جوۋىنلاي زۇڭليدىڭ شەشەندىك سوزدەرى
كەلۋقاينارى: |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2019-03-04 17:03:00


جوۋىنلاي كوپ القاۋىنا بولەنگەن تاپقىر، شەشەن، جوۋىنلاي زۇڭليمەن سويلەسكەندەردىڭ بارلعى ونىڭ ورنىن تاۋىپ، قارىمجىسىن قايتارا سويلەيتىن ءسوز ونەرىنە مويىنسال بولىپ، ءتانتى بولۋشى ەدى.


نەسى بولسادا ەكەۋمىزدە ءوز شىققان تابىمىزعا ساتقىندىق ىستەگەن ۇقساستىعىمىز بار


ءبىر جولى جوۋىنلاي زۇڭلي حىرىشوۆتىڭ ۇسنىسى بويىنشا سوۆەت وداعىنا ساپارلاي بارادى. حىرشوۆپەن كەزدەسكەن كەزدە، جوۋىنلاي ونىڭ جالپى بەتتىك تۇزەتىمپازدىق ساياساتىن جۇرگىزگەنىنە سىن ايتادى. جىرشوۆ بۇعان ءتۇزۋ جاۋاپ بەرمەستەن، قايتا سول تۇستاعى ەڭ سەزىمتال ماسەلە بولعان تاپتىق كەلىپ-شىعۋ ماسەلەسىن ءسوز ەتىپ جوۋىنلايعا سوقىتىعادى: سىن بەرگەنىڭىز تۋرا، ايتسەدە مەنىڭ جۇمىسشىلار تابىنان شىققانىمدى، ءوزىڭىزدىڭ كاپيتاليزىم تابىنان شىققانىڭىزدى مويىنداۋىڭىز كەرەك،- دەپ، جوۋ زۇڭليعا كاپيتاليزىمنىڭ سويلىن سوعىپ تۇرسىڭ دەمەكشى بولادى. جوۋىنلاي زۇڭلي ءسال ۇنسزدىكتەن سوڭ، اسپاي-ساسپاي: سولاي، حىرشوۆ جولداس، نەسى بولسادا ەكەۋ ارا ءوزشىققان تابىمىزعا ساتقىندىق ىستەگەن ۇقساستىعىمىز بار،- دەيدى.
دۇنيەدەگى ەڭ سۇلۋ ايەل مەنىڭ حانىمىم....


ءبىر جولى، شەتەلدىك ءبىر قوناق جوۋىنلايدان: زۇڭلي مىرزا، دۇنيەدەگى ەڭ سۇلۋ ايەلدى كورگەن بە ەدىڭىز؟- دەپ سۇرايدى. ونداعىسى ءوزىم تالاي سۇلۋدى كورىپ ءجۇرمىن، جوۋ زۇڭلي ايەل زاتىنا كوپ نازار بولمەيتىندىكتەن، ەڭ سۇلۋ ايەلدىڭ اتىن بىلمەيدى دەپ كەلەكە قىلعانى ەدى. ءبىراق جوۋ زۇڭلي: كورگەم،- دەپ جاۋاپ قاتادى. <<كىم؟ قايدا؟>>،- دەگەن سۇراققا، جوۋ زۇڭلي: << مەنىڭ حانىمىم، ءبىزدىڭ ۇيدە >> دەپ جاۋاپ بەرەدى. الگى ادام قارقىلداي كۇلىپ: حانىمىڭىز دۇنيەدەگى ەڭ سۇلۋ ايەل مە؟- دەپ سۇرايدى. سوندا جوۋ زۇڭلي: سولاي، سۇلۋ سۇلۋ ەمەس، سۇيگەن سۇلۋ دەگەن، مەنشە ءوز حانىمىم دۇنيەدەگى ەڭ سۇلۋ ايەل، ايتپەگەندە ۇيلەنبەگەن بولار ەدىم،- دەپ جاۋاپ قايتارادى.


