جۇڭگوشا سوتسياليزمگە بۇلجىماي تاباندى بولايىق جانە ونى دامىتايىق
كەلۋقاينارى: |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2019-06-26 09:22:00

170 نەشە جىلدىڭ الدىندا، ماركس پەن ەنگەلس « كوممۋنيستىك پارتيانىڭ جارناماسىندا» سۋرەتتەگەن « رۋح »، ياعني كوممۋنيزمنىڭ رۋحى 170 نەشە جىلدان كەيىن ۇلان-بايتاق جۇڭگو توپىراعىندا پىسىپ-جەتىلىپ، جۇڭگوشا سوتسياليزم جولىنداعى جۇڭگو دۇنيەنىڭ شىعىسىندا ەڭسە كوتەرىپ، دۇنيە ساحناسىنىڭ ورتالىعىنا كۇن سايىن جاقىنداي ءتۇستى. تاياۋ زاماندا يمپەرياليستىك بەلدى ەلدەردىڭ تالاي رەت قورلاۋىنا ۇشىراپ، بىرتە-بىرتە قۇلدىراعان بايتاق جۇڭگو سوتسياليزم جولىندا تابان تىرەگەندىكتەن، بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتاردىڭ ۇلى گۇلدەنۋىندەي تاريحي كەزەڭگە قادام تاستاپ، جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ جاڭا داۋىرىنە قاراي ويىستى. جۇڭگوشا سوتسياليزم سىندى وسى ايقىن ەسىم ـــ قازىرگى جۇڭگونىڭ ءتۇبىرلى ساياسي بەلگىسى، سونداي ـ اق بۇگىنگى جۇڭگو حالقىنىڭ ەڭ ۇلكەن ورتاق تانىمى جانە ورتاق مۇراتى.


جۇڭگوشا سوتسياليزمگە تاباندى بولۋ جانە ونى دامىتۋ − پارتيامىزدىڭ رەفورما جاساپ، ەسىك اشقاننان بەرگى بارلىق نازارياسى مەن امالياتىنىڭ ايقىن تاقىرىبى، سونداي-اق شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىنىڭ وزەگى جانە جان تامىرى. پارتيانىڭ 18 - قۇرىلتايىنان بەرى، باس شۋجي شي جينپيڭ جاڭا داۋىردە جۇڭگوشا سوتسياليزمگە تاباندى بولۋ جانە ونى دامىتۋ توڭىرەگىندە ءبىرقىدىرۋ ماڭىزدى كوزقاراستار مەن كەلەلى تۇجىرىمداردى ورتاعا قويىپ، قانداي تۋ ۇستاۋ، قانداي جولمەن ءجۇرۋ، قانداي نىساناعا قاراي ىلگەرىلەۋ سياقتى ماسەلەلەردى شوعىرلى تۇردە ءتۇسىندىردى. « جۇڭگوشا سوتسياليزمگە تاباندى بولۋ جانە ونى دامىتۋ جونىندەگى بىرنەشە ماسەلە » باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ پارتيانىڭ 18-قۇرىلتايىنان كەيىن كوپ وتپەي جاريالاعان ماڭىزدى سوزىنەن الىنعان. وسى پروگراممالىق قۇجاتتا باس شۋجي شي جينپيڭ، ءسوز جوق، جۇڭگوشا سوتسياليزمگە بۇلجىماي تاباندى بولىپ جانە ونى دامىتىپ، جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ ءتۇبىرلى نازارياسى مەن امالياتتىق ماسەلەلەرىنە ەگجەي-تەگجەيلى تالداۋ جاساپ، پارتيا ىشىندە ساقتالعان كەيبىر كومەسكى يدەيالاردى، قوعامدا ساقتالىپ وتىرعان كەيبىر قاتە تانىمداردى، حالىقارالىق قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان كەيبىر بۇرمالانعان قيسىنسىز تانىمداردى ءتۇپ تامىرىنان انىقتاپ، ەگجەي - تەگجەيلى تالداۋ جاساپ، جان-جاقتىلى جاۋاپ بەرىپ، كەلەلى ساياسات پەن يدەيالىق نازاريانىڭ دۇرىس جانە بۇرىستىعىن ايقىنداپ، بۇكىل پارتيا مەن بۇكىل ەل حالقىنىڭ يدەيالىق ورتاق تانىمىن جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ جاڭا داستانىن جالعاستى جازۋعا ۇيىستىردى.


بۇگىن، ءبىز جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاندىعىنىڭ 70 جىلدىعىن قارسى العانىمىزدا، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ وسى ماڭىزدى ماقالاسىن قايتالاي ۇيرەنىپ، جاڭا جۇڭگونىڭ 70 جىلدىق تاريحي وزگەرىسىندە قامتىلعان ىشكى لوگيكانى اناعۇرلىم تەرەڭ تانىپ، پارتيانىڭ 18 ـ قۇرىلتايىنان بەرى جازىلعان جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ جاڭا داستانىن اناعۇرلىم تەرەڭ تانىپ وتىرمىز. وڭاي - وسپاق قولعا كەلمەگەن تاريحي وزگەرىستەردى، تاريحي تابىستاردى، شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىمەن نەلىكتەن بۇكىل پارتيانى جانە بۇكىل ەل حالقىن قارۋلاندىرامىز،- دەگەندى اناعۇرلىم جەتە تانىدىق، مىنە بۇل ءسوز جوق، تەرەڭ تاريحي شابىت الا كەلەتىندىگى داۋسىز .


1. ءوز جولىمىزبەن ءجۇرۋ


‹قانداي تۋ كوتەرىپ ، قانداي جولمەن ءجۇرۋ› ءبىر مەملەكەت پەن ۇلتتىڭ بولاشاعى مەن تاعدىرىن بەلگىلەيتىن كەلەلى ماسەلە. جۇڭگونىڭ تاياۋ زامان، قازىرگى زامان تاريحىندا، نەشە ۇرپاق العاباسار جۇڭگولىقتار « قانداي تۋ كوتەرىپ، قانداي جولمەن ءجۇرۋ » جونىندە قاجىماي - تالماي ىزدەنىستەر جاسادى.
باس شۋجي شي جينپيڭ وسى ماقالاسىندا بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى : « ءبىر ەلدە قانداي مۇراتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تەتىگى وسى مۇراتتىڭ وسى مەملەكەت ءدۇپ كەلىپ وتىرعان تاريحي تاقىرىپتاردى شەشە الۋ–الماۋىندا».


‹ 1911-جىلى سۇن جۇڭشان مىرزا باسشىلىق ەتكەن شينحاي توڭكەرىسى جۇڭگونى نەشە مىڭ جىل بيلەپ - توستەگەن پاتشالىق دارا بيلەۋشىلىك ءتۇزىمدى اۋدارىپ تاستادى. ەسكى ءتۇزىم قۇلاسا، جۇڭگو قايسى جولمەن جۇرەدى؟ مىنە وسىلايشا جۇڭگولىقتار جۇڭگونىڭ مەملەكەت جاعدايىنا ۇيلەسەتىن جولدى جاپالى تۇردە قاراستىرا باستادى. پاتشالىق نەگىزگى زاڭدىق ءتۇزىمدى دە، قايتا ورناعان پاتشالىق ءتۇزىمدى دە، پارلامەنتتىك ءتۇزىمدى دە، كوپ پارتيالىق ءتۇزىمدى دە، زۇڭتۇڭدىق ءتۇزىمدى دە ويلاستىرىپ، سىناپ تا كوردى، ناتيجەدە بارىدە ىسكە اسپادى. سونىمەن، جۇڭگو ەڭ سوڭىندا سوتسياليزم جولىن تاڭدادى›. 2014 ـ جىلى بەلگيانىڭ بريۋگى ەۆروپا ينستيتۋتىندا لەكسيا جاساعاندا، باس شۋجي شي جينپيڭ وسى تاريحتى تاعى ءبىر رەت ەسكە الدى.


ىشتەگى الاساپىراندىق پەن سىرتقى سۇعاناقتىققا، جوقشىلىقتان جانە دارمەنسىزدىكتەن ارىلماعان، ىستىق-سۋىقتى باستان كەشكەن جىلداردادا ‹ مۇراتشىلدىق › اتاۋلىنىڭ ءبارى دە اۋىر اپاتقا، داعدارىسقا، ءتىپتى دە اۋىر بولعان جاعدايعا ءدۇپ كەلدى دە، روسسيا قازان توڭكەرىسىنىڭ جەڭىسى جۇڭگوعا ماركسيزم - لەنينيزمدى الا كەلدى. «اساۋ تولقىن قۇمدى شايعاعاندا التىن كورىنەدى»-دەگەندەي، روسسيالىقتاردىڭ جولىنا بەتالۋ، سوتسياليزم جولىمەن ءجۇرۋ وسىلايشا قورتىندىلاندى . مىنە بۇل تاريحي تالعام ءارى حالىقتىڭ تالعامى ەدى.


ۇلتتىڭ گۇلدەنۋىنىڭ دۇرىس باعىتى تابىلسادا، الايدا جول دۇرىس بولعانىمەن، وزىڭە سۇيەنەسىڭ، ەشكىم دە ساعان قول ۇشىن بەرە المايدى، ەشكىم دە سەنى الىس جولعا باستاي المايدى. جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى حالىققا باسشىلىق ەتىپ، جوعارىدان تومەنگە دەيىن ىزدەنىستەر جاساپ، جۇڭگونىڭ ءىس جۇزىندىگىمەن ۇشتاستىرىلعان ماركسيزم–لەنينيزم سىندى جولدى تاپتى، وسىلايشا، جۇڭگو توڭكەرىسىنىڭ «الدىڭعى ءبولىمى» بولعان جاڭا دەموكراتيالىق جولى رەتىندە جاڭا دەموكراتيالىق توڭكەرىستى جەڭىسپەن ورىنداپ، ۇلت تاۋەلسىزدىگىن، حالىق ازاتتىعىن جۇزەگە اسىرىپ، حالىق قوجا بولعان جاڭا جۇڭگونى قۇرىپ، جۇڭگو توڭكەرىسىنىڭ «كەلەسى ءبولىمى» بولعان سوتسياليستىك توڭكەرىسىتىڭ جاڭا پاراعىن اشىپ، سوتسياليستىك نەگىزگى ءتۇزىمدى ورناتىپ، جۇڭگو تاريحىنداعى ەڭ كەڭ كولەمدى، ەڭ تەرەڭ قوعامدىق وزگەرىستى جۇزەگە اسىردى.


