيا 18- قۇرىلتايىنان بەرگى، وتە- موتە اۆتونوميالى رايوندىق 8 - قۇرىلتايىنان بەرگى 5 جىل تۇتاس شينجياڭدا جوعارىدان تومەنگە دەيىن قيىنشىلىقتاردى جەڭىپ، قامال الۋ بارىسىندا قۇلشىنا العا باسىپ، باتىلدىقپەن شۇعىلالى بەت اشقان 5 جىل، ءتۇرلى ىستەردە ۇزدىكسىز نىق قادام باسىپ، باياندى تىنىشتىق ىستەرىنىڭ ۇلى ساپارىندا ارشىندى العا باسقان 5 جىل، اسىرەسە شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋدى جاپپاي ىلگەرلەتۋدەگى قايراتتانا العا ۇمتىلعان 5 جىل بولدى. پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، ءبىز تۇتاس شينجياڭداعى قالىڭ پارتيالى كادرلار مەن ءار ۇلت حالقىن ىنتىماقتاستىرا باستاپ، پارتيا 18 - قۇرىلتايىنىڭ جانە 18 - كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءۇشىنشى، ءتورتىنشى، بەسىنشى، التىنشى جالپى ماجىلىستەرىنىڭ رۋحىن ىشكەرىلەي دايەكتى تياناقتاندىرىپ، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ جەلىلەس ماڭىزدى سوزدەرىنىڭ رۋحىن، اسىرەسە، ورتالىقتىڭ شينجياڭ قىزمەتى جونىندەگى 2 - رەتكى اڭگىمە ماجىلىستە سويلەگەن ماڭىزدى ءسوزىنىڭ جانە شينجياڭدا قىزمەتتەردى كوزدەن كەشىرگەندە سويلەگەن ماڭىزدى ءسوزىنىڭ رۋحىن دايەكتى تياناقتاندىرىپ، قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىق باس نىساناسىن دايەكتى تياناقتاندىرىپ، ج ك پ اۆتونوميالى رايوندىق 8 - قۇرىلتايىندا تۇراقتاندىرىلعان نىسانالار مەن مىندەتتەردى جەڭىسپەن ورىنداپ، ءتۇرلى ىستەردە، وتە- موتە شينجياندى زاڭمەن جونگە سالۋ قۇرىلىسىندا تىڭ ەلەۋلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىك.


    ٴبىرىنشى، شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ جوباسى بەلگىلەنىپ، شينجياڭنىڭ قوعامدىق ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىعىن ساقتاۋ زاڭمەن جونگە سالۋ قۇرىلىسى جاعىنان قامتاماسىز ەتىلدى. 5 جىلدان بەرى، شينجياڭدى جونگە سالۋ رۋحى تيانشاننىڭ تۇستىگى مەن تەرىستىگىندە شۇعىلا شاشىپ، زاڭمەن جونگە سالۋ مادەنيەتى شينجياڭنىڭ ۇلان - بايتاق جەرىنە وشپەس ورنەك سالىپ، شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋدىڭ داۋىرلىك داستانى جازىلدى.


  شينجياڭ كوپ ۇلتتى، كوپ ءدىندى، كوپ مادەنيەت قاتار ءومىر سۇرگەن ءوڭىر. ءتۇرلى كۇردەلى دە نازىك ماسەلەلەر ءوزارا كىرىگىپ كەتكەن. قازىر شينجياڭنىڭ قوعامدىق جاعدايى جالپى العاندا ورنىقتى بولعانىمەن، ورنىقتىلىقتى قورعاۋ جاعدايى ءالى دە قيىن، كۇردەلى، «ۇشقارىلىقتى الاستاۋ» مىندەتى جاپالى. شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ — شينجياڭدى جونگە سالۋ جۇيەسىنىڭ جانە جونگە سالۋ قابىلەتىنىڭ وسىزاماندانۋىن ىلگەرىلەتۋدە ەرەكشە كەلەلى مانگە يە، ول شينجياڭ قوعامىنىڭ ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىعىن ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى ىرگە تاسى.


  2010 - جىلى مامىردا شينجياڭنىڭ رەفورما، دامۋ، ورنىقتىلىق ىستەرىنىڭ شەشۋشى كەزەڭىندە ورتالىق شينجياڭ قىزمەتى جونىندە اڭگىمە ءماجىلىس اشىپ، جاڭا جاعدايداعى شينجياڭ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋدە، ءسوز جوق، شينجياڭنىڭ قارىشتاپ دامۋى مەن باياندى تىنىشتىعىن ىلگەرىلەتۋ سىندى كەلەلى دە كوكەي تەستى مىندەتتى مىقتاپ ارقاۋ ەتۋ كەرەكتىگىن اتاپ كورسەتتى.


    2010 - جىلى اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم شينجياڭدى عىلمي جونگە سالۋدى كوزدە ۇستاپ، «زورلىقتى كۇشكە قارسى تۇرۋ، زاڭمەن جونگە سالۋدى، ءتارتىپتى دارىپتەۋ» يدەياسىن ايقىن العا قويدى ءارى ونى شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىعىن قورعاۋ قىزمەتىنىڭ جەتەكشى باعىتىنىڭ ءبىرى ەتىپ، قوعام ءتارتىبىن، زاڭنىڭ بەت - بەدەلىن تاباندىلىقپەن قورعادى.