كۇننىڭ نۇرى شارتاراپقا توگىلگەن


مادەنيەت توڭكەرسى كەزىندە، جياڭسۋ ولكەسى شىياڭ اۋدانىنداعى ءبىر توپ قىزىل قورعاۋشىلار بەيجىڭگە ارىز ايتا كەلگەن سوڭ، جوۋ ىنلاي زۇڭلي ولاردى قابىلدايدى. قىزىل قورعاۋشىلار شىياڭ اۋداننىڭ اتىن وزگەرتسەك دەگەن تالاپتى ايتادى. ونداعىسى <<شىياڭ>>(射阳) دەگەن ءسوز كۇندى اتۋ دەگەن ماعىنا بەرەدى، كۇندى جەبەمەن اتقىلاپ جاتقان سياقتى ەكەن دەيدى. جوۋ زۇڭلي ولاردىڭ نەگە كەلگەنىن بىلگەن سوڭ، قارقىلداپ كۇلەدى. ولاردىڭ بارلعى زۇڭليدىڭ نەگە كۇلگەنىن تۇسىنە الماي اڭىرىپ وتىرىپ قالادى. زۇڭلي ولارعا: <<شىياڭ>>(射阳) دەگەن ءسوز جاقسى عوي، مەنشە وزگەرتۋدىڭ قاجەتى جوق. جاس باتىرلار ماسەلەگە نە ءۇشىن جاقسى جاعىنان قاراماستان، كەرسىنشە ويلايسىڭدار؟ مەنىڭ قاراۋىمشا <<شىياڭ>>(射阳) دەگەن جاقسى ءسوز ەكەن. مەنىڭشە بولعاندا جەبەمەن كۇندى اتقىلاعان ەمەس، قايتا قىزىل كۇننىڭ نۇرى جان-جاققا توگىلدى دەگەن ماعىنا بەرەدى،- دەيدى دە، جاستار تۇسىنبەي قالماسىن دەپ،ءسوزىن تولىقتاي تۇسەدى. -<<شىياڭ>>(射阳) دەگەن قىزىل كۇننىڭ نۇرى جەبەشە جان-جاققا توگىلدى دەگەن ءسوز، سەندەرشە قالاي ەكەن،- دەپ كۇلەدى. قىزىل قورعاۋشىلاردا كۇلەدى. ۇيتكەنى، ولار جوۋىنلاي زۇڭليدىڭ ءسوزىنىڭ ءجونىن ءتۇسىنىپ، مويىنسال بولعان ەدى.


ەڭكەيىپ جۇرەتىنىمىز بيككە شىعىپ بارا جاتقاندىعىمىزدان


اق ش ۋاكىلدەر ۇيرمەسى جۇڭگوعا ساپارلاي كەلگەندە، اق ش-تىق ءبىر ۇلىق جوۋ زۇڭليعا : جۇڭگولىقتارتۇقىرىپ جۇرگەندى ۇناتادى، ال ءبىز اق ش-تىقتار باستى كوتەرىپ جۇرگەندى ۇناتامىز،- دەيدى. مايداندا وتىرعانداردىڭ بارلعى ساسقالاقتاپ قالادى. سوندا جوۋزۇڭلي اسپاي-ساسپاي، كۇلىمسىرەپ تۇرىپ: ونىڭ تاڭعالارلىق جەرى جوق. ۇيتكەنى جۇڭگولىقتار بيىككە شىعىپ بارامىز، ال اق ش -تىقتار ەڭسكە قۇلداپ بارا جاتىرسىزدار ەمەس پە،- دەپ جاۋاپ قايتارادى.


جۇڭگونىڭ << روميو مەن جۋلەتتەسىن>> كورىڭىز


1954- جىلى جوۋىنلاي جەنەۋاداعى جينالسقا قاتسۋعا بارعاندا، قىزمەتكەرلەرگە جينعا كەلگەندەرگە جۇڭگونىڭ گۋاڭدۇڭ تەاترى نەگىزىندە جاسالعان تۇڭعىش رەڭدى فيلىم << لياڭ شانبو مەن جوۋ يڭتاي>>دى قويىپ بەرىڭدەر دەپ ۇقتىرادى.قىزمەتكەرلەر شەتەلدىكتەر تۇسىنبەي قالماسىن دەپ 15 بەتتىك تۇسىندىرمە ماقالا جازىپ، جوۋىنلايعا كورىپ بەرسەڭىز دەپ الىپ كەلەدى. جوۋىنلاي زۇڭلي قىزمەتكەرلەردى << كورەرمەننىڭ كىم ەكەنىمەن ساناسپاي، سيردىڭ قۇلاعىنا دومبىرا شەرتكەندەي بولدىڭدار>> دەپ سىن ايتادى. بۇعان قىزمەتكەردە مويىنسال بولماي: شەتەلدىكتەرگە مۇنداي فيلىم قويۋدىڭ ءوزى سيردىڭ قۇلاعىنا دومبىرا شەرتكەندىك قوي،- دەيدى.