سوتسياليستىك نەگىزگى ءتۇزىم ورناعاننان كەيىن، جۇڭگو سىندى وندىرگىش كۇش ورەسى توتەنشە مەشەۋ شىعىستاعى ءىرى ەلدە سوتسياليزمدى قالاي قۇرىپ شىعۋ پارتيامىز ءدۇپ كەلىپ وتىرعان شىت جاڭا تاقىرىپقا اينالدى. مىنە بۇل ءوز جولىڭدى دۇرىس باسۋداعى تاريحي، ۇلى سىناق ءتىپتى وتە قيىن دا كۇردەلى جوبا بولدى. العاشىندا ءبىز سوۆەت وداعىنىڭ تاجىريبەلەرىن عانا ۇيرەنۋگە تۋرا كەلدى . اماليات ارقىلى پارتيامىز سوۆەت وداعىنىڭ تاجىريبەسىنىڭ شەكتەمەلىلىگىن تەز بايقاپ، ماۋ زىدۇڭ جولداس “سوۆەت وداعىن اينا ەتىپ” ، جۇڭگونىڭ مەملەكەت جاعدايىنا ۇيلەسەتىن سوتسياليزم جولىن دەربەس قاراستىرىپ، كەيىن كەلە جۇڭگوشا سوتسياليزم جولىنا بىرتىندەپ قادام تاستاۋىمىزعا نەگىز قالاۋدى العا قويدى. كورنەكتى دە جاپالى ىزدەنىستەر بارىسىندا پارتيامىز دەربەس نازاريالىق جەتىستىكتەر مەن وراسان زور تابىستارعا قول جەتكىزدى، ءارتۇرلى قاتەلىكتەردى دە وتكىزدى، اۋىر بۇراڭدىقتاردى دا باستان كەشىردى، مىنە وسى تاريحي بارىستار ءوز جولىمىزبەن جۇرۋدەي تاريحي سوزسىزدىكتى ايگىلەدى.


پارتيانىڭ 11-كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءۇشىنشى جالپى ماجىلىسىنەن كەيىن، پارتيامىز سوتسياليستىك قۇرىلىستىڭ ۇنامدى - ۇنامسىز جاقتارداعى تاجىريبەلەرىن قابىلداپ، قىزمەت ءتۇيىنىن جاڭالاپ، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدى جۇرگىزىپ، ءوز جولىمىزبەن ءجۇرۋدى، جۇڭگوشا سوتسياليزم قۇرۋدى ايقىن العا قويدى. 40 نەشە جىلدان بەرى، ءبىز پارتيانىڭ باسشىلىعى مەن سوتسياليستىك تۇزىمگە تاباندى بولۋ العى شارتى استىندا، سوتسياليزم جولىندا، نازارياسىندا، تۇزىمىندە، مادەنيەتىندە ءبىرقىدىرۋ توڭكەرىستىك وزگەرىستەر جاساپ، ەلىمىزدىڭ دامۋىن ءداۋىر اعىمىنا ارشىندى قاداممەن ىلەستىردىك.


جۇڭگوشا سوتسياليزم − جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ جۇڭگو حالقىن باستاپ جۇرگىزگەن ۇلى جاسامپازدىعى، ونىڭ عىلمي فورماتسياسى رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندە قالىپتاسقان، الايدا، ونىڭ قالىپتاسۋ جانە دامۋ تامىرى ونىڭ تاريحي قاجەتتىلىگى مەن عىلمي اقيقاتتىعى، ول دۇنيە ءجۇزى سوتسياليزمىنىڭ 500 جىلدىق تاريحي دامۋىنىڭ زاڭدىلىق جاۋھارى. 500 جىلدىق جاپالى جورىقتا، 500 جىل ەرلىكپەن العا باسىپ، ادامزاتتىڭ وسكەلەڭ مۇراتى مەن بورىشىن ارقالاپ، سوتسياليزم جولىمەن مىزعىماي ءجۇرىپ، قۇلاشىن كەڭ جايىپ، جايساڭ باسىپ، بىردە ارىنداي العا تارتسا، بىردە تار جول، تايعاق كەشۋلەردەن ءوتىپ، قيالدى عىلميلىققا، نازاريانى امالياتقا اينالدىردى، ءبىر ەلدەن كوپ ەلگە، العاشقى ىزدەنىستەن ۇزدىكسىز تەرەڭدەگەن دامۋعا، عىلمي سوتسياليزمنىڭ نەگىزگى پرينسيپىنەن جۇڭگوشا سوتسياليزم سياقتى ناقتى فورماتسياعا دەيىن، ادامزات قوعامىنىڭ تاريحي دامۋ زاڭدىلىعىنا باستان - اياق سايكەسىپ، دۇنيە ءجۇزى مەن جۇڭگو قوعامىنىڭ ۇلى وزگەرىسىن ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتتى .


سوتسياليزمنىڭ دامۋ تاريحى بىزگە مىنانى ۇعىندىردى: سوتسياليزمنىڭ كاپيتاليزمنىڭ ورنىن باسۋى تاريحتىڭ جالپىلىق بەتالىسى، بۇل جالپىلىق بەتالىس، سايىپ كەلگەندە، ادام قيمىلىنىڭ جالپى بەتالىسى، كاپيتاليزمنىڭ ەڭ سوڭىندا جويىلىپ، سوتسياليزمنىڭ ەڭ سوڭىندا جەڭىسكە جەتۋى ۇزاق تاريحي بارىس، جول بۇراڭ، ەڭبەك ادامعا ءتان. قوعام دامۋىنىڭ تاريحي بەتالىسى تاريحتىڭ سوڭى ەمەس، سوتسياليزمنىڭ تابىسقا جەتۋى ءۇشىن، ءسوزسىز اماليات بارىسىندا وبيەكتيۆ زاڭدىلىققا ۇيلەسەتىن جۇزەگە اسىرۋ ءتاسىلىن قاراستىرۋ كەرەك.


90 نەشە جىلدان بەرى، «روسسيالىقتاردىڭ جولىمەن جۇرۋدەن » « ءوز جولىمىزبەن جۇرگەنگە» دەيىن، پارتيامىز حالىققا ىنىماقتىلىقپەن باستاماشىلىق ەتىپ، ماركسيزمنىڭ نەگىزگى قاعيدالارىن جۇڭگونىڭ ءىس جۇزىندىگىمەن جانە ءداۋىر ەرەكشەلىگىمەن ۇشتاستىرىپ، ەسكىلىككە جارماسپاي، شەتەلگە تابىنباي، سوقىر سەنىمگە سەنبەي، قالىپپازدىقتان اۋلاق بولىپ، دەربەس ءوز-وزىنە قوجا بولىپ، جانقيارلىقپەن كۇرەسىپ، ءبىر ۇرپاق ادامنىڭ جاپا - ماشاقاتىن تارتىپ، اۋىر ازاپ شەككەن حالىقتى ازات ەتىپ، حالىقتى باقىتقا كەنەلتەتىن، ۇلتتى كوركەيتەتىن داڭعىل جولدى جۇزەگە اسىرۋعا قۇلشىندى .مىنە بۇل جول جۇڭگوشا سوتسياليزم جولى ەدى. « جانقيارلىق رۋحپەن كۇرەسكەندە عانا ۇلى مۇراتقا جەتۋگە بولادى». بۇل جول يمپەرياليستىك بەلدى ەلدەردىڭ ماجبۇرلەۋىمەن اشىلعان، جۇڭگو حالقىنىڭ ىستىق قانىمەن، جانىمەن، ەڭبەكشىلدىگىمەن جانە اقىل – پاراساتىمەن قولعا كەلگەن، ماركسيزمدىك عىلىمي اقيقاتتى جەتەكشى ەتكەن، عىلمي سوتسياليزمنىڭ نازاريالىق لوگيكاسى مەن جۇڭگو قوعامىنىڭ دامۋىنداعى تاريحي لوگيكانىڭ ديالەكتيكالىق بىرلىگى. بۇل جول جۇڭگونىڭ بايتاق دالاسىنا تامىر تارتىپ، جۇڭگو حالقىنىڭ تىلەگىن بەينەلەپ، جۇڭگو مەن ءداۋىردىڭ دامۋ، العا باسۋ تالابىنا ۇيلەسىپ، جۇڭحۋا ۇلتتارىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋىن جۇزەگە اسىرۋ سىندى تاياۋ زاماننان بەرگى جۇڭحۋا ۇلتتارىنىڭ ەڭ ۇلى ارمانىن ۇيىستىرىپ، تاياۋ زاماننان بەرگى ادامزاتتىڭ سوتسياليزمگە دەگەن تاماشا تالپىنىسى مەن قاجىماس ىزدەنىسىن ايگىلەدى.


