جازدىق كانيكول كەزىندەگى اتا-انالار مەن بالالاردىڭ كوڭىل بولۋگە تيىستى تۇيىندەرى تۋرالى كەڭەستەر
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور:ايناگۇل | جاڭالانعان ۋاقىت:2017-08-21 15:50:00


    ونەر حاميت ۇلى، زياقان ءابىلقاي ۇلى


    وقۋشىلار جونىنەن العاندا، جازدىق-قىستىق دەمالىس-بالالاردىڭ توتەنشە ءمان بەرەتىن، اسىعا كۇتەتىن، وسى دەمالىس بارىسىمدا نەلەردى ىستەۋى تۋرالى وي-پىكىر ورىستەتەتىن بىر دە، ٴبىر جارىم ايلىق ۇيدە تىنىعىپ دەمالاتىن، ءتۇرلى قيمىلدارعا قاتىساتىن، تۋىس-تۋعاندارىمەن، دوس-جاراندارىمەن ارالاسىپ، بوي جازىپ، ەركىن ارەكەت الىپ باراتىن قيمىل وراي كەزەگى بولىپ تابىلادى. الايدا، ءوزىنىڭ انا مەكتەبىنەن تۇتاس ماۋسىم بويى العان ءبىلىمى مەن ٴتالىم-تاربيەسىنىڭ ناتيجەسىن ارقالاپ، مەكتەبى جانە تاربيەشى ۇستازدارى جاعىنان بەرىلگەن الۋان مازمۇندى تاپسىرىقتارىن الىپ، وتباسىنداعى اتا-انالارىنىڭ ايالى الاقانىنا كەلىپ، ءوز دەڭگەيلەرىنە ساي قوعامدىق-امالياتقا ارالاسىپ سايكەسىپ ۇشتاسادى. بۇل دا بولسا، بالالاردىڭ مەكتەپ ٴتالىم-تاربيەسىمەن اتا-انا تاربيەسىنىڭ ءوزارا ۇشتاسۋىنان دەرەك بەرەدى، الايدا، وسى بارىستا، اتا-انالار جانە وقۋشى بالالاردا وزىندىك جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ارقالاپ، جازدىق دەمالىستىڭ ءماندى دە، ءساندى، ماعىنالى دا، كوڭىلدى بولۋىنا كوپتەن كوپتەپ قۇلشىنىستار جاساۋى قاجەت بولادى. سول ٴۇشىن دە، اتا-انالار بالالارىمەن وسى دەمالىستارىن قالاي سايكەسىپ وتكىزۋ تۋرالى وي ورتاقتاستىرا وتىرايىق:


    1. اتا-انالار اۋەلى بالاسىنىڭ ءبىر ماۋسىمدىق ۇيرەنۋ، تالىم-تاربيە قابىلداۋ جاعىنداعى جەتىستىكتەرى مەن العان ٴمورالدىق ولشەمدەر جاعىنداعى تالىم تاربيەسىنىڭ جالپى احۋالىن بالالاردىڭ وزىنەن، تاربيەشى ۇستازدارىنان، قاتىستى ساباقتاستارىمەن ىشكەرلەي بايلانىستار جاساپ، بالالارىنىڭ احلاق-اقىل-وي، دەنە-تاربيە، قولونەر-عىلىم-تەحنيكا، حاۋىپسىزدىك بىلىمدەرى مەن الەۋمەتتىك زاڭ-ٴتۇزىم جاقتارىنداعى ءبىلىمى مەن قابىلەتىن سىناپ، باقىلاپ كورىپ، مەكتەپ پەن سەميا تاربيەسىنىڭ، مەكتەپپەن قوعامدىق امالياتتىق تالىم-تاربيەنىڭ ۇشتاستىرا الاتىن، ۇشتاستىرا المايتىندىعىنا قاداعالاي نازار اۋدارىپ، بول ماسەلەلەر تۋرالى بالالارمەن بايىپتى تۇردە سايكەسىپ، قىستىق دەمالىس بارىسىنداعى قيمىل ورتاسىنىڭ باياندى،ءارى حاۋىپسىز جۇرىلۋىنە تاماشا زاتتىق جانە رۋحاني نەگىز قالاۋى توتىنشە ماڭىزدى ورىن الاتىندىعىن اتا-انالار ەرەكشە ەسكەرگەنى ءجون.


