ءۇنحات، تولەم ءاميانى، جاسىرىن امانات اقشادان اتقارۋدان باس تارتۋ قىلمىسى قالىپتاسادى
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2019-08-28 13:54:00

كىرىسپە: ينتەرنەت داۋىرىندەگى تولەۋ ءتاسىلى الۋان ءتۇرلى بولعاندىقتان، اتقارۋ قيىن بولعان دەلولارعا قاراتا، سوت مەكەمەسى توراپ تەكشەسىنىڭ بەلگىلى مەزگىلدەگى بەلگىلى تۇتىنۋ سوماسى اتقارۋدان باس تارتۋ ارەكەتىنىڭ بىرىنە جاتادى، سايكەستى قىلمىستىق ىستەر جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالايدى دەپ قارايدى.


    1. دەلو جاعدايىن قىسقاشا تانىستىرۋ


    ايىپكەر جين XX پەن فۋ XX تىڭ الىم- بەرىم داۋ- شارى دەلوسىندا يۇڭجيا اۋداندىق حالىق سوت مەكەمەسى 2016-جىلى 30- قاراشادا (2016) 5046-ءنومىرلى ازاماتتىق ىستەر ۇكىمناماسىن شىعارىپ، جين XX تىڭ قارىز العان 111 مىڭ 20 يۋان اقشاسىن جانە ءوسىمىن قايتارۋعا بۇيىرادى. جين XX ۇكىم مازمۇنىن ۋاعىندا اتقارماعاندىقتان، فۋ XX 2017-جىلى 10-قاڭتاردا يۇڭجيا اۋداندىق حالىق سوت مەكەمەسىنەن كۇشەپ اتقارتۋدى ءوتىنىش ەتەدى، يۇڭجيا اۋداندىق سوت مەكەمەسى 2017-جىلى 16 - قاڭتاردا جين XX كە اتقارۋ ۇقتىرۋى، مال- مۇلىكتى مالىمدەۋ ۇقتىرۋى قاتارلى زاڭدىق قۇجاتتاردى جەتكىزەدى. ءبىراق جين XX قارىزىن وزدىگىنەن وتەمەيدى، سوت مەكەمەسىنە مال- مۇلىك جاعدايىن مالىمدەمەيدى. 2017-جىلى قازاندا يۇڭجيا اۋداندىق سوت مەكەمەسى ءادىليالىق باسەكەلەستىرە ساتۋ ارقىلى جين XX تىڭ اتىنداعى ءبىر جەڭىل اۆتوموبيلدى ءبىر ءجايلى ەتىپ، ونىڭ ءبىر ءبولىم قارىز اقشاسىن قايتارۋعا جۇمسايدى، الايدا ءالى دە 56 مىڭ 656.3 يۋان اقشامەن ءوسىمى تولەنبەيدى. تەكسەرۋ ارقىلى جين XX اتقارۋ مەزگىلىندە ءوزىنىڭ ەكى ءۇنحاتىن قارىز ەسەبىنە ىستەتىپ، ءجيى-ءجيى قارجى ساۋداسىن جاسايدى، 2017- جىلى 1- قاڭتاردان 17-شىلدەگە دەيىن جين XX جوعارىداعى ەكى ءۇنحات اقشا اينالىمى ارقىلى جالپى 74 مىڭ 600 يۋاننان استام حالىق اقشاسىن شىعارىپ الادى، وسى مەزگىلدە قازىنالىق شىعىم سوماسىنىڭ قالدىق سوماسى كوپ رەت 50 مىڭ يۋاننان اسادى.


    2. سوت مەكەمەسىنىڭ ۇكىمى


    يۇڭجيا اۋداندىق سوت مەكەمەسى تەكسەرۋ ارقىلى بىلاي دەپ قارايدى: جاۋاپكەر جين XX حالىق سوت مەكەمەسىنىڭ ۇكىمىن، كەسىمىن اتقارۋعا قابىلەتتى بولا تۇرا اتقارۋدان باس تارتقان، ونىڭ ارەكەتى ۇكىمدى، كەسىمدى اتقارۋدان باس تارتۋ قىلمىسىنا جاتادى. جاۋاپكەر جين XX ءوزىنىڭ قىلمىسىن قاز-قالپىندا مويىنداسا، شىنىن ايتىپ، حالىق سوت مەكەمەسىنىڭ ۇكىمىنە ساي بەلگىلەنگەن بورىشىن وتەسە، سوت مەكەمەسى جەڭىل جازا بەرۋدى ءارى جازانى كەشىكتىرۋدى ۇيعارادى. الايدا، جاۋاپكەر جين XX ۇكىمدى، كەسىمدى اتقارۋدان باس تارتۋ قىلمىسىن وتكىزىپ، 4 اي قولدا ىستەتۋ جازاسىنا ۇكىم ەتىلىپ، 8 اي كەشىكتىرىلىپ اتقارىلادى.