بەتالىس بولاشاقتى بەلگىلەيدى، جول تاعدىردى بەلگىلەيدى. تەك سوتسياليزم عانا جۇڭگونى قۇتقارا الادى، تەك جۇڭگوشا سوتسياليزم عانا جۇڭگونى دامىتا الادى، تەك جۇڭگوشا سوتسياليزمگە تاباندى بولعاندا جانە ونى دامىتقاندا عانا، جۇڭحۋا ۇلتتارىنىڭ ۇلى گۇلدەنۋىن جۇزەگە اسىرۋعا بولادى، بۇل ءارى تاريح جونىندەگى قورىتىندى ءارى قازىرگى جانە بولاشاق جونىندەگى ايقىن بەلگى بولىپ تابىلادى. وسىنداي ءبىر دۇرىس جولدى تابۋ ءۇشىن، سان-ساناقسىز جاپا-ماشاقاتتاردى باستان كەشىردىك، سوندىقتان ءبىز ونى بارىنشا قاستەرلەپ، وسى «ءوز جولىمىزدان » اۋىتقىماي، دەربەس ءوز - وزىمىزگە قوجا بولا وتىرىپ ويداعىداي ءجۇرۋىمىز كەرەك. 


2. جۇڭگوشا سوتسياليزم دەگەن نە


جۇڭگوشا سوتسياليزم دەگەن نە؟ ماسەلەگە جاتپايتىن وسى ءبىر سۇراق كەيبىر ادامداردىڭ «كوڭىل تۇيىندەرىنە» اينالىپ، اناداي-مىناداي دەگەن دۇرىس – بۇرىستىقتارىن ورتاعا قويۋدا.


باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ ايقىن اتاپ كورسەتتى: « جۇڭگوشا سوتسياليزم باسقا يزم ەمەس، سوتسياليزم، عىلمي سوتسياليزمنىڭ نەگىزگى پرينسيپتەرىن جوعالتۋعا بولمايدى، جوعالتسا سوتسياليزم بولمايدى.»


عىلمي سوتسياليزمنىڭ نەگىزگى پرينسيپتەرىنە قالاي قاراۋ كەرەك ؟


ماركس پەن ەنگەلستىڭ قيالي سوتسياليزمشىلدەردەن ەلەۋلى پارقى بار، اتاپ ايتقاندا، قيالي سوتسياليزمشىلدەر بولاشاقتاعى سوتسياليزم مەن كوممۋنيزم قوعامىنىڭ «بەينەسى» جونىندە ناقتى وي جۇگىرتۋگە قارسى تۇرىپ، سۋرەتتەۋ نەعۇرلىم ناقتى بولعان سايىن سولعۇرلىم سوراقى بولادى،- دەپ ەسەپتەيدى، ولار بولاشاقتاعى قوعامدىق ۇيىم جونىندەگى ەگجەي-تەگجەيلى احۋالدار جونىندە ‹ءبىزدىڭ بۇل ارادا ءتىپتى ولاردىڭ كولەڭكەسى دە تابىلمايدى›،- دەپ اتاپ كورسەتەدى. ال ماركس پەن ەنگەلس ادامزات قوعامى دامۋىنىڭ وبيەكتيۆتىك زاڭدىلىعىنا عانا نەگىزدەلە وتىرىپ، بولاشاق قوعام جونىندە پرينسيپتىك بولجال جانە جورامال جاساعان. مىسالى، ءوندىرىس قۇرال - جابدىقتارىن جالپىلىق مەنشىكتەندىرۋ نەگىزىندە ءوندىرىستى ۇيىمداستىرۋ، جالپى قوعام مۇشەلەرىنىڭ قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋ – سوتسياليستىك ءوندىرىستىڭ ءتۇبىرلى ماقساتى؛ قوعامدىق وندىرىسكە جوسپارلى تۇردە جەتەكشىلىك ەتىپ جانە ونى تەڭشەپ، ەڭبەگىنە قاراي ءبولۋ پرينسيپىن جۇزەگە اسىرۋ؛ تابيعاتتى زاڭدىلىقپەن پايدالانۋ جانە وزگەرتۋ؛ سوتسياليزم ىستەرىندە، ءسوز جوق، پرولەتاريات ساياسي پارتياسىنىڭ باسشىلىعىنا تاباندى بولۋ؛ وندىرگىش كۇشتەردى زور كۇشپەن دامىتقاندا، سوتسياليزم بارىنشا دامىپ، ەڭ سوڭىندا ادامدا ەركىندىك بولعان جانە جان - جاقتىلى دامىعان كوممۋنيزمگە ءوتۋدى جۇزەگە اسىرۋ، ت ب.


مىنە بۇل پرينسيپتەر بولاشاق قوعامنىڭ جالپى ەرەكشەلىگىن بەينەلەپ، كەيىنگى ۇرپاقتاردىڭ سوتسياليزم قۇرۋىنا قۇلشىنۋ بەتالىسىن كورسەتىپ، نەگىزگى باعىتتاردى تۇراقتاندىردى. ماركس پەن ەنگەلس ورتاق تۇردە قايتا-قايتا بىلاي دەگەن: ‹بۇل پرينسيپتەردى قولدانۋدا قاي - قاشان دا، قاي جەردە دە ناقتىلى تاريحي شارت - جاعدايعا قاراي بۇرىلىس جاساۋ كەرەك، دوگمالىق تۇرعىدان قاراۋعا بولمايدى، ءبىر جاعىنان نەگىزگى پرينسيپتە باعداردان اۋىتقىماۋعا تاباندى بولىپ، تاعى ءبىر جاعىنان ءىس جۇزىندىككە ۇشتاستىرا وتىرىپ قولدانۋ جانە دامىتۋ كەرەك، مىنە بۇل ماركسيزمدىك نازاريالىق قاسيەتتىڭ ايقىن بەينەلەنۋى بولىپ تابىلادى›.


جۇڭگوشا سوتسياليزم عىلمي سوتسياليزمنىڭ نەگىزگى پرينسيپىن نازاريالىق جانە امالياتتىق ءتۇبىرلى جەتەكشى يدەيا ەتەدى. مىسالى، ساياسي ءتۇزىم جاعىندا، كوممۋنيستىك پارتيا باسشىلىعىنداعى حالىق قوجا بولۋ ءتۇزىمىن جۇرگىزەدى؛ ەكونوميكالىق ءتۇزىم جاعىندا جالپىلىق مەنشىك ءتۇزىمى مەن ەڭبەگىنە قاراي ءبولۋ ءتۇزىمى اتقارىلادى؛ مادەنيەت ءتۇزىمى جاعىندا، ماركسيزمدى جەتەكشى ەتكەن وزىق مادەنيەت ءتۇزىمى جۇرگىزىلەدى، ت . ب. جۇڭگوشا سوتسياليزم − « سوتسياليزم»، « عىلمي سوتسياليزم » ءوزىن -ءوزى كوتەرمەلەگەن «ماڭدايشالىق» ەمەس، قايتا جاندى دا رەال قوعامدىق ءتۇزىمدى دالەل ەتەدى، بۇل مىنە شىڭعىرعان شىندىق بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى جۇڭگونىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايى مەن ءداۋىر ەرەكشەلىگىنە نەگىزدەلىپ، وعان ايقىن جۇڭگوشا ەرەكشەلىك بەرىپ، عىلمي سوتسياليزمگە جاسامپازدىقپەن تاباندى بولدى جانە ونى دامىتتى. مىسالى، ساياسي ءتۇزىم جاعىندا، حالىق وزىنە -ءوزى قوجا بولاتىن حالىق دەموكراتياسى، جۇمىسشى-ديقان وداعىن نەگىز ەتكەن حالىق دەموكراتياسى ديكتاتۋراسىندىق مەملەكەت فورماسى مەن حالىق قۇرىلتايى ءتۇزىمىن ءتۇبىرلى ساياسي ءتۇزىم ەتكەن بيلىك فورماسى ارقىلى جۇزەگە اسادى؛ ەكونوميكالىق ءتۇزىم مەن ءتۇزىلىس جاعىندا، جالپىلىق مەنشىك پەن ەڭبەگىنە قاراي ءبولۋ ءتۇزىمى جالپىلىق مەنشىكتى نەگىزگى تۇلعا ەتىپ، كوپ ءتۇرلى مەنشىكتەگى شارۋاشىلىقتى ورتاق دامىتادى، ەڭبەگىنە قارايءبولۋدى نەگىزگى تۇلعا ەتىپ، كوپ ءتۇرلى ءبولىس ءتاسىلى قاتار ءومىر سۇرەتىن جانە سوتسياليستىك بازار شارۋاشىلىعى ءتۇزىلىسى فورماسى ارقىلى جۇزەگە اسادى؛ ال مادەنيەت ءتۇزىمى جاعىندا، ماركسيزمنىڭ جەتەكشىلىك ورنى جۇڭحۋانىڭ وزىق ءداستۇرلى مادەنيەتىنىڭ، توڭگەرىستىك مادەنيەتىنىڭ، سوتسياليستىك ىلعارى مادەنيەتىنىڭ گۇلدەنىپ دامۋى فورماسىمەن جۇزەگە اسىرىلعان، ت.ب . مىنە وسىلاردىڭ بارلىعى سوتسياليزمنىڭ “ورتاقتىعىنان” قول ۇزگەن جوق، ءبىراق ءبارى دە ەرەكشە “جۇڭگو قاسيەتىمەن” سومدالدى. عىلمي سوتسياليزمنىڭ نەگىزگى پرينسيبىمەن سالىستىرعاندا، جۇڭگوشا سوتسياليزم الدىڭعى اعا-بۋىنداردان ايرىلماي، تىڭ تىنىس تانىتتى؛ مۇندا ول قاتىپ -سەمگەن دوگمالىق “ىزىنشە بايانداۋ” دا، ‹باسقاشا ايتۋ دا› ەمەس، تۋدى وزگەرتىپ “تەرىس ءتۇسىندىرۋ” دە ەمەس، قايتا دامۋ مەن “ۇشتاستىرۋ”، “جالعاستى دارىپتەۋ”، “جاڭالىق جاراتۋ” لارعا مۇراگەرلىك ەتىپ، تامىرلاس بولىپ، داۋىرمەن بىرگە العا باسىپ، جۇڭگونىڭ بايتاق دالاسىن تياناق ەتىپ، عىلمي سوتسياليزم پرينسيبىن امالياتتا ايگىلەۋ جانە جاڭالىق جاراتۋ بولىپ تابىلادى.