    2014- جىلى كۇردەلى دە الماعايىپ حالىقارالىق اۋقىمعا، شينجياڭنىڭ 3 كەزەڭ قاباتتاسقان كۇردەلى جاعدايىنا سايكەس، شي جينپيڭ، يۇي جىڭشىڭ قاتارلى پارتيا مەن مەملەكەت باسشىلارى شينجياڭدا ىلگەرىندى - كەيىندى تەكسەرۋ جۇرگىزىپ، شينجياڭ قىزمەتىنە ورنالاستىرۋ جاسادى. وسى جىلى ورتالىق شينجياڭ قىزمەتى جونىندە 2 - رەتكى اڭگىمە ءماجىلىسىن اشىپ، شينجياڭ قىزمەتىن ستراتەگيالىق جالپى جاعداي تۇرعىسىنان جوبالاپ، قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىقتىڭ شينجياڭ قىزمەتىنىڭ باس نىساناسى ەكەنىن اتاپ كورسەتىپ، شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ، شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىعىن ىنتىماقتاسا قورعاۋ، شينجياڭدى ۇزاق ۋاقىت گۇلدەندىرۋ سىندى شينجياڭدى جونگە سالۋدىڭ جالپى جوباسىن بەلگىلەپ، جاڭا جاعدايداعى شينجياڭ قىزمەتىن ويداعىداي ىستەۋگە باعىت - باعدار كورسەتتى.


    پارتيا 18 - قۇرىلتايىنان، اسىرەسە، ورتالىقتىڭ شينجياڭ قىزمەتى جونىندەگى 2 - رەتكى اڭگىمە ماجىلىسىنەن بەرى، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ، شينجياڭدى ىنتىماقتاسا ورنىقتىرۋ، شينجياڭدى باياندى كوركەيتۋ نەگىزگى تاكتيكاسىندا تاباندى بولىپ، قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىقتى تىعىز توڭىرەكتەي زاڭمەن جونگە سالۋ قۇرىلىسىن كۇشەيتىپ، «زورلىقتى كۇشكە قارسى تۇرۋ، زاڭمەن جونگە سالۋدى، ءتارتىپتى دارىپتەۋدەن» جازباي، جونگە سالۋ جۇيەسى مەن جونگە سالۋ قابىلەتىنىڭ وسىزاماندانۋىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتتى.


    بۇگىنگى شينجياڭدا شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ جالپى جوباسى جاپپاي ىلگەرىلەتىلىپ، زاڭمەن جونگە سالىناتىن شينجياڭ قۇرۋ امالياتتىق ارەكەتى جاپپاي ورىستەتىلۋدە. نەگىزگى زاڭ تۋىن بيىك ۇستاپ، مەملەكەتتىڭ تۇتاستىعىن، مەملەكەتتىڭ حاۋىپسىزدىگىن، ابىرويى مەن مۇددەسىن باتىل قورعادى؛ زاڭ الدىندا بارلىق ادام تەڭ ەكەنىن دارىپتەپ، ۇلت، ءدىن سياقتى فاكتورلارعا ساياتىن قوعامدىق ماسەلەلەردى ۇيلەسىمدى ءبىر جايلى ەتتى؛ ۇكىمەت جارلىعىنىڭ ءبىر تۇتاستىعىن، بازاردىڭ ءبىر تۇتاستىعىن ساقتاپ، قوعامدىق ادىلدىك پەن تۋراشىلدىقتى جاقتادى؛ قايشىلىقتاردى، ماسەلەلەردى زاڭمەن جونگە سالۋ يدەياسىمەن جانە جونگە سالۋ تاسىلىمەن شەشىپ، قوعامدىق جونگە سالۋ قابىلەتىن ۇزدىكسىز جوعارىلاتتى؛ شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋدان جازباي، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ باسىم كوبىن بارىنشا ىنتىماقتاستىرىپ جانە وعان قول جەتكىزىپ، توتەنشە از سانداعى جاۋدى بارىنشا وقشاۋلاپ، ولارعا سوققى بەرىپ، قوعامدىق ورنىقتىلىق پەن باياندى تىنىشتىقتىڭ بەرىك نەگىزىن قالادى.


    ەكىنشى، شينجياڭدا زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك ارەكەتتەرىنە دەر كەزىندە زاڭ بويىنشا قاتاڭ سوققى بەرىلىپ، قوعامدىق جاعداي جالپى العاندا ورنىقتى بولدى. جۋىق جىلداردان بەرى، شەكارانىڭ ءىشى - سىرتىنداعى كوپتەگەن فاكتورلاردىڭ قات - قابات اسەرىندە شينجياڭدا زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك دەلولارى كوپ، ءجيى تۋىلىپ، شينجياڭنىڭ ورنىقتىلىعىنا ىقپال جەتكىزەتىن ەڭ تىكە، ەڭ رەال قاتەرگە اينالدى. زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك ارەكەتتەرىنە سوققى بەرىلمەسە، شينجياڭدا باياندى تىنىشتىق ورنامايدى.


    پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ پارمەندى باسشىلىعىندا، اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم ءار ۇلت جۇرتشىلىعىن ىنتىماقتاستىرىپ، ارقا سۇيەپ، باس نىسانانى تىعىز ارقاۋ ەتە وتىرىپ، ءبىر قاتار «كەشەندى شارالار» اتقاردى، وتە - موتە، قاتاڭ سوققى بەرۋ، رەتتەۋ - وڭاۋدى ۇزدىكسىز ىشكەرىلەي جۇرگىزىپ، زورلىقتى كۇش لاڭكەستەردىڭ اپتىعىن پارمەندى تۇردە باسىپ، كۇشتى تەگەۋرىن، ايبىندى سەس كورسەتىپ، زورلىقتى كۇش لاڭكەستەردىڭ زارەسىن ۇشىرىپ، جاسىرىنار جەر قالدىرمادى؛ باتىل ءۇن قاتىپ، ايقىن پوزيتسيا ءبىلدىرۋ جەلىلەس قيمىلىن ورىستەتىپ، ءار ۇلت، ءار سالا قايراتكەرلەرى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنا، ۇلى وتانعا قىزۋ سۇيىسپەنشىلىگىن، العىس ءۇنىن، مەملەكەت پەن حالىققا ادالدىق ءۇنىن، جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋ بەكىمىن، «ءۇش ءتۇرلى كۇشپەن» اقتىق دەمىنە دەيىن ايقاساتىن باتىرلىق ءۇنىن، تاباندىلىق ءۇنىن جەتكىزدى، ساناعا ساۋلە قۇياتىن مىنە وسى ادىلەت ۇندەرى تيانشاننىڭ تۇستىگى مەن تەرىستىگىندە كوكتەمگى جاسىنداي جارقىلداپ، ءبىر نيەتكە ۇيىسىپ، زۇلىمدىق پەن قياناتشىلدىقتى جوياتىن قۇدىرەتتى تاسقىن تۋىنداتتى.


    2014 - جىلى 23 - مامىردا شينجياڭدى نەگىزگى مايدان ەتكەن زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك ارەكەتتەرىنە قاتاڭ سوققى بەرۋ ارناۋلى ارەكەتىنىڭ شايقاس دابىلى قاعىلدى. ءبىر جىلدان استام ۋاقىتتا، قاتاڭ سوققى بەرۋ ارەكەتى زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك ارەكەتتەرىنىڭ ءجيى تۋىلۋ جايتىن اۋىزدىقتاپ، قوعامدىق جالپى جاعدايدىڭ باياندى ورنىقتىلىعىن ساقتادى.


    زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك قىلمىستارىنا قاتاڭ سوققى بەرۋ − زاڭنىڭ بەدەلىن ايگىلەپ، زاڭمەن جونگە سالۋ سەنىمىن سومداۋ بارىسى ەسەپتەلەدى. تەگەۋرىندى سوققى كۇشتى ءدۇمپۋ تۋعىزدى. قاشىپ جۇرگەن ءىشىنارا ادامدار ىرىقتىلىقپەن ءوزىن مالىمدەسە، بۇرىن زورلىقتى كۇش لاڭكەستەرىنەن ۇرەيلەنەتىن بۇقارا قايسارلىقپەن كەۋدە كەرە العا شىعىپ ىرىقتىلىقپەن اشكەرەلەپ، ءىز - دەرەكپەن بەلسەنە قامداپ، زاڭ بويىنشا ءبىر جايلى ەتۋدى قولداپ، زاڭ بويىنشا ۇكىم شىعارۋدى قۋاتتاپ، لاڭكەستىككە قارسى تۇرىپ، ورنىقتىلىقتى قورعاۋ قىزمەتىنىڭ قۋاتتى تىرەگىنە اينالدى.


  زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك ارەكەتتەرىنە قاتاڭ سوققى بەرۋ ارەكەتىنىڭ ىشكەرىلەي ورىستەتىلۋىنە ىلەسە، زاڭمەن جونگە سالۋ تانىمى ادامداردىڭ كوكەيىنەن بارعان سايىن تەرەڭ ورىن الدى. «زورلىقتى كۇش لاڭكەستەرىن قاتاڭ جازالاعاندا عانا زاڭنىڭ بەدەلىن، مەملەكەتتىڭ حاۋىپسىزدىگىن، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ ٴتۇبىرلى مۇددەسى مەن ءار ۇلت حالقىنىڭ ءتۇبىرلى مۇددەسىن قورعاۋعا بولادى». زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك ارەكەتتەرىنە قاتاڭ سوققى بەرۋ ارەكەتى ورىستەتىلگەننەن بەرى، اۆتونوميالى رايونىمىزداعى ءار دارەجەلى باسشىلار، ءدىني قايراتكەرلەر، ءار سالا ارىستارى، ءار ۇلت كادرلارى، جۇمىسشى - قىزمەتكەرلەرى جابال قاتاڭ پوزيتسيا ءبىلدىرىپ، زورلىقتى كۇش لاڭكەستەرى مەن ءدىني ۇشقارى كۇشتەرگە سوعىس جاريالاپ، زاڭمەن جونگە سالۋدىڭ بەدەلىن قورعاۋ ءداۋىردىڭ وكتەم ۇنىنە اينالدى.