    3. تورەشىنىڭ ماقساتى


    اتقارمان ءۇنحات، اقشا تولەۋ ءاميانى سياقتى توراپتىق تولەۋ تەكشەسىنەن پايدالانىپ اقشانى جوعارى مولشەردە تۇتىنسا نەمەسە بەلگىلى مەرزىم ىشىندە شىعارىپ العان سوماسىنىڭ جيىنتىعى بەلگىلى مولشەرگە جەتسە نەمەسە قازىنا باسقارۋ تاراۋى، قالدىق اقشا ارقىلى امانات اقشا جاسىرسا، ونىڭ اتقارتۋدان باس تارتۋعا شاماسى كەلىپ، ۇكىمدى، كەسىمدى اتقارۋى مۇمكىن بولماسا، سوت مەكەمەسى ۇكىمىن، كەسىمىن اتقارۋدان باس تارتۋ قىلمىسى بويىنشا قىلمىستىق ىستەر جاۋاپكەرشىلىگىن قۋزاستىرۋ كەرەك.


    4. تالداۋ


    قازىر ءۇنحات اقشا تولەۋ تاسىلىمىزدى بۇكىلدەي وزگەرتىپ، بىزگە قولايلىلىق تۋدىرىپ، تۇرمىسىمىزدا، تيجاراتىمىزدا كەم بولسا بولمايتىن ساۋدا قۇرالىنا اينالدى. سونىمەن بىرگە، ءۇنحات اتقارماننىڭ مال- مۇلكىن جوتكەۋىنە، جاسىرۋىنا قولايلىلىق جاراتىپ بەردى. حالىق سوت مەكەمەسىنىڭ اتقارماننىڭ امانات اقشاسىن تەكسەرۋى مەن مەڭگەرۋى بانكە، قامسىزداندىرۋ سياقتى فينانس قۇرىلىمدارىمەن عانا شەكتەلمەيدى، ءۇنحات، توراپتا اقشا تولەۋ سياقتى توراپ بانكەسىنىڭ اقشا تولەۋ تەكشەلەرى، سونداي - اق چيانحاي ميكرو حالىق بانكەسى، قۇمىرسقا التىن كيىمى توراپ بانكەسى سياقتى توراپ بانكەلەرى بۇدان بىلايعى حالىق سوت مەكەمەلەرىنىڭ ءتۇيىندى تەكسەرۋ- مەڭگەرۋ سالاسىنىڭ بىرىنە اينالادى. بۇل دەلودا اتقارۋشى سۋديا ءۇنحات ساۋداسىنداعى ٴتاپسىلي ەسەپ داپتەرىن الۋ ارقىلى اتقارماننىڭ اتقارۋعا شاماسى كەلەتىن دالەلىن تاۋىپ، اتقارماننىڭ سوت مەكەمەسىنىڭ ۇكىمىن، كەسىمىن اتقارۋدان باس تارتۋ قىلمىسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر جاۋاپكەرشىلىگىن ءساتتى قۋزاستىرىپ، اتقارماندى قارىز قايتارۋ بورىشىن ىرىقتىلىقپەن وتەۋگە ماجبۇرلەيدى، بۇل تيپتىك مانگە يە. اۆتور وسى مىسالدان سيتات كەلتىرىپ، ءۇنحات، تولەم ءاميانى ەسەبىن دالەل- ىسپات ەتىپ، اتقارماننىڭ ” اتقارۋ قۋاتى نەمەسە ءبىر ءبولىم اتقارۋ قۋاتى بار “ دەپ تۇراقتاندىرۋىنا تالداۋ جاسايدى.


