اقاۋسىز ازىقتانۋ جونىندە كەڭەس
كەلۋقاينارى: |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2018-12-04 17:33:00



تەڭىز بالىعىنىڭ قورەكتىك قۇنى وزەن بالىعىنا قاراعاندا جوعارى بولادى


انىقتاپ ايتقاندا، مەيلى تۇشتى سۋ بالىعى بولسىن، الدە تەڭىز بالىعى بولسىن، قورەكتىك قۇنى جالپى جاقتان قارايلاس كەلەدى، الايدا، تەڭىز بالىعىنىكى ءسال جوعارى تۇرادى.


تەڭىز بالىعىنىڭ قۇرامىندا قورەكتىك تۇز مول بولاتىندىقتان، مينەرال زاتتار مەن ۆيتاميندەردىڭ مولشەرى بارىنشا جوعارى بولادى،بالىق مايىنىڭ قۇرامىندا ادامنىڭ ميىنا ەرەكشە قاجەتتى قورەكتىك زات بار.


مۇنان تىس،تەڭىز بالىعىنىڭ قۇرامىنداعى ومەگا 3 ماي قىشقىلى مەن تاۋريننىڭ مولشەرى تۇشتى سۋ بالىعىنان الدەقايدا جوعارى بولاتىندىقتان،جۇرەك پەن ميدى قورعاۋ رولىن اتقارادى.


سوندىقتان، تەڭىز بالىعىنىڭ قورەكتىك قۇرامى مول،ءىشىنارا قورەكتىك قۇرامداردىڭ مولشەرى دە تۇشتى سۋ بالىعىنان جوعارى بولاتىندىقتان،قورەكتىك قۇنى باسىمىراق تۇرادى.

اشتى قيار جەگەندە كوڭىل بولۋگە ءتيىستى ءۇش ءتۇيىن


اشتى قيار كوپ ادامنىڭ داستارقانىنان ۇزىلمەيتىن كوكونىس، كەيبىرەۋلەر ونىمەن ىستىق قايتارۋدى ۇناتسا، كەيبىرەۋلەر ونىمەن قورەكتىك تولىقتاۋدى ۇناتادى،الايدا،ەسكەرە كەتۋگە ءتيىستىسى اشتى قياردىڭ بەلگىلى ەمدىك رولى بولعاندىقتان،تۇتىنۋ بارىسىندا مىناداي تۇيىندەرگە كوڭىل بولگەن ءجون:


ءبىرىنشى،بارلىق ادامعا جاعا بەرمەيدى. اشتى قياردىڭ ءدامى اشتى،قاسيەتى سۋىقتىق، كوپ جەسە اسقازان مەن ىشەك جولدارىن تىتىركەندىرەدى،اسىرەسە،دەنە قۋاتى ءالسىز نەمەسە سۋىقتان قورقاتىن،كوكباۋىرىن سۋىق العاندار اشتى قياردى كوپ تۇتىنسا،ناۋقاس جاعدايىن اسقىندىرىپ،اسقازان اۋرۋ،ءىش اۋرۋ،ءتىپتى،ءىش ءوتۋ سياقتىلاردى كەلتىرىپ شىعارادى. ايەلدەر ەتەككىر كەلگەن مەزگىلدە ەڭ جاقسىسى كوپ مولشەردە جەمەگەنى ءجون، اسىرەسە، سۋىقتان بولعان ەتەككىر شانشۋىنا شالدىققاندار كوپ مولشەردە جەسە سۋىقتىڭ اسەرىنەن ەتەككىردىڭ قالىپتى كەلۋىنە ىقپال جاسايدى. بالالاردىڭ اسقازان،ىشەك قۋاتى ءالسىز بولادى، ۇزاق ۋاقىت اشتى قيار جەسە بىرتىندەپ اسقا بولعان تابەتىنە ىقپال كورسەتەدى.


