گەرمانيادا تۇراتىن بۇرىنعى باس ەلشى مەي جاۋرۇڭ: جارتى عاسىر اسكەردەن بوساماي، قالاممەن قارۋلانعان ازاتتىق ...
0
2018-11-05 15:34:00
|
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى
|
جاۋاپتى رەداكتور :داۋىل قادىلبەك ۇلى


گەرمانيادا تۇراتىن بۇرىنعى باس ەلشى مەي جاۋرۇڭنىڭ ۇيىندە كوپتەگەن كونە سۋرەت ساقتالعان. جاڭا جۇڭگونىڭ باسشىلارىنىڭ نەمىس ءتىلى باس اۋدارماشىسى بولعاننان تارتىپ، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ باتىس ەۆروپا مەكەمەسىنىڭ باستىعى بولعانعا، ودان جۇڭگونىڭ گەرمانيادا 9 جىل تۇرعان ەرەكشە تاعايىندالعان تولىق ۇقىقتى باس ەلشىسى بولعانعا، ودان جۇڭگو حالىقتىق ديپلوماتيا قوعامىنىڭ باستىعى بولعانعا دەيىنگى بۇل سۋرەتتەردە مەي جاۋرۇڭنىڭ جارتى عاسىردان استام ۋاقىتتان بەرگى ديپلوماتيالىق ومىرىندەگى ەڭ قىمباتتى ساتتەر ەستەلىككە الىنعان.


«مەن جاڭا جۇڭگو ءوز قولىمەن جەتىلدىرگەن، پارتيانىڭ تاربيەسىندە بولعان، اعا بۋىن توڭكەرىسشىلەردەن ءتالىم العان، ىسجۇزىندىك قىزمەت بارىسىندا شىنىعىپ-شىڭدالعان، رەسپۋبليكامىزبەن بىرگە ەرجەتكەن ديپلوماتيا جاۋىنگەرىمىن»- دەدى مەي جاۋرۇڭ تىلشىگە. بۇل ونىڭ وزىنە بەرگەن باعاسى ەدى. ول «ديپلوماتتىق قىزمەت انشەيىن تىرشىلىك كەشىرۋ ءۇشىن ىستەيتىن ادەتتەگى كاسىپ ەمەس، ول مەملەكەتتىڭ، حالىقتىڭ مۇددەسى ءۇشىن باسىن ءباي تىگەتىن ارداقتى قىزمەت» دەگەن ءسوزدى اۋزىنان تاستامايتىن.

رەفورما جاساپ، ەسىك اشقان 40 جىلدان بەرگى جۇڭگونىڭ ديپلوماتيالىق ىستەرىنىڭ كۋاگەرى بولعان جانە ونى باسىنان وتكىزگەن مەي جاۋرۇڭ ءار ءبىر بۋىنداعى ديپلوماتيا قىزمەتكەرلەرىمەن بىرگە «جۇڭگوشا ەرەكشەلىككە يە ءىرى ەل ديپلوماتياسىنىڭ» ايبىندى دا ارشىندى تاريحي بارىسىن سومداعان.


 

گەرمانيادا تۇراتىن بۇرىنعى باس ەلشى مەي جاۋرۇڭ تىلشىگە سۇحپات بەرۋدە


«نەمىس تىلىنەن ءبىر اۋىز دا حابارى جوق» جاۋىنگەردەن باسشىلاردىڭ نەمىس ءتىلى باس اۋدارماشىسى بولعانعا دەيىن


1950-جىلى، مەي جاۋرۇڭ ءبىر كەدەي ديحان وتباسىندا تۋىلعان بالا ەدى. دابىرالى ورىستەتىلىپ جاتقان ا ق ش –قا قارسى تۇرىپ، چاۋشيانعا كومەكتەسۋ ورلەۋىندە، ول وتاننىڭ ۇندەۋىنە ءۇن قوسىپ، توڭكەرىستىك ىسكە دەگەن ىستىق ىقىلاسىمەن تىزىمگە الىنىپ، اسكەري ىستەر كادرلار مەكتەبىنە وقۋعا تۇسەدى.

اسكەر بولۋدى مۇرات تۇتقان ول، ول كەزدە بارا-بارا «قالاممەن قارۋلانعان ازاتتىق ارميا جاۋىنگەرى» بولارىن مۇلدە ويلاماعان ەدى. بەيجيڭ شەتەل ءتىلى داشۋەسىندە 3 جىل اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنگەننەن كەيىن، 1953-جىلى، 19 جاستاعى مەي جاۋرۇڭ جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىنگى تۇڭعىش توپتاعى ۇكىمەت قاراجاتىمەن گەرمانياعا وقۋعا جىبەرىلەتىن وقۋشىلار قاتارىنداعى قىمباتتى ورايعا يە بولادى.