جوۋىنلاي وعان: 15 بەتتىك تۇسىندىرمە وقىيمىن دەۋىڭنىڭ ءوزى سيردىڭ قۇلاعىنا دومىرا شەرتكەنمەن بىردەي بولماي نەمەنە، ساعان قالاي شەرتۋدى مەن ۇيرەتەيىن. شاقىرتۋ قاعازىنا: جۇڭگو تەاترىنىڭ رەڭدى كينوسىن كورۋگە شاقىرامىز، جۇڭگونىڭ << روميو مەن جۋلەتتەسىن>> كورىڭىز،- دەپ جازساڭ بولعانى،- دەيدى.كينو باستالسىمەن كورەرمەندەر قىزىعا كورەدى، ءالسىن-ءالى شاپالاق سوعىپ، ريزاشىلدىقتارىن بىلدىرەدى.


كوپشىلىك مىنا فاشيستىڭ كوزىن جويمايمىزبا


50-جىلداردىڭ باسىندا، جوۋ زۇڭلي جۇڭنانحايداعى چينجىڭديان سارايىندا شەتەلدىك قوناقتارعا قوناقاسى بەرەدى. قوناقتار جۇڭگوشا قۋىرماشتاردىڭ ءتۇرىنىڭ مولدىعىنا، اسا ءدامدى، وزگەشەلگى ايرىقشا ەكەنىن ايتىسىپ، تاڭىرقاسادى. تاپ سول ساتتە ءبىر سورپا اكەلىنەدى. سورپاعا ساڭىراۋقۇلاق، قىسقى بامبۋىك وركەنى قاتارلىلادان الۋان ءتۇرلى پىىشندەگى كورنىستەر جاسالعان بولىپ، كورنىسى، ءيسى، ءدامى ايرىقشا ورەدە ەدى. قىسقى بامبۋىك وركەنىنەن جاسالعان سۋرەت ەلىمىزدىڭ ءداستۇرلى ورنەك پىشىنىندە ۇقساتىپ جاساعان بولسادا، سورپاعا سالنعان سوڭ، قالايشا ەكەن فاشيستەردىڭ بەلگىسىنە ۇقساپ قالىپتى. قوناقتار مۇنى كورىپ، تىكسىنىپ، جوۋىنلاي زۇڭليدان مۇنىڭ نە ءمانىسى بارىن سۇرايدى. زۇڭليدىڭ ءوزى دە باستابىندا ساسقالاقتاپ قالسادا، سالماقتى قالپىنان جازباستان: بۇل فاشيستەردىڭ بەلگىسى ەمەس، قايتا جۇڭگونىڭ ءداستۇرلى ءبىر سۋرەت ءپىشىنى، <<ۋان>> (万) دەپ وقىلادى، ون مىڭ جىل جاساڭىز دەگەن ماعىنا بەرەدى، قوناقتارعا ارنالعان جاقسى تىلەك،- دەپ تۇسىندىرەدى دە، ءسوزىن جالعاي ءتۇسىپ: فاشيستەردىڭ بەلگىسى بولسادا ەش وقاسى جوق. كوپشىلىك مىنا فاشيستىڭ كوزىن جويمايمىزبا، جەپ قويايىق،- دەيدى. مايدانداعىلار دۋ كۇلىپ، قوناقاسى مايدانى دۋمانعا بولەنەدى. قوناقتار سورپانى تاقىر-تازا تاۋسىپ ىشەدى.