لاڭكەستىككە قارسى حالىقتىق شايقاستا، باسىم كوپ ساندى زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك قيمىلدارى جورگەگىندە تۇنشىقتىرىلدى، بۇل بارىستا حالىق بۇقاراسى دا شايقاستىڭ تىڭ كۇشىنە اينالدى، زورلىقتى كۇش لاڭكەس ەلەمەنتتەردى 10 مىڭ ادام جابىلا قۋعىنداعان ايبىندى باستاما كوپ جەردە زاڭنىڭ بەت - بەدەلى مەن جاراسىمدىلىقتى، ورنىقتىلىقتى قورعاۋدىڭ ەڭ كۇشتى ورلەۋىن كوتەردى.


    حوتان، قاشقار، اقسۋ سياقتى جەرلەردە بۇقارا زورلىقتى كۇش لاڭكەستىك ارەكەتتەرىنە تىزە قوسا قارسى تۇردى ءارى وزدىكتەرىنەن ارەكەتتەنىپ، ساقشىلاردىڭ زورلىقتى كۇش لاڭكەستەرىن قورشاپ ۇستاۋىنا سايكەستى. مۇنداي دابىرالى ارەكەت لاڭكەستىككە قارسى حالىقتىق شايقاستى ونان ارى تەرەڭدەتتى. ونىڭ شينجياڭنىڭ لاڭكەستىككە قارسى كۇرەس تاريحىنا التىن ارىپپەن جازىلاتىنى، داۋسىز.


    ادىلەتتىڭ كۇشى ءبارىن باسىپ تۇسەدى. مۇنداي كۇش ۇزدىكسىز ۇيىسا تۇسكەن زاڭمەن جونگە سالۋ ورتاق تانىمىنان، بارىنشا بەكەمدەلگەن زاڭمەن جونگە سالۋ سەنىمىنەن كەلگەن، سونداي - اق ول جۇرتقا: لاڭكەستىككە قارسى حالىقتىق شايقاستا ءبىز، ءسوز جوق، جەڭىسكە جەتەمىز!» دەپ جاريالادى.
ٴۇشىنشى، عىلمي جولمەن جەرگىلىكتى زاڭ- ەرەجەلەر جاسالىپ جانە جاريالانىپ، قوعامدىق ورنىقتىلىق پەن باياندى تىنىشتىقتى ساقتاۋ زاڭدىق كەپىلگە يە بولدى.


جۋىق جىلداردان بەرى، شينجياڭ ورنىقتىلىقتى قورعاۋدىڭ قاجەتىمەن ۇشتاستىرىپ، ۇلت، ءدىن سياقتى ءتۇيىندى سالالاردا عىلمي زاڭ شىعارۋدى كۇشەيتىپ، زاڭ شىعارۋدى، زاڭعا وزگەرىس ەنگىزۋدى، كۇشىنەن قالدىرۋدى، تۇسىنىك جاساۋدى بىردەي يگەرۋدەن جازباي، شينجياڭ ەرەكشەلىگىنە يە، شينجياڭنىڭ ءىس جۇزىندى جاعدايىنا ۇيلەسەتىن جەرگىلىكتى زاڭ - بەلگىلەمەلەردى العا قويىپ، قوعامنىڭ ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىقتى ىلگەرىلەتۋگە نەگىز قالادى.


    ءدىني ۇشقارى يدەيا − شينجياڭنىڭ قوعام ورنىقتىلىعىنا اۋىر ىقپال جاسايتىن ۋلى وسپە. 2014 - جىلى اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ مەن شينجياڭدى ءمورال ارقىلى باسقارۋدى ۇشتاستىرۋعا تاباندى بولىپ، «بەس كىلتتەن» ويداعىداي پايدالانۋ سىندى كەلەلى كوزقاراستى جاسامپازدىقپەن العا قويدى. ەكى جىلدان بەرى، دىنگە سەنەتىن جاماعاتتىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ تانىمى جاپپاي جوعارىلاپ، ءدىني ۇشقارى يدەيانىڭ كەۋلەپ كىرۋىنەن ساقتاناتىن قارسىلىق قۋاتى كورنەكتى كۇشەيدى.


    2015- جىلى قازان ايىنىڭ سوڭىندا، شينجياڭ كوركەمونەر تەاترحاناسىندا وتكىزىلگەن «ۇشقارىلىقتى الاستاۋ» تەاتر اپتالىعى كۇشتى اڭىس قوزعادى، «تازارعان جۇرەك»، «توي شاتتىعى» سياقتى ءان - ءبي رەپەرتۋارلارى بۇقارالىق تىلمەن بۇقارانىڭ ومىرىندەگى حيكايالاردان سىر شەرتىپ، «بۇقارامەن جاناسقان» ستيل ارقىلى جۇرتشىلىقتىڭ ءدىني ۇشقارى يدەيادان بويىن اۋلاق سالۋىنا كومەكتەستى.


اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم جاسامپازدىقپەن ورتاعا قويعان «5 كىلت» ماڭىزدى ۇستانىمىنىڭ جەتەكشىلىگىندە، شينجياڭ دۇرىس سەنىم ارقىلى ءدىني ۇشقارىلىقتىڭ ءورىسىن تارىلتىپ، مادەنيەت ارقىلى ءدىني ۇشقارىلىقتى تەجەپ، وسى زامانعى مادەنيەت ارقىلى ءدىني ۇشقارىلىققا توسقاۋىل قويدى، دىنگە سەنەتىن بۇقارانىڭ زاڭ - ءتۇزىم تۋرالى تانىمدارى ايتارلىقتاي جوعارىلاپ، ءدىني ۇشقارى يدەيانىڭ سىنالاپ كىرۋىنە قارسى تۇراتىن يممۋنيتەتتىك قابىلەتتەرى كورنەكتى تۇردە كۇشەيدى.


    2015 - جىلى 1 - قاڭتاردا «اۆتونوميالى رايوننىڭ ءدىني ىستەر ەرەجەسى» رەسمي اتقارىلىپ، ازاماتتاردىڭ ءدىني سەنىم ەركىندىگى قورعالىپ، ءدىن ىستەرىن باسقارۋ ارناعا ءتۇستى، شينجياڭنىڭ ءدىن ىستەرىن زاڭ بويىنشا باسقارۋى ءتىپتى دە پارمەندى زاڭدىق كەپىلگە يە بولدى. «اۆتونوميالى رايوننىڭ ءدىني ىستەر ەرەجەسى» ءدىن قىزمەتىن زاڭمەن جونگە سالۋ ارناسىنا تۇسىرۋدەگى ماڭىزدى شارا، سونداي - اق شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ قۇرىلىسىن العا ىلگەرىلەتۋدەگى كەلەلى شارا، ول ءار ۇلت جۇرتشىلىعىنا ءدىن ماسەلەسىندە قانداي ارەكەت زاڭدى، قانداي ارەكەتتى زاڭ بويىنشا قورعاۋ كەرەك؛ قانداي ارەكەت زاڭسىز، تيىم سالۋ كەرەك دەگەندى انىق ۇعىندىردى. «زاڭدىسىن قورعاپ، زاڭسىزىنا تيىم سالۋ، ۇشقارىلىقتى شاۋجايلاپ، كەۋلەپ كىرۋدەن ساقتانۋ، قىلمىسقا سوققى بەرۋ» سىندى نەگىزدىك پرينسيپتى شىنايى دايەكتىلەندىرىپ، «ۇشقارىلىقتى الاستاۋ» قىزمەتىن زاڭ جاعىنان پارمەندى قامتاماسىز ەتتى.


    بولشەكتەۋ قيمىلدارىنا زاڭ بويىنشا قاتاڭ سوققى بەرىپ، ۇلتتار ىنتىماعىن قورعاۋ − شينجياڭنىڭ جەرگىلىكتى زاڭ شىعارۋ ءىسىنىڭ ماڭىزدى ءبىر جاعى. «زورلىقتى كۇشكە قارسى تۇرۋ، زاڭمەن جونگە سالۋدى، ءتارتىپتى دارىپتەۋ» تالابى بويىنشا، شينجياڭ «اۆتونوميالى رايوننىڭ ۇلتتار ىنتىماعى تاربيەسى ەرەجەسىن»، «اۆتونوميالى رايوننىڭ زاڭ - ءتۇزىم ۇگىت - تاربيە ەرەجەسىن» جاساپ، «قوعام اماندىعىن جاپپاي وڭاۋ ەرەجەسى» سياقتى زاڭ - ەرەجەلەرگە وزگەرىس ەنگىزدى، مۇنىڭ ىشىندە ۇلتتار ىنتىماعى تاربيەسى ەرەجەسى ۇلتتار ىنتىماعىنا بايلانىستى بۇكىل مەملەكەت بويىنشا تۇڭعىش زاڭ - ەرەجە بولىپ تابىلادى.


    2016- جىلى 1- اقپاننان باستاپ رەسمي اتقارىلعان «شينجياڭ ۇيعۇر اۆتونوميالى رايونىنىڭ ۇلتتار ىنتىماعى، العاباسارلىعى قىزمەت ەرەجەسى» —اۆتونوميالى رايون قۇرىلعاندىعىنىڭ 60 جىلدان بەرگى جانە ٴۇرتىس 33 جىل ۇلتتار ىنتىماعى ۇگىت- تاربيە قيمىلىن جۇرگىزۋ بارىسىنداعى مول اماليات جانە باعالى تاجىريبەلەردىڭ قورتىندىسى، ول ورتالىقتىڭ شينجياڭدى جونگە سالۋ ٴادىس- ٴتاسىلىن دايەكتى تياناقتاندىرۋداعى ماڭىزدى شارا بولۋمەن بىرگە، زاڭمەن جونگە سالىناتىن شينجياڭ قۇرىلىسىن ىلگەرلەتۋدەگى تاعى ٴبىر ماڭىزدى زاڭمەن جونگە سالۋ امالياتى بولىپ تابىلادى.