وقۋعا اتتانار الدىندا، مەي جاۋرۇڭ سول توپتا شىعىس ەۆروپاعا وقۋعا باراتىن وقۋشىلارمەن بىرگە جۇڭنانحايدىڭ حۋايرىنتاڭ سارايىندا وتكىزىلگەن اتتاندىرۋ جينالىسىنا قاتىناسادى.

«ول كەزدە جوۋ ىنلاي زۇڭلي مەن ورىنباسار ءتوراعا ليۋ شاۋچي بىزگە ءسوز سويلەدى، ولاردىڭ سويلەگەن سوزدەرىنىڭ تولىق مازمۇنى ەسىمدە قالماپتى، دەسەدە، ونى بورىشتارىڭدى ەستە ساقتاڭدار، وقۋلارىڭدى تاۋىسقان سوڭ قايتىپ كەلىپ وتان ءۇشىن قىزمەت ىستەڭدەر دەگەن سوزگە جيناقتاۋعا بولادى»-دەدى مەي جاۋرۇڭ.

ول كەزدە ديپلوماتيالىق قىزمەت مەي جاۋرۇڭنىڭ نازارىندا تەك ءبىر كۇڭگىرت ۇعىم عانا ەدى، ءبىراق ول ءوزىنىڭ تاعدىرىنىڭ ديپلوماتيا ىستەرىمەن تۇتاسىپ كەتكەندىگىن بىرتىندەپ سەزىنەدى.


1953-جىلى، مەي جاۋرۇڭ جاڭا جۇڭگو قۇرىلعاننان كەيىنگى تۇڭعىش توپتاعى گەرمانياعا بارىپ وقيتىن وقۋشىلار قاتارىنداعى وقۋ ورايىنا يە بولدى


«گەرمانياعا العاش بارعاندا، نەمىس تىلىنەن جۇرداي ەدىم، ءبىر ارىپتى دە تانىمايتىنمىن، ادەبيەت ساباعىن وتكەندە، ءبىر اۋىز بىلسەم بۇيىرماسىن»- دەدى مەي جاۋرۇڭ گەرمانياعا بارعان جىلعى نەمىس ءتىلىن ۇيرەنۋدە قينالعانىن ايتىپ. سونىمەن ول ءۇش جىل بويى كۇن-ءتۇن دەمەي قۇلشىنا ۇيرەنەدى.

1956-جىلى، مەي جاۋرۇڭ جۇڭگونىڭ شىعىس گەرمانياداعى (دەموكراتيالىق گەرمانيا) باس ەلشىحاناسىنىڭ اۋدارماشىسى بولۋعا تاڭدالادى. ءتابيعي كەمدىكتى تولىقتاۋ ءۇشىن، ول قىزمەتتەن سىرتقى ۋاقىتىندا تىنباي وزدىگىنەن ۇيرەنەدى. كوشەدە كەتىپ بارا جاتقاندا كوزىنە تۇسكەن ارىپتەردى ىشتەي حانزۋشاعا اۋدارىپ كۇبىرلەپ جۇرەدى. كينو كورگەندە دە اۋزىن جىبىرلاتىپ، وزىنەن-ءوزى كۇبىرلەپ وتىرادى. «مەنىڭ ءبۇيتىپ باسىمدى يزەپ، اۋزىمدى جىبىرلاتىپ وتىرعانىمدى كورگەندەر ماعان تاڭعالاتىن، امالياتتا مەن سول كينوداعى كورىنىستەرگە قاراي ونىڭ ءسوزىن ىشتەي كۇبىرلەپ اۋدارىپ وتىراتىنمىن» دەيدى مەي جاۋرۇڭ.

1959-جىلى 1-ايدا، شىعىس گەرمانياداعى ءبىر ساياسي پارتيانىڭ ۋاكىلدەر ۇيىرمەسى جۇڭگوعا ساپارلاي كەلەدى، سوندا مەي جاۋرۇڭ تۇڭعىش رەت ءتوراعا ماۋ زىدۇڭعا اۋدارماشى بولۋ ورايىنا يە بولادى. «ول كەزدە مەن ورتالىقتىڭ باسشىسىنا اۋدارماشى بولىپ كورمەگەن ەدىم، ال ماۋ زىدۇڭعا اۋدارماشى بولامىن دەگەن كىمنىڭ ويىندا بولسىن! مىندەتتى ورىنداي الماي قالامىن با دەپ قاتتى قورىقتىم.»