چاڭشاداعى ماۋاڭدۇي قورىمىنان مايتى بۇزىلماعان ايەل ادامنىڭ سۇيەگى قازىپ النىپ، دۇنيەنى ءدۇر ەتكىزەدى. اق ش-تىڭ مەملەكەت ىستەر حاتشسى مىندەتىن اتقارعان كەسەنگر دوكتور جوۋىنلاي زۇڭليعا: قۇرمەتتى زۇڭلي مىرزا،ەلدەرىڭىزدەگى ماۋاڭدۇي قورىمىنىڭ 1- اقىمىنان قازىپ العان قازبالارىڭىز دۇنيەنى ءدۇر سىلكىنتى، ايەل ادامنىڭ ءمايتى شىندىعىنا باعا جەتپەس اسىل عوي. ءبىزدىڭ ەلدەگى كوپتەگەن عالىمدار مەن ايگىلى ادامدار جەر شارىندا جوق ءبىر نارسەمەن سول مايتتى قازىپ العان اقىم ماڭىنداعى كومىر تەگى قوسىلسىن (كومىر تەگى قوسىلسى بار ماتەريال ارقىلى مايتتىڭ قاشان كومىلگەنىن ەسەپتەپ شىعۋعا بولادى) اۋىستىرپ اكەلسەڭىز دەپ تاپسىرىپ ەدى. ماقۇل بولارما ەكەنسىزدەر؟- دەپ سۇرايدى. بۇنى ەستىپ جوۋىنلاي زۇڭلي:قۇرمەتتى مەملەكەت ىستەر حاتشسى، ەلدەرىڭىز نە نارسەمەن اۋىستىرماقشى ەكەن؟- دەپ سۇرايدى. كەسەنگىر: اي توپىراعى، ەلىمىزدىڭ عارىشكەرلەرى ايعا بارعاندا الىپ كەلگەن ايداعى توپىراق، بۇل جەر شارىندا جوق نارسە شىعار،- دەيدى.


جوۋىنلاي زۇڭلي قارقىلداي كۇلىپ: نە نارسە ەكەن دەسەمشى، اتا –بابامىزدىڭ تابانىنان قالعان توپىراق ەكەن عوي،- دەيدى. مۇنى ەستىپ كەسەنگىر قاتتى تاڭىراقايدى: نەمەنە؟ سىزدەر ايعا شىعىپ پا ەدىڭىزدەر، قاشان بارىپ ەدىڭىزدەر؟ نە ءۇشىن جاريالامايسىزدار؟- دەپ سۇرايدى.


جوۋىنلاي كۇلىپ، ۇستەل ۇستىندە تۇرعان چاڭ-ىنىڭ ايعا شىعۋى دەگەن ويمانى قولىمەن نۇسقاپ: نەگە جاريالامايدى ەكەنبىز، 5 مىڭ قانشا جىلدىڭ الدىندا، ەلىمىزدەن چاڭ-ى دەگەن بىرەۋ ايعا شىعىپ، ايدا گۋاڭ حان سارايىن سالعان ەدى. سەنبەسەڭىز، ادام جىبەرىپ، ىزدەپ كەلەيىك، ەلىمىزدەگى جەتى جاستاعى بالادان جەتپىس جاستاعى اقساقالعا دەيىن بىلەتىن اڭگىمەنى جۇڭگو تانۋشى بولا تۇرىپ بىلمەۋشى مەدىڭىز؟- دەپ جاۋاپ قايتارادى. جوۋىنلايدىڭ تاپقىرلىعىنا دوكتوردا ريزا بولا كۇلگەن ەكەن.


مەملەكەتىمىزدىڭ بانكەسىندە 18يۋان 8جياۋ 8فىن اقشا بار


باي ەۆروپالىقتار جۇڭگونى تابيعي بايلىق قاينارى كەمشىل، نەگىزى ءالسىز، ەلى كەدەي دەپ كەمسىتەتىن، ءبىر جولى باتىستىق ءبىر ءتىلشى: جۇڭگو حالىق بانكەسىندە قانشا اقشا بارىن ايتىپ بەرەسىز بە؟-دەپ سۇراعاندا جوۋ زۇڭلي وعان: 18يۋان 8جياۋ 8 فىن اقشا بار،- دەپ جاۋاپ قايتارادى. مايداندا تۇرعانداردىڭ تۇسىنبەگەنىن كورىپ، جوۋ زۇڭلي: جۇڭگو حالىق بانكەسى 10يۋاندىق، 5 يۋاندىق، 2 يۋاندىق، 1 يۋاندىق، 5 جياۋلىق، 2 جياۋلىق، 1 جياۋلىق، 5 فىندىق، 2 فىندىق، 1 فىندىق 10 ءتۇرلى ولشەمدەگى حالىق اقشاسىن تاراتتى، سولاردىڭ قوسىندىسى 18يۋان، 8 جياۋ 8 فىن بولادى،- دەپ تۇسىندىرىپ بەرەدى.

اۋدارعان: مۇرات قاسەن ۇلى