    ءبىرىنشى، ءۇنحات، تولەم ءاميانى ارقىلى جوعارى ورەلى تۇتىنۋ ارەكەتى . اتقارمان اتقارۋ ۇقتىرۋىندا بەلگىلەنگەن مەرزىم بويىنشا كۇشكە يە زاڭ قۇجاتىندا بەلگىلەنگەن تولەۋ بورىشىن وتەمەسە، حالىق سوت مەكەمەسىنىڭ تۇتىنۋدى شەكتەۋ شارالارىن قولدانىپ، ونىڭ جوعارى تۇتىنۋىن جانە تۇرمىسقا جاتپايتىن نەمەسە تيجاراتقا قاجەتتى قاتىستى تۇتىنۋىن شەكتەۋىنە بولادى. اتقارماننىڭ تۇتىنۋدى شەكتەۋ بۇيرىعىنا قايشىلىق جاساپ، تۇتىنۋ ارەكەتى حالىق سوت مەكەمەسىنىڭ زاڭدىق كۇشكە يە ۇكىمدەرىن، كەسىمدەرىن اتقارۋدان باس تارتۋ ارەكەتىنە جاتادى، قىلمىس وتكىزسە، قىلمىستىق ىستەر جاۋاپكەرشىلىگى قۋزاستىرىلادى. «ەڭ جوعارى حالىق سوت مەكەمەسىنىڭ اتقارماننىڭ جوعارى ورەلى تۇتىنۋىن شەكتەۋ جانە تۇتىنۋعا قاتىستى ءبىرقانشا بەلگىلەمەسىنە» نەگىزدەلىپ، جوعارى ورەلى تۇتىنۋعا جاتاتىن ساۋدا ەستەلىگىن تاۋىپ، ەسەپ داپتەرلەرىن ەستەلىككە الىپ، اتقارماننىڭ جوعارى ورەلى تۇتىنۋ بۇيرىعىنا قايشىلىق جاساپ، جوعارى ورەلى تۇتىنۋىنىڭ جيىنتىعى بەلگىلى مولشەرگە جەتكەندىگىن نەمەسە جوعارى ورەلى تۇتىنۋدى شەكتەۋ بۇيرىعىنا قايشىلىق جاساعاندىعى سەبەپتى جازالانعاننان كەيىن، تاعى دا جوعارى ورەلى تۇتىنسا، اتقارماننىڭ قىلمىستان باس تارتۋ قىلمىستىق ىستەر جاۋاپكەرشىلىگى قۋزاستىرىلادى.


    ەكىنشى، بەلگىلى مەرزىم ىشىندە ءۇنحات، تولەم ءاميانىن ىستەتىپ بەلگىلى سومادان اسىرىپ الۋ. اتقارمان ادەتتە ءۇنحات، تولەم ءاميانىن پايدالانىپ تۇتىنادى، ەسەپ اۋىستىرادى، كرەديت كارتوچكاسىنا اقشا قايتارادى، اقشا تاراتادى. ەسەپ تالوندارى ەگجەي- تەگجەيلى، كۇردەلى بولعاندىقتان، تۇرمىسقا قاجەتتى تۇتىنۋ تولەمى مەن تۇرمىستىق تۇتىنۋعا قاجەتتى شىعىمنان اسىپ كەتەدى. سوندىقتان ءۇنحات، تولەم ءاميانىن اتقارماننىڭ اتقارۋعا قابىلەتتى ەكەندىگىن تۇراقتاندىرۋدىڭ دالەلى ەتىپ، بەلگىلى مەرزىم ىشىندەگى جيىنتىق سوماسىن بەلگىلى مولشەرگە جەتكىزۋگە بولادى، بۇل سوما سول جەردەگى تۇرمىستىق تۇتىنۋعا قاجەتتى سومادان اسىپ كەتۋى كەرەك. وسى دەلونى مىسالعا الساق، اتقارمان 2017-جىلى 1- قاڭتاردان سول جىلى 17- شىلدەگە دەيىنگى ارالىقتا، ەكى ءۇنحاتتان پايدالانىپ اقشا تولەۋ ارقىلى جالپى 74600 يۋاننان ارتىق اقشا الىپ، سول جەردەگى تۇرمىستىق تۇتىنۋعا قاجەتتى سومادان اسىپ كەتكەن، ونى اتقارۋ قابىلەتىنە يە دەپ تانۋ ارقىلى اتقارۋدان باس تارتۋدىڭ دالەلى ەتۋگە بولادى.