ءتوراعا ماۋ زىدۇڭنىڭ ءسوزى ءارى قىسقا، ءارى نۇسقا ەدى، ونىڭ حۋنان اكسەنتىندەگى سوزدەرىن اۋدارۋ ءتىپتى قيىن. «ءالى ەسىمدە، ءتوراعا ماۋزىدۇڭ سوزىندە <وڭشىلدىققا قارسى تۇرۋ> دەگەن ءسوزدى اۋىزعا العاندا، «جىلاندى الداپ ىنىنەن شىعارۋ» دەگەن قاناتتى ءسوزدى سيتاتقا الدى. العاشىندا قالاي اۋدارارىمدى بىلمەي داعدارىپ قالعان مەن دەرەۋ ەسىمدى جيىپ ءارىپ ماعىناسى بويىنشا «جىلاندى ارباپ ىنىنەن شىعارىپ الىپ، ونان سوڭ سوعۋ» دەگەن سوزبەن اۋداردىم. بۇل وسى ءسوزدىڭ ءتۇپ ماعىناسىنا نەگىزىنەن ۇيلەسكەندەي بولدى.»

مەي جاۋرۇڭنىڭ ءوز سوزىمەن ايتقاندا، بۇل رەت ول «ءبىر وتكەلدەن امان وتەدى»، دەسەدە سودان باستاپ ول بىرتىندەپ ورىنباسار زۇڭليدەن جوعارعى باسشىلاردىڭ نەمىس ءتىلى باس اۋدارماشىسى بولىپ تۇراقتانا باستايدى.


مەي جاۋرۇڭ تىلشىگە ورتالىقتىڭ باسشىلارىنا اۋدارماشى بولعان كەشىرمەلەرىن تانىستىرۋدا


بەرلين داۋالىنىڭ ورناتىلۋى مەن قۇلاتىلۋىنا كۋا بولعان بىردەن ءبىر جۇڭگولىق ديپلومات

گەرمانيادا كوپ جىل تۇرعان كەشىرمەلەرى بارىسىندا، مەي جاۋرۇڭ كوپتەگەن ماڭىزدى تاريحي ساتتەرگە كۋا بولدى. 70-جىلداردىڭ باسىندا، جۇڭگونىڭ ب م ۇ-داعى زاڭدى ورنىنىڭ قالپىنا كەلۋى، سونداي-اق باتىس گەرمانيانىڭ (فەدەراتسيالىق گەرمانيا) سوۆەت وداعىمەن، شىعىس ەۆروپامەن بولعان قاتىناسىنىڭ بىرتىندەپ قالىپقا ءتۇسۋى جۇڭگو مەن باتىس گەرمانيانىڭ (فەدەراتسيالىق گەرمانيا) ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتۋىنا ءتيىمدى شارت-جاعداي جاراتتى. 1972-جىلى 8-ايدىڭ 12-كۇنى، شىعىس گەرمانياداعى (دەموكراتيالىق گەرمانيا) ەلشىلىگىمىز سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ: ۋاڭ شۋدىڭ جۇڭگو مەن باتىس گەرمانيا (فەدەراتسيالىق گەرمانيا) كەلىسسوزىنىڭ تولىق ۇقىقتى ۋاكىلى بولاتىندىعى، ديپلومات مەي جاۋرۇڭنىڭ شىعىس بەرليننەن بونينعا بارىپ، كەلىسسوز ىستەرىنە سەلبەسەتىندىگى تۋرالى ۇقىق بەرگەن نۇسقاۋىن تاپسىرىپ الادى.

سىرتتىڭ كەدەرگىسىنەن اۋلاق بولۋ ءۇشىن، بارلىق قىزمەت قۇپيا ىستەلەدى. 8-ايدىڭ 17-كۇنى تۇستەن بۇرىن، مەي جاۋرۇڭ قۇپيا جۇمىستار قىزمەتكەرى مەن تەلەگرافشىنى ەرتىپ، 400 جىڭ اۋىرلىقتاعى راديو جابدىقتارىن الىپ، ءبىر شاعىن مينبۋس اۆتوكولىگىمەن باتىس بەرلين اۋەجايىنا بارادى. وسى كەزدە ۇستىنە كاستيوم-برولكا، اياعىنا باتىڭكە كيگەن ءبىر قارت ادام پايدا بولادى، جاسى ەلۋدى ەڭسەرگەن، باسىنا قالپاق كيىپ، قولىنا «كۇندەلىك اينا گازەتىن» ۇستاعان بۇل كىسى كوزگە تىم سىرلى كورىنەدى. بۇل سىرلى كىسى گەرمانيا سىرتقى ىستەر مييسترلىگىنىڭ قوناق قابىلداۋ مەكەمەسى ەلشىلەر ۇيىرمەسى ءبولىمىنىڭ باستىعى لەنس ەدى، مەي جاۋرۇڭنىڭ دا قولىنا «كۇندەلىك اينا گازەتىن» الىپ جۇرگەنىن كورگەن ول مەي جاۋرۇڭدارمەن وسىلايشا قۇپيا تابىسادى.