ەكىنشى،اس ازىرلەۋدەن بۇرىن ءبىر قايناتىپ السا،قۇرامىنداعى قىمىزدىق قىشقىلىن ازايتۋعا پايدالى. اشتى قياردىڭ قۇرامىنداعى قىمىزدىق قىشقىلدىڭ مولشەرى تىم جوعارى، بۇل ونىڭ تۇتقىر بولۋىنداعى باستى سەبەبى. ءبىر قايناتىپ العان سوڭ، اس ازىرلەسەڭىز، تۇتقىرلىق دارەجەسى تومەندەپ تۇتىنۋعا جايلى بولادى.


ءۇشىنشى،تولىق جەتىلىپ پىسقان اشتى قيار سورپا دايىنداۋعا ۇيلەسەدى. ءىشىن جارعاندا،ءدانى قىزارىپ پىسىپ كەتكەن بولسا، وندا بۇل اشتى قياردىڭ ابدەن جەتىلىپ پىسقانىن دالەلدەيدى،مۇنداي اشتى قياردى قۋىرىپ جەسە تىم جاقسى بولمايدى،قايتا سورپا دايىنداعان ءابزال.


ورىك ءدانى مەن قاراعاي شەكىلدەۋىگىنەن دايىندالعان شاي وكپەنى قۋاتتاندىرادى


كۇز بەن قىستا اۋا قۇرعاق بولاتىندىقتان، وكپەنى وڭاي زاقىمدايدى. تەرىنىڭ قۇرعاۋى، قۇرعاق جوتەل،قاقىرىق كوپ كەلۋ،ءىش قاتۋ سياقتى جايسىز جاعدايلاردىڭ كوبى وكپەنىڭ ىستىق بولۋىمەن قاتىستى.


تومەندە كۇز بەن قىستا ىستىق قايتارىپ، وكپەنى قورعايتىن شاي دايىنداۋدى ۇيرەتپەكشىمىز: قاراعاي شەكىلدەۋىگى دانىنەن 15 گرام، ورىك دانىنەن 15 گرام جانە لايىقتى مولشەردە مۇز قانت قوسىلادى، قاراعاي شەكىلدەۋىگى ءدانى مەن ورىك ءدانىن جانشىپ، لايىقتى مولشەردەگى قايناعان سۋعا قوسىپ، 3 مينۋت قايناتىپ، ەڭ سوڭىندا لايىقتى مولشەردە مۇز قانت قوسىپ تولىق ەرىگەننەن كەيىن تۇتىنسا بولعانى.


ورىك ءدانى ءدامدى،حوش ءيىستى بولادى، قۇرامىندا بەلوك، ميكرو ەلەمەنت، ۆيتامين E جانە جۇرەككە پايدالى قانىقپاعان ماي قىشقىلى مول بولىپ، وكپەنى جۇمسارتۋ، جوتەلدى باسۋ، ىشەكتى مايدالاۋ سياقتى رولى بار.


قاراعاي شەكىلدەۋىگىنىڭ ءدامى ءتاتتى، تىسكە مايدا، دەنەنى قۋاتتاندىرىپ، سۋىقتى ايداپ، قۇرساقتى اشىرمايتىن بولىپ، قارتتاردىڭ وكپەنى قۋاتتاندىرۋىنداعى تاپتىرماس تالعامى سانالادى.


ەكەۋىن قوسىپ پايدالانعاندا، وكپەنى قۋاتتاندىراتىن تاپتىرماس ىشىمدىككە اينالىپ، تەرىنىڭ قۇرعاۋى مەن قىشۋىن، ىشەكتىڭ قۇرعاۋىنان بولعان ءىش قاتۋ، جوتەلىپ قاقىرىق كوبەيۋ، ءوڭى قۋارۋ سياقتى جايسىز جاعدايلاردى وڭاپ، قارتتار مەن سۇلۋلىقتى سۇيەتىن ايەلدەرگە جانە جالپى جۇرتتىڭ كۇز بەن قىستا تۇتىنۋىنا ۇيلەسىمدى.