كەيبىرەۋلەر جۇڭگوشا سوتسياليزمدى “كاپيتال سوتسياليزم”، ءتىپتى “مەملەكەت كاپيتاليزمى”، “جاڭا بيۋروكرات” كاپيتاليزم دەپ بۇرمالايدى. مىنە بۇلاردىڭ بارلىعى بۇكىلدەي قاتە كوزقاراستار.


‹مەملەكەت كاپيتاليزمى› دەگەندى الىپ ايتساق، بۇل اسىلىندە لەنين العا قويعان ۇعىم، مۇندا كاپيتاليزم دامۋىنىڭ باسقىشتىق ەرەكشەلىگى بەينەلەنگەن بولىپ، ول كاپيتاليستىك ەلدەردىڭ كاسىپورىنداردى تىكەلەي تىزگىندەۋىن، شارۋاشىلىقتىڭ دامۋىن، مىسالى، ءوندىرىس پەن ءبولىستى باقىلاۋ جانە رەتتەۋى قاتارلىلاردى قامتيدى. سوندىقتان سوتسياليستىك جۇڭگوعا “مەملەكەت كاپيتاليزمى” دەگەن قالپاقتى كيگىزۋدە، ءىس جۇزىندە بىرەۋدىڭ بوركىن باسقا بىرەۋگە كيگىزىپ، شىندىقتى قاساقانا بورمالاۋ بولىپ تابىلادى. كەيبىرەۋلەر “مەملەكەت كاپيتاليزمى”، “كاپيتال سوتسياليزم”، ” جاڭا بيۋروكرات كاپيتاليزم “داردى قايتا - قايتا قۋدالاۋدى ماقسات ەتىپ، جۇڭگونىڭ قوعامدىق ءتۇزىمىن بۇركەمەلەۋ ارقىلى ادامداردىڭ جۇڭگوشا سوتسياليزم جونىندەگى سەنىمىن شايقالتىپ،ءبىزدى اماليات دالەلدەگەن ءساتتى جول مەن تۇزىمنەن بەزۋگە ماجبۇرلەيدى. بۇل ماسەلەنى ايقىنداپ الۋ، “مەملەكەت كاپيتاليزمى” دەگەن سياقتى اۋەندەردىڭ بوتەن نيەتى بار ەكەنىن ءتۇسىنۋ استە قيىن ەمەس.


تاجىريبە - ساباقتار بىزگە مىنانى قايتا - قايتا ۇعىندىردى: عىلمي سوتسياليزمگە دوگماشىلدىق ىستەۋگە، تۇيىقتالعان، قاتىپ-سەمگەن كونە سۇردەكپەن جۇرۋگە بولمايدى، ءبىراق عىلمي سوتسياليزمنىڭ نەگىزگى پرينسيپتەرىنە قايشى كەلۋگە، باعداردان اداستىرۋعا استە بولمايدى. وتكەندە ءبىز كەيبىر سوتسياليستىك مەملەكەتتەردەن كوزسىزدىكپەن ۇيرەنگەندىكتەن ساتسىزدىككە ۇشىرادىق، قازىر باسقا مەملەكەتتەردىڭ دامۋ ۇلگىسىنە مامىلە جاساعانىمىزدا، تاريحي ساباقتاردى ايتارلىقتاي قابىلداپ، جاڭا كوزسىزدىكپەن ىلەسۋ سالدارىنان جاڭا ساتسىزدىكتەرگە ۇشىراۋدان ساقتاندىق.
«حان داننىڭ ءتاسىلىن ۇيرەنۋ ەسكى سالت». باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماقالالارىندا وسى ءتامسىلدى قولدانۋى تەرەڭ ماعىناعا يە. بۇگىنگى تاڭدا جاپپاي ەسىك اشىلعان داۋىردە، ءبىز دۇنيە جۇزىندەگى تۇرلىشە ەلدەردىڭ ءارتۇرلى مۇراتتارىن، ءتۇرلى جولدارىن تانىپ، وسى مۇراتتاردىڭ، وسى جولداردىڭ تۇرلىشە تاعدىرىن، تۇرلىشە ناتيجەسىن ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. وسىنداي “ءتۇس”، بەينە “قۇبىلمالى كوكتەم ” سەكىلدى، مىنە بۇل ارت - ارتىنان جارىققا شىققان پارتيالىق تالاس - تارتىستىڭ، قوعامنىڭ اۋمالى-توكپەلى بولۋىنىڭ، حالىقتىڭ سەرگەلدەڭ بولۋىنىڭ زاردابى ەدى. بەينە اشتى ساباق قۇر قيالداعى ءتاتتى ۇيقىدان وياتاتىنى سياقتى.


ساياسي تۇراقتىلىق پەن سەنىمدى باستان ـ اياق ساقتاپ، جۇڭگوشا سوتسياليسيزمدە بۇلجىماي تاباندى بولىپ جانە ونى دامىتقان جۇڭگو تىڭ تىرشىلىك تىنىسىنا يە بولىپ، ارىنداپ اۋقىم قالىپتاستىرىپ، نۇرلى بولاشاق جاراتپاق.


باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەدى: «ءبىز جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ ۇزدىكسىز دامۋىنا ىلەسە، ءتۇزىمىمىزدىڭ ءسوز جوق بارعان سايىن تولىسىپ، ەلىمىزدىڭ سوتسياليستىك ءتۇزىمىنىڭ ابزالدىلىعى ءسوز جوق كورنەكتىلەنە تۇسەتىندىگىنە، جولىمىزدىڭ بارعان سايىن كەڭەيەتىندىگىنە، ەلىمىزدىڭ دامۋ جولىنىڭ دۇنيە جۇزىنە جاسايتىن ىقپالىنىڭ بارعان سايىن زوراياتىندىعىنا كامىل سەنەمىز». مىنە بۇل جول، نازاريا، ءتۇزىم، مادەنيەت سەنىمى !


3. تامىرلاس «ەكى تاريحي ءداۋىر »


پارتيامىز حالىققا باسشىلىق ەتىپ سوتسياليزم قۇرىپ، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان بۇرىنعى جانە رەفورما جاساپ، ەسىك اشقاننان كەيىنگى ەكى تاريحي ءداۋىردى قالىپتاستىردى. باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى : « بۇل ءوزارا بايلانىستى ءارى زور پارقى بار ەكى ءتۇرلى مەزگىل، الايدا، ءمانى جاعىنان العاندا، پارتيامىزدىڭ حالىققا باسشىلىق ەتىپ، سوتسياليستىك قۇرىلىستى جۇرگىزۋدەگى امالياتتىق ىزدەنىسى بولىپ تابىلادى. جۇڭگوشا سوتسياليزم رەفورما جاساپ، ەسىك اشقان تاريحي جاڭا داۋىردە جارىققا شىقتى، الايدا جاڭا جۇڭگو سوتسياليستىك نەگىزگى ءتۇزىمدى ورناتتى ءارى 20 نەشە جىلدىق قۇرىلىس جۇرگىزۋ نەگىزىندە وركەندەتتى».


تاريح قاشان دا ىلگەرىندى - كەيىندى تابيعي بايلانىستا بولادى، ءوز قالاۋىنشا تاڭداۋعا، ءبولىپ تاستاۋعا كەلمەيدى. ماركس بىلاي دەگەن ەدى: « ادامزات ءوز تاريحىن ءوزى جاراتادى، الايدا ولار ءوز قالاۋىنشا جاراتا بەرمەيدى، وزدەرى تاڭداعان شارت – جاعداي استىندادا جاراتا المايدى، قايتا تىكەلەي جولىققان، بەلگىلەنگەن، بۇرىننان مۇراگەرلىك ەتكەن شارت – جاعداي استىندا جاراتا الادى».


رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدىڭ الدى - ارتىنداعى ەكى ماڭىزدى تاريحي ءداۋىردىڭ قاتىناسىن قايتكەندە دۇرىس تانۋعا جانە يگەرۋگە بولادى؟ بۇل تۋرالى باس شۋجي شي جينپيڭ بىزگە جۇيەلى تالداپ تۇسىنىك جاسادى.
ءبىرىنشى، « ەگەر ەكى بولماسا » . ەگەر 1978 - جىلى پارتيامىز رەفورما جاساپ ، ەسىك اشۋدى باتىل بەلگىلەپ، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدى تاباندىلىقپەن ىلگەرىلەتىپ، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدىڭ دۇرىس باعىتىن بۇلجىتپاي يگەرمەگەن بولسا، سوتسياليستىك جۇڭگودا بۇگىنگىدەي تاماشا جاعدايدىڭ بولۋى مۇمكىن ەمەس، اۋەلى اۋىر داعدارىسقا تاپ بولۋى، سوۆەت وداعى، شىعىس ەۆروپا ەلدەرى سياقتى پارتيا مەن مەملەكەت قۇرىپ جوعالۋ داعدارىسىنا تاپ بولۋى مۇمكىن؛ ەگەر 1949 - جىلى جاڭا جۇڭگو قۇرىلماعان جانە سوتسياليستىك توڭكەرىس پەن قۇرىلىس جۇرگىزىلمەگەن بولسا، ماڭىزدى يدەيالىق، زاتتىق، تۇزىمدىك شارت - جاعداي، ۇنامدى - ۇنامسىز جاقتارداعى تاجىريبەلەر جيناقتالماسا، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدى ءساتتى ىلگەرىلەتۋ قيىنعا سوعار ەدى.