    مىندەتتى اعارتۋدىڭ ءونىمدى اتقارىلۋىنا كەپىلدىك ەتۋ جانە اۆتونوميالى رايونداعى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ عىلىم - مادەنيەت ساپاسىن جوعارىلاتۋ ءۇشىن، «اۆتونوميالى رايوننىڭ <مىندەتتى اعارتۋ زاڭىن> اتقارۋ ادىسىنە» وزگەرىس ەنگىزىلگەن كەزدە، «قوس ءتىل» اعارتۋى مىندەتتى اعارتۋ كولەمىنە قامتىلدى، سونىمەن بىرگە وقۋ الدىنداعى «قوس ءتىل» تاربيەسى تۇڭعىش رەت جۇرگىزىلدى؛ شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىن عىلمي تۇردە قورعاۋ جانە وعان مۇراگەرلىك ەتۋ ءۇشىن، «اۆتونوميالى رايوننىڭ ۇيعۇر مۇقامىن قورعاۋ ەرەجەسى» سياقتىلار ىركەس - تىركەس جاسالدى نەمەسە وزگەرىس ەنگىزىلدى.
مەملەكەتتىك كەڭەس اقپارات كەڭسەسىنىڭ 2015- جىلى 24 - قىركۇيەكتە جاريالاعان «شينجياڭداعى ۇلتتاردىڭ تەڭدىگىنىڭ، ىنتىماعىنىڭ، دامۋىنىڭ تاريحي ايعاعى» اتتى اق تىستى كىتاپتا بىلاي دەپ اتاپ كورسەتىلدى: شينجياڭدا وزگەشە دارالىققا يە جەرگىلىكتى زاڭ شىعارۋ جۇيەسى نەگىزىنەن قالىپتاستى، جەرگىلىكتى زاڭ - ەرەجەلەردىڭ جاسالۋى جانە اتقارىلۋى ءار ۇلت حالقىنىڭ زاڭدى مۇددەسىن قورعاپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ ءتۇرلى ىستەرىنىڭ دامۋىن جەبەۋگە زاڭدىق كەپىل ازىرلەدى.


    دامۋدى جەدەلدەتۋدى كورنەكتىلەندىرۋدەن جاراسىمدى ورنىقتىلىقتى قورعاۋعا دەيىن، حالىق تۇرمىسىن جاقسارتۋعا كەپىلدىك ەتۋدەن مادەنيەت، ءبىلىم بەرۋ، عىلىم - تەحنيكانى كۇشەيتۋگە دەيىن، شينجياڭداعى ءار رەتكى زاڭ جاساۋ عىلمي دامۋدى توڭىرەكتەي جوسپارلانىپ جانە ۇيىمداستىرىلىپ، ەكونوميكالىق، قوعامدىق دامۋعا دەمەۋ بولدى.


    ٴتورتىنشى، ٴادىليانىڭ ٴادىل بولۋىنا كەپىلدىك ەتىلىپ، قوعامدىق ادىلدىك سەنىمدىلىككە يە بولدى.


 تۇتاس رايونىمىزداعى سوت جۇيەسى تەرگەۋ فۋنكتسياسىن تولىق ساۋلەلەندىرىپ، ءتۇرلى قىلمىستىق ىستەر قىلمىستارىن زاڭ بويىنشا قاتاڭ جازالاپ، بازار شارۋاشىلىعى ءتارتىبى مەن حالىق تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋدى زاڭ بويىنشا قورعاپ، مەملەكەتتىڭ حاۋىپسىزدىگىن جانە الەۋمەتتىك حاۋىپسىزدىكتى، ءار ۇلت حالقىنىڭ زاڭدى ۇقىق - مۇددەسىن قورعاپ، شينجياڭنىڭ قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىعى ءۇشىن ءادىليالىق جاقتان پارمەندى قىزمەت وتەدى جانە كەپىلدىك ەتتى.


    شينجياڭنىڭ سوت جۇيەسى ءادىليانىڭ ادىلدىگىن زور كۇشپەن ىلگەرىلەتىپ، حالىقتىق جاراستىرۋ مەن ارىز - شاعىمداردى ىمىرالاستىرۋدى توعىستىرۋدى بەلسەنە جەبەپ، قىرۋار قايشىلىقتى ارىز ايتۋدان بۇرىن جانە ارىز ايتىلعان ساتتە ءبىر جايلى ەتتى؛ توراپتا اتقارۋ، تەكسەرۋ، مەڭگەرۋ جۇيەسىنەن پايدالانۋدى ىلگەرىلەتىپ، «اتقارۋ قيىن بولۋ» ماسەلەسىن شىنايى شەشتى؛ سەنىمىنەن ايرىلعان اتقارىلۋشنى باقىلاۋ، تىكسىندىرۋ جانە جازالاۋ مەحانيزمىن كەمەلدەندىردى؛ شينجياڭ ەرەكشەلىگىنە يە ءادىليالىق جاقتان حالىققا تيىمدىلىك جاساۋ شارالارىن ىزدەستىرىپ، كوشپەلى تەرگەۋ، سۋديالاردىڭ حالىققا قولايلىلىق جاساۋ قىزمەت پۋنكتى، الەۋمەتتىك اۋماق سۋدياسى، قىستاققا تۇسكەن سۋديالار قىزمەت مەحانيزمىن اتقاردى؛ دەلو تۇرعىزۋدى ينفورماتسيالاندىرۋ قۇرىلىسىن ورىستەتىپ، توراپتا ۋادەلەسىپ دەلو تۇرعىزۋ، توراپتا جەتكىزۋ سياقتىلار ارقىلى ءار ۇلت جۇرتشىلىعىنىڭ ارىز - شاعىم ايتۋىنا قولايلىلىق جاسادى.