الايدا،ەسكەرۋگە ءتيىستىسى ءىشى وڭاي وتەتىندەر بۇل شايدى ىشپەگەنى ءجون، قانداعى قانت قۇرامى جوعارىلار مۇز قانتتى كوپ سالماعانى ءابزال.

ءتاتتى كارتوپ ءدامدى بولعانىمەن،تۇتىنۋدىڭ عىلىميلىعى بار


قازىر ءتاتتى كارتوپتىڭ ەڭ ءوتىمدى مەزگىلى. ءتاتتى كارتوپ كوپ ادام ۇناتىپ جەيتىن جاسىل ازىقتىق بولىپ قانا قالماستان،دەنەنى قۋاتتاندىرىپ،اۋرۋ-سىرقاۋدان ساقتانۋداعى جانە ەمدەۋدەگى تاپتىرماس ءونىم ەسەپتەلەدى.


جۇڭگوشا شيپاگەرلىكتە بىلاي دەپ قارايدى: ءتاتتى كارتوپ السىزدىكتى جويىپ،دەنەنى قۋاتتاندىرىپ، كوكباۋىر مەن اسقازان قۋاتىن جاقسارتىپ، بۇيرەك قىزمەتىن كۇشەيتەتىن، ادامنىڭ عۇمىرىن ۇزارتاتىن ازىقتىق. وسى زامانعى زەرتتەۋلەردەن،ءتاتتى كارتوپتىڭ قۇرامىندا ۆيتامين مەن امينو قىشقىلى مول بولاتىندىعىن، مۇندا ۆيتامين C نىڭ مولشەرى ماندارينمەن قارايلاس، ءتاتتى كارتوپتىڭ قۇرامىنداعى كراحمال سەلليۋلوزا ىشەك جولدارىندا كوپ مولشەردەگى سۋدى ءسىمىرىپ، ءىش قاتۋدىڭ الدىن الىپ، ىشەك راگىنا شالدىعۋ مۇمكىندىگىن بارىنشا ازايتاتىندىعىن جانە ءتاتتى كارتوپتىڭ قۇرامىندا كوپ مولشەردەگى جابىسقاق بەلوك بولاتىندىعىن،ۇزاق ۋاقىت تۇتىنسا ارتەريانىڭ سەرپىمدىلىگىن جاقسارتىپ، ارتەريانىڭ قويمالجىڭدانىپ قاتايۋىنىڭ الدىن الاتىندىعىن بايقاعان.


ءتاتتى كارتوپ ءتۇسىنىڭ ۇقساماۋىنا قاراي قورەكتىك قۇنى دا ۇقسامايدى. ءىشى سارى ءتۇستى ءتاتتى كارتوپتىڭ قۇرامىندا كاروتين مول بولىپ كورۋ قۋاتىن قورعاۋعا پايدالى؛ ءىشى اق ءتۇستى ءتاتتى كارتوپتىڭ قۇرامىندا ءىرى تالشىق مول بولىپ،ءىشى سارى ءتۇستى ءتاتتى كارتوپپەن سالىستىرعاندا قانت قۇرامى %4 تە %5 جوعارى بولاتىن بولىپ، ءدامى ءبىرشاما ءتاتتى بولادى؛ كۇلگىن ءتۇستى ءتاتتى كارتوپتىڭ قۇرامىندا سەلەن جانە انتوتسيان ءبىرشاما مول بولىپ، اتى زاتىنا ساي توتىعۋعا قارسى تۇرۋدىڭ مايتالمانى ەسەپتەلدى. ەسكەرە كەتۋگە ءتيىستىسى ءتاتتى كارتوپتى جەۋدىڭ وزىندىك عىلىميلىعى بار، ارتىقشىلىعىنا قاراي تاڭداپ جەمەگەندە، ويلاماعان اۋرەشىلىككە تاپ بولارىڭىز داۋسىز.