ەكىنشى، «ەكەۋىن بولۋگە بولمايدى». وسى ەكى تاريحي داۋىردە سوتسياليستىك قۇرىلىس جۇرگىزۋ جونىندەگى يدەيالىق جەتەكشىلىك، باعىت –ساياسات، ءىس جۇزىندىك قىزمەت جاقتارىندا اسا زور پارىق بولعانىمەن، ءبىراق ەكەۋى استە ءبىر- بىرىنەن بولىنبەيدى، ءتىپتى تۇبىرىنەن قاراما - قارسى دا ەمەس. پارتيامىز سوتسياليستىك قۇرىلىس امالياتى بارىسىندا كوپتەگەن دۇرىس قۋاتتامالاردى العا قويدى، ول كەزدە بۇلار شىن مانىندە تياناقتاندىرىلمادى، رەفورما جاساپ، ەسىك اشقاننان كەيىن عانا شىن مانىندە دايەكتىلەندىرىلدى، سوندىقتان بولاشاقتا دا وعان تاباندى بولادى جانە ونى دامىتادى.


ءۇشىنشى، «ەكىنى تەرىسكە شىعارۋعا بولمايدى». رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان بۇرىنعى تاريحي داۋىرگە دۇرىس باعا بەرۋ كەرەك، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان كەيىنگى تاريحي كەزەڭ ارقىلى رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان بۇرىنعى تاريحي ءداۋىردى تەرىسكە شىعارۋعا دا، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان بۇرىنعى تاريحي ءداۋىر ارقىلى رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان كەيىنگى تاريحي ءداۋىردى تەرىسكە شىعارۋعا دا بولمايدى. رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان بۇرىنعى سوتسياليستىك امالياتتىق ىزدەنىس رەفورما جاساپ، ەسىك اشقاننان كەيىنگى سوتسياليستىك امالياتتىق ىزدەنىسكە شارت - جاعداي ازىرلەدى، رەفورما جاساپ، ەسىك اشقاننان كەيىنگى سوتسياليستىك امالياتتىق ىزدەنىس الدىڭعى ءبىر مەزگىلگە تاباندى بولۋ، رەفورمالاۋ، دامۋ بولىپ تابىلادى .


ەكى تاريحي داۋىردەگى قارىم - قاتىناسقا دۇرىس مامىلە جاساۋدىڭ جانە ونى باعالاۋدىڭ تەتىگى قانداي مايدان مەن ادىسكە تاباندى بولۋدا. ەگەر پارتيانىڭ، حالىقتىڭ مايدانىندا، رەسپۋبليكا تاريحىنىڭ العا باسۋ مايدانىندا تۇرىپ، تاريحي، ديالەكتيكالىق، جان-جاقتى ادىستەر ارقىلى تانيتىن بولساق، «ەكى تاريحي ءداۋىر»دىڭ تامىرلاستىعى، ءبىر - بىرىنەن بولىنبەيتىن، ءبىرىن -ءبىرى تەرىستەيتىن قورتىندى ءسوزسىز شىعادى.
تاريحي شىندىق ءدال وسىنداي. جاڭا جۇڭگو قۇرىلعان العاشقى مەزگىلدە ماۋ زىدۇڭ جولداس بىلاي دەگەن ەدى : « قازىر ءبىز نە ىستەي الامىز؟ ۇستەل، ورىندىق، شىنى، شاۋگىم جاساۋعا، استىق ەگۋگە، ۇن تارتۋعا، قاعاز جاساۋىمىزعا ابدەن بولادى، ءبىراق اۆتوموبيل، ايروپلان، تانكى، تراكتور جاساۋ قولىمىزدان كەلمەيدى». پارتيانىڭ باسشىلىعىندا جۇڭگو حالقى ءبىر نيەتپەن ىنتىماقتاسىپ، قايراتتانا العا ۇمتىلىپ، كونە جۇڭگودان قالعان « بىرىنشىدەن كەدەي، ەكىنشىدەن قولىندا ەشتەگە بولماۋ» نەگىزىندە، دەربەس، ءبىرشاما كەمەلدى ونەركاسىپ جۇيەسى مەن حالىق شارۋاشىلىعى جۇيەسىن بىرتىندەپ قۇردى، حالىق شارۋاشىلىعى جەدەل دامىپ، مەملەكەتتىڭ جالپىلىق قۋاتى كورنەكتى كۇشەيىپ، حالىقتىڭ تۇرمىس دەڭگەيى ورنىقتى جوعارىلاپ، حالىقارالىق ورنىن دۇنيە ءجۇزى جاپپاي مويىندادى، وسىلايشا جۇڭگو سىندى ەكونوميكا، مادەنيەت دامۋ ورەسى توتەنشە مەشەۋ شىعىستاعى ءىرى ەلدە سوتسياليستىك قۇرىلىس جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزدى تاجىريبەلەرى جيناقتالدى. سوتسياليستىك نەگىزگى ءتۇزىمنىڭ ورناۋى مەن ۇزدىكسىز بەكەمدەلۋى مەملەكەتتىڭ وسكەلەڭ بىرلىگى مەن ۇلتتاردىڭ بۇرىن بولىپ كورىلمەگەن ىنتىماعىن ونان ارمان جۇزەگە اسىرىپ، حالىقتىڭ وزىنە ءوزى قوجا بولۋ ورنى بۇرىن بولىپ كورمەگەن دارەجەدە كەپىلدىككە يە بولدى. وسى امالياتتىق ىزدەنىس پەن تابىستار رەفورما جاساپ، ەسىك اشقاننان كەيىنگى زور دامۋعا، زور العا باسۋعا نەگىزگى العى شارت ازىرلەدى .


تاريح قاشان دا قات-قابات بۇرالاڭدىق بارىسىندا العا باسادى. رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان بۇرىنعى تاريحي داۋىردەگى تاريحي تابىستاردى تولىق تۇراقتاندىرساق، باستان وتكەن كەشىرمەلەردىڭ بۇراڭدىعىن، جولدىڭ قات-قابات كۇردەلىلىگىن ەسكە الامىز. ءبىز تاريحقا دۇرىس كوز جىبەرىپ، وتكەندەگى اعاتتىقتارىمىزدى مويىنداپ، اعاتتىقتاردى تۇزەتۋىمىز كەرەك. پارتيامىز رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان بۇرىن اۋىر قاتەلىك وتكىزىپ، اۋىر بوداۋ بەرگەندىگىن، توتەنشە تەرەڭ ساباق العانىن باتىلدىقپەن مويىندادى. سوندىقتان ءسوز جوق، تاريحي تاجىريبە - ساباقتاردان زاڭدىلىق سيپاتتى تانىم الىپ، ەندىگارى اعاتتىق وتكىزبەي، قازىرگى جانە بولاشاقتاعى جولدى جاقسى باسۋىمىز كەرەك. پارتيامىزدىڭ « پارتيانىڭ مەملەكەت قۇرىلعاننان بەرگى بىرنەشە تاريحي ماسەلەسى تۋرالى قارارىن » شىعارۋداعى ماقساتى مىنە وسىنداي. رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان بۇرىنعى تاريحي داۋىردە دۇرىس پەن بۇرىسقا باعا بەرگەندە تاريحي ماتەرياليستىك مايدان مەن ءادىستى قولدانىپ، نەگىزگى جانە تارماق اعىمعا يە بولىپ، اقيقات پەن قاتەلىكتى ايقىن ايىرىپ، تاجىريبە مەن ساباقتاردى پارىقتاۋىمىز كەرەك. مىنە بۇل سەنىمدى ساقتاۋدىڭ نەگىزى، ۇزدىكسىز العا باسۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشى، جۇڭگوشا سوتسياليزم قۇرۋدىڭ سەبەبى بولماق.


رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدىڭ الدى-ارتىنداعى ەكى تاريحي ءداۋىردىڭ قاتىناسىن نە ءۇشىن كورنەكتى تۇردە دارىپتەۋىمىز كەرەك؟ باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەيدى: « رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدىڭ الدى-ارتىنداعى سوتسياليزمنىڭ امالياتتىق ىزدەنىسىنىڭ قاتىناسىن دۇرىس شەشۋ تەك تاريحي ماسەلە عانا ەمەس، ونان دا ماڭىزدىسى بۇل ساياسي ماسەلە؛ ويتكەنى بۇل كەلەلى ساياسي ماسەلە ويداعىداي شەشىلمەسە، اۋىر ساياسي زارداپ تۋىلادى».


ءبىر پارتيانىڭ، ءبىر مەملەكەتتىڭ، ءبىر ۇلتتىڭ تاريحى ـــ ونىڭ قاينار بۇلاعى، جان تامىرى. ەگەر ناعىز تاريح تەرىسكە، جوققا شىعارىلسا، بۇرمالانسا، جاڭا دامۋعا قول جەتكىزبەگەنى بىلاي تۇرسىن، قايتا قازىرگى جاعدايدا تابان تىرەپ تۇرۋى قيىنعا سوعادى. تاريح ‐ـ تابان تىرەپ تۇرۋدىڭ نەگىزى، اۋەلى، رەفورما مەن دامۋدىڭ بازاسى. « ەلدى قۇرتۋ ءۇشىن الدىمەن ونىڭ تاريحىن ءبىلۋ كەرەك». تالاي جىلدان بەرى، ەل ءىشى - سىرتىنداعى كەيبىر كۇشتەر تاريحتى تەرىستەۋشىلىكپەن بارىنشا شۇعىلدانىپ، ‹تاريحتى قالپىنا كەلتىرۋ›، ‹تاريحقا تولعانۋ› جەلەۋىن كوتەرىپ، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ، جۇڭگو توڭكەرىسىنىڭ، جاڭا جۇڭگونىڭ تاريحىن، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋ تاريحىن، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ تاريحىن مەيلىنشە كىنالاپ، جيىركەنە قاراپ، قارالاپ، تاريحي فاكتتەردى بۇرمالاپ، عىلمي قورىتىندىنى اۋدارۋعا ءۇرىنىپ، يدەيالىق بىلىقپالىق تۋدىردى. ولاردىڭ «تاريحتى بىلىقتىرۋىنداعى»سەبەپ «جولدى وزگەرتۋ» ءۇشىن بولسا، ماقساتى جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ باسشىلىعى مەن جۇڭگونىڭ سوتسياليستىك ءتۇزىمىن قۇلاتۋعا جەلىكتىرۋ، تاريح تاڭداعان، حالىق تاڭداعان دۇرىس جۇڭگوشا سوتسياليزم جولىن وزگەرتۋ ەدى.