    2015- جىلدان بەرى، شينجياڭداعى ايماق، وبلىس، قالالىق حالىق سوتى جۇيەسى ەرەكشە ۇسىنىس ەتىلگەن 28 باقىلاۋشىنى جاڭادان قابىلداپ، حالىق قۇرىلتايىنىڭ باقىلاۋىن، ساياسي كەڭەستىڭ دەموكراتيالىق باقىلاۋىن، پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ زاڭدى باقىلاۋىن جانە قوعامداعى ءار سالانىڭ باقىلاۋىن ىرىقتىلىقپەن قابىلداپ، ءادىل دە تۋراشىل ءادىليانى ىشكەرىلەي جەبەپ، ءادىليانىڭ سەنىمدىلىگىن كۇشەيتتى.


    بەسىنشى، زاڭ بويىنشا اكىمشىلىك جۇرگىزەتىن، زاڭمەن جونگە سالىناتىن ۇكىمەت قۇرىلىپ، قالىڭ حالىق بۇقاراسىنىڭ قولداپ- قۋاتتاۋىنا يە بولدى.


    شينجياڭ ەلىمىزدەگى «تەكسەرىپ بەكىتىلەتىن ىستەر ەڭ از، تەكسەرىپ بەكىتۋ ونىمدىلىگى ەڭ جوعارى، قىزمەت وتەۋى ەڭ ساپالى» ولكە - اۆتونوميالى رايون قۇرۋدا. 2013 - جىلدان باستاپ، شينجياڭ جاڭا كەزەكتى اكىمشىلىك تەكسەرىپ - بەكىتۋ ءتۇزىمى رەفورماسىن جاپپاي باستادى، 2015 - جىلدىڭ سوڭىندا اكىمشىلىك تەكسەرىپ - بەكىتۋ ىستەرىنىڭ %35ىنەن استامى ىقشامدالدى.


    ۇكىمەت ۇقىق جۇرگىزۋ، جاۋاپكەرلىگىن اتقارۋ بارىسىندا زاڭمەن جونگە سالۋ پرينسيبنەن جازباي زاڭ بويىنشا قاتاڭ اكىمشىلىك جۇرگىزدى، ۇكىمەتتىڭ ءتۇرلى ۇقىعى زاڭمەن جونگە سالۋ ارناسىندا ورىستەتىلىپ، ەكونوميكانىڭ ءارى جاقسى، ءارى تەز دامۋىن جانە قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعى مەن ورنىقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋدە اناعۇرلىم زور رول اتقاردى. اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى ءتۇزىم قۇرىلىسىنىڭ ساپاسىن ۇزدىكسىز ءوسىرىپ، اكىمشىلىك ۇقىق جۇرگىزۋدى ولشەمدەستىرىپ، زاڭ بويىنشا اكىمشىلىك جۇرگىزۋدى باعالاۋدى تەرەڭدەتىپ، قوعامدىق قايشىلىقتاردى زاڭ بويىنشا شەشىپ، زاڭ بويىنشا اكىمشىلىك جۇرگىزۋ قىزمەتتەرىن تىڭعىلىقتى ىلگەرىلەتتى.


    2013 - جىلى اۆتونوميالى رايوندىق حالىق ۇكىمەتى جاڭا «اكىمشىلىك قۇرىلىمداردىڭ ولشەمدى حۇجاتتارىن جاساۋ ءتارتىبى بەلگىلەمەسىن» جانە «اكىمشىلىك قۇرىلىمداردىڭ ولشەمدى قۇجاتتارىن جاساۋدى ەستەلىككە الۋ بەلگىلەمەسىن» دايىنداپ، حۇجاتتاردى جاساۋ ءتارتىبىن اناعۇرلىم ولشەمدەستىرىپ، ءار دارەجەلى ۇكىمەت پەن ۇكىمەت تاراۋلارى تاراتقان «قىزىل باستى حۇجاتتاردىڭ» نەگىزدەلەتىن ەرەجەلەرى بار بولدى.


    2015- جىلى تامىزدا شينجياڭ ادەتتەگى پاسپورتتى باسقارۋ رەفورماسىن اناعۇرلىم جەدەلدەتىپ، ادەتتەگى پاسپورت جاساۋدى باسقارۋدىڭ بىرلىككە كەلگەن ساياساتىن زاڭ بويىنشا جاپپاي اتقارىپ، ءوتىنىش ەتۋ شارتتارى مەن ءبىتىرۋ تارتىپتەرىن ولشەمدەستىرىپ جانە ىقشامداپ، ءار ۇلت جۇرتشىلىعىنىڭ شەكارادان قالىپتى، زاڭدى كىرىپ - شىعۋ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىردى.