باسقا ازىقتىقتارمەن ارالاستىرىپ جەگەن ءتىپتى جاقسى. ءتاتتى كارتوپ جەگەندە ەڭ جاقسىسى كوكونىس،جەمىس-جيدەك جانە بەلوك قۇرامى جوعارى ازىقتىقتارمەن ارالاستىرىپ جەگەن ءجون،وسىنداي بولعاندا قورەكتىك تەپە-تەڭدىگىنىڭ بۇزىلۋىنان ساقتانۋعا بولادى. ماسەلەن،ءتاتتى كارتوپقا ازىراق ەت قوسىپ جەسەڭىز، دەنەنىڭ مايدا ەرىگىش β-كاروتين مەن ۆيتامين E نى ءسىمىرۋىن جەبەۋگە بولادى؛ تۇزدالعان ازىقتىقتاردى لايىقتى قوسىپ جەگەندە،تابەتتى اشىپ،اسقازان قىشقىلىنىڭ قالىپتاسۋىن تەجەپ،اسقازان- ىشەكتىڭ جايسىزدانۋىنىڭ الدىن الادى؛ ءتاتتى كارتوپ جەگەندە ءىشتىڭ كەبۋىنەن الاڭداساڭىز،تارى نەمەسە جابىسقاق كۇرىشپەن ارالاستىرىپ قايناتىپ جەسەڭىز،ونداي قالىپسىزدىقتى جويۋعا بولادى.


اش قارىندا جەمەگەن ءجون. ءتاتتى كارتوپتىڭ قۇرامىندا قانت مول بولاتىندىقتان، اش قارىندا جەسەڭىز،اسقازاندى تىتىركەندىرىپ،كوپ مولشەردە اسقازان قىشقىلىنىڭ ءبولىنىپ شىعۋىنا سەبەپشى بولىپ،اسقازاننىڭ جايسىزدانۋىن كەلتىرىپ شىعارادى. مۇنان تىس،قۇرامىندا تالشىق مول بولاتىندىقتان، ءىشتى كەپتىرەدى.
شيكىدەي جەۋگە بولمايدى. شيكىدەي جەگەندە ءتاتتى كارتوپتىڭ قۇرامىنداعى كراحمال كلەتكاسىنىڭ پەردەسى جوعارى تەمپەراتۋرانىڭ اسەرىنە ۇشىراماعاندىقتان بۇلىنبەيدى دە قورىتۋ قيىنعا سوعادى. سونىمەن بىرگە، ءتاتتى كارتوپتى پىسىرۋ بارىسىندا،بۋعا پىسىرۋ ۋاقىتىن لايىقتى مولشەردە ۇزارتقان ءجون، سونداي بولعاندا ءتاتتى كارتوپتىڭ قۇرامىنداعى گازدەندىرىلگەن فەرمەنتتىڭ ىدىراۋىن جەبەپ، جەگەننەن كەيىن ءىشتىڭ كەبۋى، اسقازاننىڭ قىجىلداۋى، كەكىرۋ، جۇرەك اينۋ سياقتى جايسىز جاعدايلار تۋىلمايدى.


اركىم ءوز جاعدايىنا قاراي جەگەنى ءجون. تومەندەگىدەي جاعدايى بارلار ءتاتتى كارتوپتى از جەگەنى ءجون: ءبىرىنشى، قىمىزدىق قىشقىل سيپاتىندىق بۇيرەككە تاس بايلانۋ ناۋقاسىنا شالدىققاندار، ويتكەنى ءتاتتى كارتوپتىڭ قۇرامىندا قىمىزدىق قىشقىل مول بولادى؛ ەكىنشى، سوزىلمالى اسقازان اۋرۋى، كەرى اعىستى وڭەش قابىنۋى جانە اسقازان جاراسىنا شالدىققاندار ءتاتتى كارتوپ جەمەگەنى ءجون، وسىنداي بولعاندا زاپىران قۇسۋ جانە اسقازان قىجىلداۋ سياقتى جايسىز جاعدايلاردىڭ تۋىلۋىنان ناۋقاستىڭ اۋىرلاپ كەتۋىنەن ساقتانۋعا بولادى؛ كوكباۋىرى مەن اسقازانى السىزدەر ءتاتتى كارتوپ جەمەگەنى ءجون، سونداي بولعاندا جايسىزدانۋدىڭ، ءىش ءوتۋدىڭ الدىن الۋعا بولادى.