ساياسي ماسەلەگە ساياسي جاقتان قاراۋىمىز كەرەك. رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدىڭ الدى - ارتىنداعى ەكى تاريحي ءداۋىر سوتسياليستىك قۇرىلىستىڭ امالياتتىق ىزدەنىسى ەكەندىگىن تەرەڭ تۇسىنگەندە عانا جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ وتكەنىن، بۇگىنىن جانە بولاشاعىن اناعۇرلىم ويداعىداي تانۋعا جانە يگەرۋگە بولادى. ەگەر رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدىڭ الدى - ارتىنداعى ەكى تاريحي ءداۋىردىڭ قاتىناسىن ساياسي جاقتان يگەرمەگەن بولساق، تاريحي تەرىستەمپازدىق قاتارلى يدەيالىق اعىمنىڭ الجاستىرۋىنان كەيبىر كۇشتەردىڭ ادەيى جوبالاعان تۇزاعىنا ءتۇسىپ كەتۋىمىز مۇمكىن. سوناۋ جىلدارى سوۆەت وداعىنىڭ ىدىراۋى، سوۆەت وداعى كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ كۇيرەۋىنىڭ ماڭىزدى ءبىر سەبەبى سوۆەت وداعى مەن سوۆەت وداعى كوممۋنيستىك پارتياسى تاريحىنىڭ جاپپاي تەرىسكە شىعارىلۋى، « وتكەندەگىمەن قوشتاسۋ» سياقتى اۋەنگە تولى جاماعات پىكرىنىڭ شىعۋى، ناتيجەدە اۋىر يدەيالىق، ساياسي بىلىقپالىق، ارەكەت بىلىقپالىعى تۋىلىپ، ادامدار سوۆەت وداعى كوممۋنيستىك پارتياسىنا، سوتسياليزمگە دەگەن سەنىمىنەن ايىرىلدى، وسىلايشا ءبىر مەملەكەت، ءبىر ساياسي پارتيا تەز ارادا كۇيرەپ ، توز - توزى شىقتى .


ويلاپ كورىڭىزشى، ەگەر رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان بۇرىنعى تاريحي ءداۋىردى تەرىسكە شىعارىپ، نەگىزگى جانە تارماق اعىمدى، اقيقات پەن قاتەلىكتى، تاجىريبە مەن ساباقتاردى ايقىن ايىرماعان بولساق، پارتيامىزدىڭ وسى مەزگىلدەگى ىزدەنىس بارىسىنداعى قاتەلىگىن، اعاتتىعىن شەكسىز ۇلعايتىپ، پارتيامىزدىڭ وسى مەزگىلدە قول جەتكىزگەن تابىستارىن، تاجىريبەلەرىن كورە تۇرا كورمەسكە سالساق، ماۋ زىدۇڭ جولداسقا جانە ماۋ زىدۇڭ يدەياسىنا، پارتيامىزدىڭ وسى مەزگىلدەگى بارلىق قىزمەتىنە، ءسوز جوق، قاتە باعا بەرەر ەدىك . ەگەر رەفورما جاساپ، ەسىك اشقاننان كەيىنگى تاريحي ءداۋىردى تەرىسكە شىعارىپ، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋ بارىسىندا جارىققا شىققان ۋاقىتتىق قيىنشىلىقتاردى، قايشىلىقتار مەن ماسەلەلەردى شەكسىز ۇلعايتىپ، بارلىعىن ءتۇزىم ماسەلەسىنە، جول ماسەلەسىنە كوتەرگەن بولساق، ءسوز جوق، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋعا، جۇڭگوشا سوتسياليزمگە ءتۇبىرلى كۇمان تۋدىرىپ ءبىزدىڭ بۇگىنگى قول جەتكىزگەن تابىستارىمىزدىڭ بارلىعى دا مانىنەن ايىرىلار ەدى. كەيبىر ادامداردىڭ بۇل قاتە اۋەندەردى ۋاعىزداۋداعى ماقساتى ءبىزدى جۇڭگوشا سوتسياليزمنەن بەزدىرىپ، كونە سۇردەككە نەمەسە تەرىس جولعا ءتۇسىرۋ ەمەي، نە؟


4.توڭكەرىستىك مۇرات ـــ اسقاق ءمورال ەسەپتەلەدى


ادام رۋحسىز بولسا تۇرا المايدى، مەملەكەت رۋحسىز بولسا دامىمايدى، پارتيا رۋحسىز بولسا گۇلدەنبەيدى.


«ماركسيزمگە، سوتسياليزمگە جانە كوممۋنيزمگە دەگەن سەنىم ـــ كوممۋنيستەردىڭ ساياسي رۋحى، ءارقانداي سىنعا توتەپ بەرۋدەگى رۋحاني تىرەگى». دەمەك، باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ ماقالاسىندا باسا دارىپتەگەن وسى يدەيا پارتيامىزدىڭ نە ءۇشىن ساتسىزدىكتەردى باستان كەشىرىپ، ۇزدىكسىز قايراتتانا العا ۇمتىلىپ، جاپا - ماشاقاتتاردى باستان كەشىرىپ، شىڭدالا تۇسكەنىن ءپاش ەتتى. « باسىڭ كەسىلسەدە مۇقالما، يدەياڭ دۇرىس بولسا بولعانى». بۇل جۇڭگو كوممۋنيستەرىنىڭ اسقاق ءمورالى.


مۇرات - سەنىم كوممۋنيستەردىڭ رۋحاني «كالتسيى»، مۇرات - سەنىمى بەرىك بولسا، رۋحتى بولىپ، ورنى بيىك، ارەكەتى باتىل بولادى. ال مۇرات - سەنىم بولماسا نەمەسە مۇرات - سەنىم بەرىك تىكتەلمەسە، باعداردان، نىسانادان جانە ۇستامدىلىقتان ايرىلىپ، رۋحاني جاقتا السىرەپ، « رۋحي ازعىنداۋشىلىق»قا شالدىعىپ، بوران - شاشىن الدىندا تەڭسەلىپ، تەربەلە كەلە قيسايىپ قالارى داۋسىز.


مۇرات - سەنىم جوقتان پايدا بولمايدى، قايتا ورتاق مۇددەدەن، ورتاق كاسىپتەن، ورتاق نىسانادان تۋادى. ماركسيزمنىڭ مىناداي ءبىر توتەنشە ماڭىزدى كوزقاراسى بار: ادامداردىڭ كۇرەس جاساپ قول جەتكىزۋىنىڭ ءبارى ولاردىڭ مۇددەسىمەن قاتىستى. ءبىر وركەنيەت تاريحىندا قانشا تەاتر قويىلدى، ادامدار مۇددەسى ءۇشىن قانشاما كۇرەستەر جاسادى. نەشە مىڭ جىلدىق قۇلدىق قوعام مەن فەودالدىق قوعام تاريحى، نەشە ءجۇز جىلدىق كاپيتاليزمنىڭ دامۋ تاريحى از ساندى ادامداردىڭ ءوز مۇددەسىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن، باسىم كوپ ساندى ادامداردى اياۋسىز ەزىپ قاناپ، كوز جاسىنا قالىپ، قان-تەرىن سۇلىكتەي سورعان تاريحىن پاراقتايدى.

ماركس پەن ەنگەلس بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: «وتكەندەگى بارلىق قوزعالىس از ساندى ادامداردىڭ قوزعالىسى نەمەسە از ساندى ادامداردىڭ مۇددەسىن كوزدەيتىن قوزعالىس بولدى. ال پرولەتارياتتاردىڭ قوزعالىسى مۇلدە باسىم كوپ ساندى ادامداردىڭ، باسىم كوپ ساندى ادامداردىڭ مۇددەسىن كوزدەيتىن دەربەس قوزعالىس بولدى». جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ گۇلدەنۋىندە، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى حالىققا باسشىلىق ەتىپ، جاڭا دەموكراتيزممەن شۇعىلدانىپ، سوتسياليزمگە قادام تاستادى، اۋەلگى ماقساتى مەن بورىشىندا جۇڭگو حالقىنىڭ باقىتىن، جۇڭحۋا ۇلتىنىڭ گۇلدەنۋىن كوزدەدى. حالىقتىڭ مۇددەسىنەن تىس، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى جەكە مۇددەسىن كوزدەگەن ەمەس. مىنە ءدال وسىنداي بولعاندىقتان، ناعىز جۇڭگو كوممۋنيستەرى اسقاق ءمورال ۇستانىپ، تەڭدەسسىز مۇرات-سەنىمنەن ايىرىلمادى.