    2. اتا-انالار بالالارىنىڭ تالعامىن ەسكەرگەن ءجون. دەمالىس ورايىنان پايدالانىپ، بالالار ءوز تالعامى بويىنشا نەمەسە اتا-انالارىنىڭ تالداۋىنا ساي ءتۇرلى قيمىلدارعا قاتىناسۋعا تۋرا كەلەدى. مۇندا، ءتۇرلى ونەر-ءبىلىم يگەرۋ ماقساتىمەن، ءار تۇرلى ونەر ورتالىقتارىنا وقۋ قاراجاتتارىن تولەپ، ءتۇرلى شەبەرلىككە باۋلۋ ورىندارىنا بەرەدى. ءدال وسى ورايدا، اتا-انالار بالالارىنىڭ قانداي ونەر، شەبەرلىك تۋرالى اۋەستىگىمەن قىزىعۋى بارما، جوق پا؟ وسى ماسەلەنى شەشىم ەتۋدە بالالارىمەن تىعىز سايكەسىپ، ولارىڭ قىزىعۋ دەيتىن ەرەكشەلىگىن استە ەسكەرۋسىز قالدىرماعان ءجون. سوندىقتان بالالاردى ونەر-ءبىلىم ورتالىقتارىنا بەرەردەن بۇرىن ونىڭ وسى كاسىپ تۋرالى تۇسىنىگىن، اۋەسىن، ۇيرەنۋ سەنىمىن ءتۇسىنۋ قاجەت، ۇيتپەگەندە، بالانىڭ اۋەستىگىمەن بولماعان تاربيەنىڭ قونىمدىلىعى تىم شىركىن-اي بولا المايدى دا، بالانىڭ ۋاقىتى، زەيىن قۋاتى، ىستەتىلگەن قاراجات بوسقا كەتەدى. سوندىقتان بالالاردىڭ يدىيالىق تانىمىن ايقىنداپ، تۇسىنىگىن تەرەڭدەتىپ، قابىلداعان ونەر-ءبىلىمىنىڭ قونىمدى دا سىڭىمدى بولىپ ناتيجەلى ءونىم بەرەرىن دالەلدەۋگە بولادى.


    3. بالالاردى جازدىق دەمالىستا ساباعىن پىسىقتاي جۇرۋمەن قوسا، سىرتقا شىعارىپ بوي جازدىرىپ، ساياحاتتاتىپ تۇرۋ، اۋىل تۇرمىسىنا ارالاستىرىپ، ۇلتىمىزدىڭ ساحارا مادەنيەتىنە، ءداستۇر-سالت-ساناسىنادا ويىستىرىپ، ءتۇسىندىرىپ وتىرۋ كەرەك.


    4. تۇرمىسقا جاناسۋ مەن بىرگە بايىرعى انا ءتىلىمىزدى ۇيرەنۋگە دە وراي جاراتىپ وتىرعان وڭ. مەكتەپتىڭ بەرگەن ءۇي تاپسىرماسىن، مۇرال تاربيە تاپسىرماسىن، كۇندەلىك ەستەلىك جازۋ ادەتىن اتا-انالار باقىلاپ، ونىڭ ورىندالۋىنا كومەكشى، ءارى قۋزاۋشى بولىپ وتىرۋى كەرەك. بالالارىنىڭ كورگەن بىلگەندەرى تۋرالى، وزدەرىنىڭ حيكاياتتى اسەرلى اڭگىمەلەرى ارقىلى دا، بالالارىنىڭ تىڭداۋ، سويلەۋ جانە وي قورتۋ قابىلەتىن اسىرۋعا، كۇندەلىك ەستەلىك جازدىرۋ ارقىلى جازۋ قابىلەتى مەن ماسەلەگە تالداۋ جاساۋ، وي جۇگىرتۋ ساۋياسىن وسىرۋگە كومەكشى بولۋ قاجەت.