قابىعىمەن قوسا جەۋگە بولمايدى. ءتاتتى كارتوپ قابىعىنىڭ قۇرامىندا نەگىز ءبىرشاما مول بولاتىندىقتان،كوپ جەسە اسقازان مەن ىشەكتىڭ جايسىزدانۋىن كەلتىرىپ شىعارادى. قابىعىندا قوڭىر نەمەسە قاراقوڭىر ءتۇستى داقتارى بار ءتاتتى كارتوپتىڭ قابىعىن ءتىپتى دە جەۋگە بولمايدى، ويتكەنى مۇنداي ءتاتتى كارتوپ قارا تەڭبىل دەرتى باكتەرياسىمەن جۇعىمدالعاندىقتان، تۇتىنعاندا باۋىردى زاقىمدايدى ءارى ۋلانۋدى كەلتىرىپ شىعارادى. ۋلانۋدىڭ سالماعى جەڭىل بولعاندا، اسقازاننىڭ جايسىزدانۋى، جۇرەك اينۋ، قۇسۋ، ءىش ءوتۋ، اسقا تابەتى تارتپاۋ، دارمەنسىزدەنۋ سياقتى جاعدايلار بايقالادى، ال اۋىر بولعاندا، باس اۋرۋ، قىزۋى ورلەۋ، ەنتىگۋ، قۇرىسىپ-تىرىسۋ، قان قۇسۋ،باس اينالۋى، ءتىپتى ومىرىنە حاۋىپ ءتوندىرۋى مۇمكىن.


لايىقتى مولشەردە جەگەن ءجون. ءتاتتى كارتوپتىڭ قۇرامىنداعى توتىقتاندىرعىش فەرمەنت پەن ءىرى تالشىقتار اسقازان مەن ىشەكتە كوپ مولشەردە كومىرتەگى قوس توتىعىن قالىپتاستىرىپ،ءىشتى كەپتىرىپ،ىقىلىق اتتىرىپ، اس قورىتۋ جۇيەسىنە اۋىر ىقپال جاسايدى،ونىڭ ۇستىنە، ءتاتتى كارتوپتى كوپ جەسە كوپ مولشەردە اسقازان قىشقىلىن قالىپتاستىرىپ،ءىش كەبۋ،زاپىران قۇسۋ، اسقازان اۋرۋ سياقتى جاعدايلاردى كەلتىرىپ شىعارادى.


دەنە سالماعىن تەجەمەكشى بولعاندار جونىنەن ءتاتتى كارتوپ كومىر تەكتى سۋ قوسىلىستارىنىڭ ءسىمىرىلۋىن باسەڭدەتكەنىمەن، قالىپتان تىس كوپ جەسە، ەنەرگياعا اينالىپ، دەنەدە ساقتالىپ، سەمىزدىكتى كەلتىرىپ شىعارادى. ءتوزىمدى كراحمالدار ىشەكتە قورىتىلماعانىمەن توق ىشەككە بارعان سوڭ ىشەكتەگى باكتەريالاردىڭ اشىتۋىندا قىسقا تىزبەكتى ماي قىشقىلىن قالىپتاستىراتىندىقتان، دەنەنى جالعاستى بەلگىلى مولشەردەگى ەنەرگيامەن قامدايدى. سوندىقتان، كۇندەلىكتى تۇرمىستا ءتاتتى كارتوپتىڭ مولشەرىن مەڭگەرىپ، نەگىزگى ازىقتىق پەن ءتاتتى كارتوپتىڭ سالىستىرماسى 3:1 نەمەسە 4:1 داي بولعانى ءجون.


اۋدارعان:  احات سانياز ۇلى