مۇرات-سەنىمنەن اۋىتقۋ − ەڭ حاۋىپتى اۋىتقۋ، مۇرات - سەنىمدە قۇلدىراۋ − ەڭ حاۋىپتى قۇلدىراۋ. كەيبىر كۇشتەر جۇڭگونىڭ دامىپ كوركەيۋىن تىلەمەيدى، ولار قاشان دا ءتۇرلى تاسىلدەرمەن بولشەكتەپ، بىلىقپالىق تۋدىرىپ، دارمەنسىز، بىتىراڭقى جۇڭگونى جارىققا شىعارۋعا ۇرىنادى، مىنە بۇل جۇڭگو حالقىنىڭ مۇددەسىنە مۇلدەم ۇيلەسپەيدى، تەك جۇڭگو حالقىن جاۋ ەتكەن ادامداردىڭ مۇددەسىنە عانا ۇيلەسەدى. ءبىز بۇل كۇشتەردىڭ ساياسي سەنىم جاعىندا اۋدارۋعا، قۇن كوزقاراسى جاعىندا ءسىڭىپ كىرۋگە، تۇرمىس ءتاسىلى جاعىندا ءشىرىتۋ جۇرگىزۋگە ۇرىنىپ، تاسىلدەرىنىڭ ۇزدىكسىز جاڭالانىپ، فورماسىنىڭ ءتىپتى دە جاسىرىن بولىپ، اتاپ ايتقاندا، مۇرات - سەنىمىمىزدى شايقالتقالى تۇرعانىن سەرگەكتىكپەن كورە الامىز. تاريحي تەرىستەمپازدىق، «نەگىزگى زاڭدىق بيلىك دەموكراتياسى»، «جالپىعا بىردەي قۇن» سياقتى قاتە يدەيالىق اعىمدى ۋاعىزداپ، جاڭا ليبەراليزمدى ساۋدالاپ، رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋعا كۇدىكتەنە قاراعان بۇل كۇشتەر كادرلار مەن بۇقارالاردىڭ مۇرات-سەنىمى مەن قۇن كوزقاراسىنا باعىتتالعان يدەولوگيالىق «استىرتىن سوعىسىن» استە توقتاتقان ەمەس.


كەيبىرەۋلەر پارتيامىز قۇرىلعالى 90 نەشە جىل بولدى، قانداي مۇرات - سەنىمنەن جازباۋىمىز كەرەكتىگى تۇسىنىكسىز بە؟-دەپ قارايدى. رەال تۇرمىس مىنانى دالەلدەدى: پارتيانىڭ وتە از ساندى ورتا، جوعارى دارەجەلى كادرلارى مۇرات - سەنىم ماسەلەسىندە “رۋحاني جاقتان ازعىنداۋ” عا بەتالىپ، ەڭ سوڭىندا تومەنگى شەكتە قالىپ، وڭالا المادى. ءبىر مەزگىلدەن بەرى، كەيبىر پارتيالى كادرلار ماركسيزمدى سىنداۋ مەن كەلەكەلەۋدى «مودا» قىلىپ، مازاق ەتتى؛ كەيبىرەۋلەر كوممۋنيزمدى بۇلدىر بوس قيال،- دەپ قارادى؛ ال كەيبىرەۋلەر سوتسياليزمنىڭ بولاشاعى مەن تاعدىرىنا بولعان سەنىمىنەن ايىرىلىپ، باتىستىڭ قوعامدىق ءتۇزىمى مەن قۇن كوزقاراسىن اڭساپ، جۇڭگونىڭ قاي-قايسىسى دا جاقسى ەمەس، شەتەلدىڭ ءبارى جاقسى،- دەپ قارادى؛ كەيبىرەۋلەر پارتيانىڭ تاريحى مەن كوسەمدەرىن بۇرمالاۋ، ماسقارالاۋ، تەرىسكە شىعارۋ سياقتى قاتە ءسوز - ارەكەتتەر الدىندا ايقىن پوزيتسيا بىلدىرۋگە باتىلدىق ەتپەيدى، مايدانىن كۇڭگىرتتەندىرەدى، ءتىپتى وعان قاتىناسادى ت . ب لار. ولار « دۇنيە جۇزىلىك ەكىنشى سوعىستان » كەيىنگى وسىزامانعى كاپيتاليزمنىڭ ءوزىن -ءوزى رەتتەۋ ارقىلى كاپيتاليستىك قوعامداعى تاپتىق قايشىلىقتى باسەڭدەتكەندىگىن عانا سەزىنە الادى؛ ولار مۇنداي «ءوزىن -ءوزى تەڭشەۋدىڭ»، «باسەڭدەۋدىڭ» تەك جاڭا زاتتىڭ ورنىن باسۋىنا جول اشىپ بەرگەندىگىن سەزىنىپ بىلە المايدى؛ ولار ءتىپتى باتىس ەلدەرىنىڭ تاياۋ جىلداردان بەرى باتپاققا باتىپ، اۋىر ازاپ تارتىپ وتىرعانىن، ەكونوميكانىڭ قۇلدىراعانىن، دەموكراتيانىڭ جانسىزدانعانىن، قوعامدىق قايشىلىقتىڭ اسقىنعانىن كورىپ بىلگەن ەمەس. ولار جاڭا جۇڭگونىڭ 70 جىلدىق تابىستارى، رەفورما جاساپ، ەسىك اشقان 40 نەشە جىلدان بەرگى كەرەمەتتەر، پارتيانىڭ 18- قۇرىلتايىنان بەرگى تاريحي وزگەرىستەر مەن تاريحي تابىستار جونىندە كورمەسكە سالىنىپ، تەرىس كورىپ، باتىستىڭ «جالپىلىق قۇنى» قاتارلى سوقىر يدەيانىڭ جەتەگىندە بولماشى سەنىمىنەن ايىرىلدى، ءتىپتى ءبىر پارتيا مۇشەسىنىڭ پارتيالىلىعىنان، ازاماتتىق قاسيەتىنەن ايىرىلدى.


نازاريادا سەرگەك بولعاندا عانا، ساياسيدا بەرىك بولۋعا بولادى. باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: «ءبىزدىڭ كەيبىر جولداستارىمىزدىڭ مۇراتىنىڭ كۇڭگىرت، سەنىمىنىڭ تۇرلاۋسىز بولۋىنداعى ءتۇبىرلى سەبەپ − تاريحي ماتەرياليزم كوزقاراسىنىڭ بەرىك بولماۋى». كەيبىرەۋلەر مۇرات-سەنىم جاعىندا ماسەلە شىقسا دا، يدەيالىق جاقتا ءالى دە مۇرات - سەنىمىن ماركسيزمنىڭ عىلمي نازارياسىنداعى اقىلدىق تانىمعا، ادامزات قوعامىنىڭ دامۋ تاريحي زاڭدىلىعىن دۇرىس تانۋعا، نەگىزگى مەملەكەت جاعدايىن دۇرىس يگەرۋگە تۇراقتاندىرا الماي وتىر. دەمەك، «التىندى تات باسپايدى»، ماركسيزمنىڭ شىنايى قاعيداسىن قولدانعاندا عانا ساقتاۋعا بولادى.


مۇرات - سەنىم ابستراكت تا، سىلدىردا ەمەس، قايتا امالياتقا يە، ناقتىلى. ءبىر كوممۋنيستىڭ، ءبىر باسشى كادردىڭ ماركسيزمدىك سەنىمى بار-جوقتىعىن، سوتسياليستىك جانە كوممۋنيستىك مۇراتى بار-جوقتىعىن وبيەكتيۆ ولشەم بويىنشا بەلگىلەۋ كەرەك. باس شۋجي شي جينپيڭ ماقالالارىندا ورتاعا قويعان «تورتتەن ايىرىلۋ-ايىرىلماۋ» ماسەلەسى ناقتى ولشەم بولىپ، ياعني، بىرىنشىدەن، ونىڭ بۇكىل ىنتا - پەيىلىمەن حالىق ءۇشىن قىزمەت ىستەۋ ءتۇبىرلى ماقساتىنا تاباندى بولعان - بولماعاندىعىنا، ەكىنشىدەن، ونىڭ جاپادا الدا، راحاتتا ارتتا بولعان – بولماعاندىعىنا، ۇشىنشىدەن، ونىڭ قۇلشىنا قىزمەت ىستەگەن -ىستەمەگەندىگىنە، پاك، كوپشىل بولعان-بولماعاندىعىنا، تورتىنشىدەن، ونىڭ مۇرات ءۇشىن جانقيارلىق ىستەگەن- ىستەمەگەندىگىنە، كۇرەس جاساپ، ءوزىنىڭ بارلىق زەيىن – زەردەسىن، ءتىپتى ءومىرىن ارناي العان-الماعاندىعىنا قاراۋ كەرەك. سايىپ كەلگەندە، پارتيا مەن حالىققا ادال بولۋ - بولماۋىنا، «ءتورت ءتۇرلى تانىمدى » كۇشەيتىپ، «ءتورت ءتۇرلى سەنىمدى» بەكەمدەپ،« ەكىنى قورعاۋدى » ورىنداي الۋ - الماۋىنا قاراۋ كەرەك.


«بار پەيىلىممەن حالىقتىڭ ءۇمىتىن اقتايمىن». مىنە بۇل كوممۋنيستەردىڭ اسقاق مۇرات-سەنىمى.


5. تاباندىلىقپەن جاڭالىق اشىپ، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ ۇلى جولىمەن جۇرەيىك.


جۇڭگوشا سوتسياليزمگە تاباندى بولۋ جانە ونى دامىتۋ بەينە ادام باسپاعان اسقار تاۋعا ورمەلەپ شىعۋدا بوگەتتەردى بۇزىپ، جولداردى اشقانمەن بىردەي. تەك ۇرپاقتان ـ ۇرپاققا جالعاسقان جۇڭگو كوممۋنيستەرى حالىقتى باستاپ ۇزدىكسىز كۇرەس جۇرگىزگەندە عانا ءداۋىر اعىمىنا سايكەسىپ، ءداۋىر تاقىرىبىنا اڭىس قايتارىپ، جۇڭگوشا سوتسياليزم ىستەرىن ۇزدىكسىز العا ىلگەرىلەتە الادى .


باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ بۇل ماڭىزدى ماقالاسى ــــ پارتيانىڭ 18 ـ قۇرىلتايىنان كەيىن جۇڭگوشا سوتسياليزمگە تاباندى بولۋ جانە ونى دامىتۋ ماسەلەسىندە تۇبەگەيلى وڭاۋ جونىندەگى ۇلى ماقالا، ول تاريحي ماڭىزدى وتكەلدەگى يدەيالىق اداسۋدان ارىلتىپ، بۇكىل پارتيا مەن بۇكىل ەل حالقىن جۇڭگوشا سوتسياليزم سىندى وسى ۇلى داستاندى ۇزدىكسىز پاراقتاۋعا جەتەكشىلىك ەتتى. بۇگىنگى تاڭدا، جۇڭگوشا سوتسياليزم جاڭا داۋىرگە قادام تاستادى، جاڭا داۋىردەگى كوممۋنيستەر شي جينپيڭنىڭ جاڭا ءداۋىر جۇڭگوشا سوتسياليزم يدەياسىنىڭ جەتەكشىلىگىندە، بۇكىل ەل حالقىن ىنتىماقتاستىرىپ جانە باستاپ، دۇرىس جولمەن جاڭالىق جاراتىپ، جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ شۇعىلالى داستانىن ايتارلىقتاي ۇزدىكسىز جازۋى كەرەك .


باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ماركسيزم ءسوزسىز ءداۋىردىڭ، امالياتتىڭ جانە عىلىمنىڭ دامۋىنا ىلەسە ۇزدىكسىز داميدى، ءبىر قالىپتان جازبايدى، سوتسياليزم ەجەلدەن ءورىس اشۋ بارىسىندا العا باسىپ كەلەدى. جۇڭگوشا سوتسياليزمگە تاباندى بولۋ جانە ونى دامىتۋ ءبىر ۇلى داستان، وسى ۇرپاق كوممۋنيستەردىڭ مىندەتى ـــ وسى ۇلى داستاندى جالعاستىرۋ.


ۇلى ىسكە قول جەتكىزۋدە جاپالى ەڭبەك كەرەك.


تاريح ماۋ زىدۇڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيانىڭ ءبىرىنشى ۇرپاق ورتالىق باسشىلىق كوللەكتيۆى قازىرگى زامانعى جۇڭگونىڭ بارلىق دامۋى مەن العا باسۋىنا ءتۇبىرلى ساياسي العى شارت جانە تۇزىمدىك نەگىز قالاپ، جۇڭگوشا سوتسياليزم قۇرۋعا قۇندى تاجىريبە، نازاريالىق دايىندىق، زاتتىق نەگىز ازىرلەگەندىگىن؛ دىڭ شياۋپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيانىڭ ەكىنشى ۇرپاق ورتالىق باسشىلىق كوللەكتيۆى جۇڭگوشا سوتسياليزمدى ءساتتى جاراتقانىن؛ جياڭ زىمين جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيانىڭ ءۇشىنشى ۇرپاق ورتالىق باسشىلىق كوللەكتيۆى جۇڭگوشا سوتسياليزمدى قورعاپ، جۇڭگوشا سوتسياليزمدى 21 – عاسىرعا ءساتتى باستاعانىن؛ حۋ جينتاۋ جولداس باس شۋجي بولعان پارتيا ورتالىق كوميتەتى جاڭا تاريحي باستامادا جۇڭگوشا سوتسياليزمگە تاباندى بولعانىن جانە ونى دامىتقانىن ەستەن شىعارمايدى.


70 جىلدىق نازاريا مەن امالياتتىق ىزدەنىستەر ، اسىرەسە، پارتيانىڭ 18 - قۇرىلتايىنان بەرگى كورنەكتى اماليات پەن نازاريالىق جاسامپازدىقتار ارقىلى پارتيامىزدىڭ سوتسياليزم جونىندەگى تانىمى، جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ زاڭدىلىعىن يگەرۋى بۇرىن بولىپ كورىلمەگەن تىڭ ورەگە جەتكەندىگىن تاريح الدە قاشان دالەلدەدى.


تاريح رەالدىقتى ايگىلەيدى، ەلىمىز سوتسياليزمى ءالى دە العاشقى كەزەڭدە،كوپتەگەن كەلەلى ماسەلەلەر جونىندەگى تانىم مەن امالياتءالى دە ۇزدىكسىز تەرەڭدەۋ بارىسىندا تۇر، بۇل بوساڭسىماي ىزدەنىس جاساپ، ۇزدىكسىز بايقاۋدى، تاپقىرلاۋدى، جاسامپازدىقتى، العا باسۋدى قاجەت ەتەدى .


دۇنيە جاعدايىنان قاراعاندا، دۇنيە ءجۇزى 100 جىلدا بولماعان زور وزگەرىسكە ءدوپ كەلىپ، زور دامۋ ، زور وزگەرىس ، زور رەتتەلۋ كەزەڭىنە ءدۇپ كەلسە، جۇڭگو قۇدىرەتتەنگەن دامۋ كەزەڭىنە ءوتىپ، دۇنيە ءجۇزى ساحناسىنىڭ ورتالىعىنا كۇن سايىن جاقىنداي ءتۇستى. دۇنيە ءجۇزىنىڭ جۇڭگوعا نازار اۋدارۋى ەشقاشان بۇگىنگىدەي كەڭ، تەرەڭ، شوعىرلى بولعان ەمەس؛ ال جۇڭگونىڭ دۇنيە جۇزىنە جاساعان ىقپالى ەشقاشان بۇگىنگىدەي جان ـ جاقتىلى، تەرەڭ، ۇزاق بولاشاقتىق بولعان ەمەس.


مەملەكەت جاعدايىنان قاراعاندا، ەلىمىزدىڭ قوعامدىق وندىرگىش كۇش ورەسى كورنەكتى جوعارىلاپ، كوپ وتپەي جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى قوعامدى قۇرىپ شىقپاقشى، قوعامنىڭ باستى قايشىلىعىندا كەلەلى وزگەرىستەر تۋىلىپ، حالىقتىڭ تاماشا تۇرمىسقا بولعان قاجەتى كۇن ساناپ كەڭەيىپ، اناعۇرلىم جان - جاقتىلى بولدى، ال كورنەكتى ماسەلە بولسا دامۋدىڭ بىركەلكىسىزدىگى مەن تولىق بولماۋى بولىپ، «بار –جوقتىق » پەن «جاقسى جاماندىق» حالىقتىڭ تاماشا تۇرمىس قاجەتىن قاناعاتتاندىراتىن باستى فاكتورعا اينالدى .


پارتيا جاعدايىنان الىپ قاراعاندا، پارتيامىز نازاريالىق جاسامپازدىقتا تىڭ سەكىرىستى جۇزەگە اسىرىپ، پارتيامىزدىڭ بيلىك جۇرگىزۋ ءتاسىلى مەن جالپى جوباسىندا كەلەلى جاڭالىق جۇرگىزىلىپ، پارتيامىزدىڭ دامۋدى جەبەۋ يدەياسى مەن تاسىلىندە كەلەلى بۇرىلىس بولدى. پارتيامىز جاڭا تاريحي بورىشتى ارقالاۋدا كوپتەگەن جاڭا تاريحي ەرەكشەلىككە يە ۇلى كۇرەستەر جۇرگىزۋدى قاجەت ەتەدى.


وسى جاڭا جاعدايلار مەن جاڭا وزگەرىستەر بىزدەن تاريحي ىرىقتىلىق پەن جاسامپازدىقتى ساۋلەلەندىرىپ، نازاريا، اماليات، ءتۇزىم جانە باسقا جاقتارداعى جاسامپازدىقتى ۇزدىكسىز ىلگەرىلەتىپ، جاڭا وي جەلىسى، جاڭا ستراتەگيا، جاڭا شارالار ارقىلى جۇڭگوشا سوتسياليزم ىستەرىنىڭ تىڭ ءورىسىن اشۋدى تالاپ ەتتى.


جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ جاڭا داۋىرگە ءوتۋى جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ بۇگىنگى تاڭدا جۇڭگوداعى كەزەڭدىك، ءتۇبىرلى ەرەكشەلىگىن، جۇڭگو كوممۋنيستىك پارتياسى مەن جۇڭگو حالقىنىڭ تاريحي ورنى مەن بورىش مىندەتىن ىشكەرلەي ايگىلەدى . باس شۋجي شي جينپيڭ پارتيا 19-قۇرىلتايىنىڭ بايانداماسىندا جاڭا ءداۋىردىڭ باي مازمۇنى مەن كەلەلىءمانىن ىشكەرلەي اشىپ كورسەتىپ، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگونىڭ قانداي تۋ ۇستاۋ، قانداي جولمەن ءجۇرۋ، قانداي تاريحي مىندەتتى ورىنداۋ، قانداي ستراتەگيالىق ورنالاستىرۋ جاساۋ، قانداي دامۋ وي جەلىسىنە تاباندى بولۋ، قانداي دامۋ ماقساتىنا جەتۋ، قانداي رۋحاني كۇيمەن، قانداي ۇلى نىسانانى جۇزەگە اسىرۋ، قانداي حالىقارالىق ورىندا تۇرۋ، ادامزات قوعامىنا قانداي ۇلەستەر قوسۋ قاتارلى ءبىرقىدىرۋ كەلەلى ماسەلەلەرگە شوعىرلى جاۋاپ قايتارىپ، جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ وراسان زور تابىستارى مەن يدەيالىق قۇنىن شوعىرلى بەينەلەدى.


جاڭا ءداۋىر ءاربىر جۇڭگولىققا ءتان. ءبىز جاڭا داۋىردەگى جۇڭگوشا سوتسياليزمنىڭ داڭعىل جولىمەن ءجۇرىپ، اسقاق جىگەرمەن، قايراتتانا ۇمتىلىپ، بەرىك تە تولىق سەنىممەن جاڭا داۋىرگە ءتان ادامزات دۇنيەسىندەگى كەرەمەتتەردى قۇلشىنا جاراتايىق.