    5. بالالارعا حاۋىپسىزدىك تاربيەسىن قالت جىبەمەي ايتىپ وتىرۋى كەرەك. مۇندا، ءوزى قورعاۋ، ءوزىن ءوزى اۋلەتتەندىرۋ، ءوز جۇمىستارىن ءوزدەرى ىستەۋمەن بىرگە، ءوز جۇمىستارىن ءوزدەرى ءبىر جاقتىلى ەتۋ نىسايىن قالىپتاستىرۋعا جەبەپ وتىرۋمەن ءبىرگە، الەۋمەتتىك زاڭ-تۇزىم، قوعامدىق مۋالعا بويسىنۋ، بول تۋرالى ونەگەلى، ۇلگىلى ىستەر ىستەۋگە باۋلىپ، اتا-انالار وزدەرى ونەگە-ۇلگى بولىپ، باستاماشىلىق رول ويناۋمەن قاتار، جاقسىلىق پەن جاماندىقتى، ادىلەتىلىك پەن جاۋىزدىقتى، باردامشىلىق پەن جوقشىلىقتى، ەڭبەكشىلدىك پەن جالقاۋقىقتى، الدامشىلىق پەن سەرگەكتىكتى، زاڭ-ءتۇزىم مەن مۇرالدىق ولشەم ارقىلى بارلىعىن پارىقتاۋعا، ايقىنداۋعا باستاپ، كىشكەنە ىستەن ۇلكەن ءمان تۋىلاتىن زاڭدىلىققا سايكەس بالالاردى بالا جاستان، شىندىققا، ادىلەتشىلدىككە، ادەپ-يباعا، ءوزىن-وزى الەۋەتتەندىرۋگە زاڭ تۇزىمگە بويسىنۋعا باۋلىپ وتىرعان ءجون. دەمالىس بارسىندا، اتا-انالار بالالاردىڭ، ماسەلەنى پارىقتاۋ سانالىلىعىنا، قاۋىپسىزىك جاقتان توتەپ بەرۋ ەركىن شىڭداپ، بۇزاقىلاردىڭ ازدىرۋىننان، كەرتارتپا <<ءۇش ءتۇرلى جاۋ كۇشتەردىڭ>> الداپ-ارباۋىنان، تەرىس جولعا باستايتىن كەرى نىسايىنان ساق بولۋعا قاداعالاي نازار اۋدارىپ، تاماشا قوعامدىق جانە سەميالىق مۋرال قالىپتاستىرۋعا ءجون سىلتەپ، باستاماشىلىق، ونەگەلىك رول ويناۋ ورنىن مانگى وگەيسىتپەرى كەرەك.


    6. بالالاردى سەمياداعى كەزىندە، ءوز جۇمىسىن ءوزى تىندىرۋعا باۋلىپ، يەك سۇيەۋشىلدىك، جاعىنپازدىق، كىرپيازدىق مىنەز-قۇلىق قالىپتاستىرىپ قالۋدان ساقتاندىرۋ كەرەك. ۇنەمى دەنە شىنىقتىرۋعا باۋلىپ، سوم دەنەلى، ەڭسەلى بولىپ ءوسىپ ەرجەتۋدىڭ نەگىزىن ەرتە باستان قالىپتاستىرۋعا ادەتتەدىدىرىپ وتىرۋ، كىتاپ وقۋعا، حابار-وشار كورۋگە باۋلۋ توتەنشە ماڭىزدى ءتالىم-تاربيە شاراسى بولىپ تابىلادى.


    7. ەگەر ءسىز «تەلەفون ءنومىرىڭىز (كوكەگىڭىز) سيلىققا ءىلىندى»، «قوعامدىق قامتاماسىزداندىرۋ ەسەپ نومىرىڭىزدە قاتەلىك بايقالدى»، «مەملەكەتتىك باجى مەكەمەسى اۆتوكولىك ساتىپ الۋ باجىسىن قايتارماقشى». <<مىنا جولدامانى باسقاعا كوبەيتىپ قولداساڭ پالەندەي يگىلىككە كەنەلەسىڭ>> دەگەن سياقتى ەمەۋرىنمەن باستالعان كەلتە حاتتاردى تاپسىرىپ الساڭىز نەمەسە وسىنداي مازمۇنداعى تەلەفونداردى قابىلداساڭىز، وندا اباي بولىڭىز. ولارعا اتى–ءجونى، ازاماتتىق كۋالىك ءنومىرى، بانكە ەسەپ ءنومىرى قاتارلى ينفورماتسيالاردى اشكەرەلەۋىڭىزگە بولمايدى. سونداي-اق، بالالاردى الداپ اكەتەتىن، الدامكوستەردىڭ الدام قالتاسىنان ساقتانۋعادا ەرەكشە اباي بولعان ءجون. بۇل تۋرالى ماڭايىڭىزداعىلارعا، بالا-شاعالارىڭىزعا ۇدايى ەسكەرتىپ وتىرلارىڭىزدى دا قۇلاق قاعىس ەتەمىز.


فۋكاڭ قالاسى 3-باستاۋىش مەكتەبى