    ءۇشىنشى، قازىنا باسقارۋ، قالدىق اقشا ارقىلى امانات اقشانى جاسىرۋ ارەكەتى. اتقارمان زاڭ قۇجاتىندا بەلگىلەنگەن بورىشىن اتقارۋ جونىندەگى ۇقتىرۋ بويىنشا وتەمەسە، قازىرگى جانە اتقارۋ جونىندەگى ۇقتىرۋدى تاپسىرىپ الۋدان بۇرىنعى ءبىر جىلدىق مال-مۇلىك احۋالىن مالىمدەۋى كەرەك. «ەڭ جوعارى حالىق سوت مەكەمەسىنىڭ ازاماتتىق ىستەردى اتقارۋ بارىسىنداعى مال - مۇلىكتى تەكسەرۋدەگى ءبىرقانشا ماسەلە جونىندەگى بەلگىلەمەسىنىڭ» 5- تارماعىندا بىلاي دەپ بەلگىلەنگەن: بانكە امانات سوما، قازىنا- مۇلىك ونىمدەرى سياقتىلاردىڭ بارلىعى مالىمدەۋگە ءتيىستى مال - مۇلىك كولەمىنە جاتادى. ءۇنحات، تولەم ءاميانى اقشا تولەۋ، زات ساتىپ الۋعا قولايلى بولۋ، كەز كەلگەن ۋاقىتتا وتكەرمەلەۋ، تۇتىنۋ سياقتى ەرەكشەلىكتەرگە يە، حالىق سوتى مەكەمەسىنىڭ توراپتىق تەكسەرۋ-مەڭگەرۋ جۇيەسى ءالى دە قۋزاستىرىلماي وتىر. اتقارماننىڭ قازىنا باسقارۋ تاراۋى مەن قالدىق اقشاعا مالىمدەمەي قويعان امانات اقشاسى جاسىرىن مال-مۇلىككە جاتادى . جاسىرعان سوماسى بەلگىلى سوماعا جەتسە نەمەسە جاسىرعان سوماسى اتقارتىلاتىن نىسانا سوماسىنان اسىپ كەتسە، اتقارۋعا شاماسى كەلسە دە اتقارۋدان باس تارتۋ ارەكەتىنە جاتادى دەپ قارالىپ، قىلمىستىق ىستەر جاۋاپكەرشىلىگى قۋزاستىرىلادى. بۇل دەلوداعى اتقارماننىڭ قازىنالىق شىعىس اينالىمىنداعى قالدىعىنىڭ كوپ رەت حالىق اقشاسى بويىنشا 50 مىڭ يۋاننان جوعارى بولۋى اتقارۋعا قابىلەتتى جايتتەردىڭ ءبىرى سانالادى.


    نازار اۋدارۋعا تاتيتىنى مىناۋ: ەڭ جوعارى حالىق سوت مەكەمەسىنىڭ باس توراپتى تەكسەرۋ- مەڭگەرۋ جۇيەسى ءۇنحات ارقىلى اقشا تولەۋ بايلانىسىن، اقشا تولەۋ قالدىعىن، توراپتا تەكسەرىپ-مەڭگەرۋدى جۇزەگە اسىرعانىمەن، ءالى دە كوپتەگەن توراپ ارقىلى تولەۋ تەكشەلەرى، توراپ بانكەسىنىڭ حالىق سوت مەكەمەلەرىنىڭ توراپ ارقىلى تەكسەرۋ- مەڭگەرۋ جۇيەسى قۇرىلىسى دا توراپ ارقىلى تولەۋ تەكشەسىنە، توراپ بانكەسىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنا ىلەسە الماي وتىر، بۇل حالىق سوت مەكەمەلەرىنىڭ ازاماتتىق ىستەر ارىز- شاعىم زاڭىندا بەلگىلەنگەن اتقارماننىڭ مال-مۇلكىن مالىمدەۋ تۇزىمىنە اناعۇرلىم ءمان بەرۋىن قاجەت ەتەدى. مال- مۇلىكتى مالىمدەۋ ءتۇزىمىندە اتقارىلۋشى مال - مۇلىكتى مالىمدەۋ بورىشىن وتەيدى، اتقارمان مالىمدەۋدەن باس تارتسا نەمەسە جالعان مالىمدەسە، حالىق سوت مەكەمەسى ونىڭ مال- مۇلكىن جوتكەگەنىن، جاسىرعانىن بايقاسا، وعان اقشالاي ايىپ سالۋ، قاماۋعا الۋ شاراسىن قولدانۋعا، ءتىپتى قىلمىستان باس تارتۋ قىلمىستىق ىستەر جاۋاپكەرشىلىگىن قۋزاستىرۋعا بولادى.


    اۋدارعان: مۇقامادي ءشارىپ ۇلى