 اۆتونوميالى رايون ۇستىنەن وڭاۋ مەن تۇبىرىنەن وڭاۋدى ۇشتاستىرۋعا تاباندى بولىپ، جان - جاقتى شارا قولداندى، ورنىقتىلىقتى قورعاۋ شارالارى باتىل اتقارىلدى، قوعامدىق جونگە سالۋ قابىلەتى بارىنشا جوعارىلادى. جىلجىمالى حالىق جونىندەگى بۇكىل رايونىمىزدىڭ 5 دارەجەلى امبەباپ ينفورماتسيا تەكشەسى العاشقى قادامدا قۇرىلىپ، نوپوسقا تىركەلمەگەن 500 مىڭنان استام ادامدى نوپوسقا قوندىرۋ ماسەلەسى شەشىلىپ، ىشكى ولكەلەردەگى 4000نان استام شينجياڭدىق سەرگەلدەڭ بالا قۇتقارىلىپ، جىلجىمالى حالىقتى باسقارۋعا قىزمەت كورسەتۋ ورەسى جوعارىلاي ءتۇستى.


    ازاماتتاردىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ تانىمىنىڭ ۇزدىكسىز كۇشەيۋىنە ساي، ماسەلەلەردى زاڭمەن جونگە سالۋ ويىمەن ويلاسۋ، الاۋىزدىقتار مەن قايشىلىقتاردى زاڭمەن جونگە سالۋ تانىمىمەن شەكتەۋ، ءتۇرلى مۇددە قايشىلىقتارىن شەشۋدى مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا زاڭمەن جونگە سالۋ جۇلگەسىنە ەنگىزۋ دە شينجياڭنىڭ رەفورما، دامۋ، ورنىقتىلىق جالپى جاعدايىن قورعاۋدىڭ شىنايى كەپىلى بولدى.


    شينجياڭ مال - مۇلىك كەرىستەرىن حالىقتىق جاراستىرۋداي قىزمەت مەحانيزمىن بەلسەنە ىزدەستىرىپ، قىرۋار قايشىلىقتى بۇقارانىڭ ءوز جانىندا ءبىر جايلى ەتتى. بۇدان سىرت، شينجياڭ ەڭبەك كەرىستەرىن، تۇتىنۋ، قورشاعان ورتانى قورعاۋ، جەرىن الىپ كوشىرۋ سياقتى كاسىپتىك حالىقتىق جاراستىرۋ ۇيىمدارىن بەلسەنە قۇرىپ، حالىق تۇرمىسىنا، دامۋعا قاتىستى ءتۇرلى قايشىلىقتاردى كاسىپ پەن زاڭ ارقىلى جونگە سالۋ ءوزارا ۇشتاستىرىلعان تاسىلدەرمەن شەشۋدىڭ جاڭا جاعدايىن قالىپتاستىردى.


    اۆتونوميالى رايوننىڭ «6 - بەسجىلدىق» زاڭ جالپىلاستىرۋ قىزمەتىندە تولاعاي تابىستارعا قول جەتتى: باسشى كادرلار زاڭدى باستاماشىلىقپەن ۇيرەنىپ، زاڭنان باستاماشىلىقپەن پايدالاندى، ەگىنشى - مالشىلاردىڭ قىستاق تۇرعىندارىنىڭ ءوزىن - ءوزى باسقارۋ جانە نەگىزگى ساتىنىڭ دەموكراتيالىق باسقارۋ ىستەرىنە ات سالىسۋ قابىلەتى ۇزدىكسىز جوعارىلادى... ءار ۇلت جۇرتشىلىعىنىڭ زاڭمەن جونگە سالۋ تانىمى، زاڭمەن جونگە سالۋ كوزقاراسى ارتا ءتۇستى.


    قىسقاسى، 5 جىلدان بەرى شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ تۋى شينجياڭنىڭ كوگىلدىر اسپانىندا اسقاقتاي جەلبىرەپ، زاڭدار عىلمي جولمەن جاسالىپ، ءادىليا جۇمىستارى ءادىل اتقارىلىپ، اكىمشىلىك ىستەر زاڭ بويىنشا جۇرگىزىلىپ، جالپى حالىق جابال زاڭ ۇيرەندى... شينجياڭ قوعام ورنىقتىلىعى مەن باياندى تىنىشتىقتى تىعىز توڭىرەكتەي شينجياڭدى زاڭمەن جونگە سالۋ تاكتيكاسىن ىلگەرىلەتتى، جونگە سالۋ جۇيەسى مەن جونگە سالۋ قابىلەتىنىڭ وسىزاماندانۋ دەڭگەيى ۇزدىكسىز جوعارىلاپ، زاڭمەن جونگە سالۋ ۇستانىمى قوعامدىق باسقارۋ مەن قوعامدىق ءومىردىڭ سان سالاسىنا ءسىڭىپ، زاڭمەن جونگە سالۋ تيانشاننىڭ تۇستىگى مەن تەرىستىگىندە ورنىقتىلىقتى قورعاپ، جاراسىمدىلىقتى جەبەۋدىڭ نەگىزگى اۋەنىن اۋەلەتتى.


  

ــــــــــــ سوڭى ــــــــــــ