بونينگە جەتكەن كۇنى تەلەگرافشى ءبىر نەشە تال بامبۋك سىرىق ساتىپ الىپ، ءۇيدىڭ توبەسىنە انتەنا ورناتادى دا، كەشىندە بەيجيڭمەن ءساتتى حابارلاسادى. قۇپيا جۇمىستار قىزمەتكەرى قۇپيا تەلەگراممالاردى جازۋعا نەمەسە اۋدارۋعا قولايلى بولۋ، ۇرلاپ سۋرەتكە الۋدان ساقتانۋ ءۇشىن، ءۇي شاتىرشاسىنىڭ ىشىنەن قارا كەزدەمەدەن شاعىن شاتىر تىگىپ الادى. ەرتەسى، ءبىر ايدان استام ۋاقىت جالعاسقان جۇڭگو مەن باتىس گەرمانيانىڭ (فەدەراتسيالىق گەرمانيا) ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتۋى جونىندەگى كەلىسسوزى باستالادى.

«گەرمانيانىڭ بىرلىككە كەلۋىن قولداۋ- ءبىزدىڭ دايەكتى مايدانىمىز بولدى، بارلىق ءىرى ەلدەر اراسىندا تەك جۇڭگو عانا وسىلاي ىستەدى. فەدەراتسيالىق گەرمانيا دا تەگىننەن تايۋانمەن ۇكىمەت جاعىندىق بايلانىس ورناتقان ەمەس، بۇل جۇڭگو مەن باتىس گەرمانيانىڭ (فەدەراتسيالىق گەرمانيا) ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتۋىنا ماڭىزدى نەگىز قالادى»- دەدى مەي جاۋرۇڭ تىلشىگە.


1972-جىلى، مەي جاۋرۇڭ (سولدان 2-ادام) جۇڭگو مەن گەرمانيانىڭ (فەدراتسيالىق گەرمانيا) ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتۋى جونىندەگى كەلىسسوزىنە قاتىناسۋدا

مەي جاۋرۇڭ بەرلين داۋالىنىڭ ورناتىلۋى مەن قۇلاتىلۋىنا كۋا بولعان بىردەن ءبىر جۇڭگولىق ديپلومات. 1961-جىلى، بەرلين داۋالى تۇرعىزىلا باستاعاندا، مەي جاۋرۇڭ جۇڭگونىڭ شىعىس گەرمانياداعى ەلشىلىگىندە قىزمەت ىستەيتىن؛ 1989-جىلى بەرلين داۋالى قۇلاتىلعان كەزدە ول جۇڭگونىڭ باتىس گەرمانيادا تۇراتىن باس ەلشىسى بولاتىن. سوندىقتان دا ول جۇڭگونىڭ باتىس گەرمانيادا تۇراتىن ەڭ سوڭعى باس ەلشىسىنەن گەرمانيا بىرلىككە كەلگەننەن كەيىنگى جۇڭگونىڭ گەرمانيادا تۇراتىن تۇڭعىش باس ەلشىسىنە اينالعان.

1989-جىلى، گەرمانيا ەل ءىشى-سىرتىنداعى حالىقتىڭ قىسىمىمەن، شىعىس گەرمانيا باتىس بەرلين شەكاراسىن تارتىپپەن اشۋ تۋرالى ىشكى جاقتان ۇيعارىم جاسايدى. 11-ايدىڭ 9- كۇنى تۇستەن كەيىن، ۇلكەن بەرلين قالالىق پارتكومنىڭ شۋجيى شابوۆسكي تىلشىلەردى قابىلداۋ ءماجىلىسىن اشىپ جاتقاندا، بىرەۋ وعان ءبىر جاپىراق قاعاز بەرەدى، ول قاعازدى قولىنا الادى دا: « ءبىز بەرلين داۋالىن اشۋدى ۇيعاردىق»- دەپ تىكەلەي جاريالايدى.

ماجىلىستەگىلەر دۇرىلدەسىپ ءبىر-بىرىنە قارايدى. ءبىر ءتىلشى: قاشان اشاسىزدار؟-دەيدى ورنىنان تۇرىپ. ول كوپ ويلانباي-اق: قازىردەن باستاپ اشامىز،-دەپ جاۋاپ بەرەدى.

بۇل ءسوز راديو-تولەۆيزور ارقىلى تىكەلەي تاراتىلادى. مۇنى ەستىگەن شىعىس گەرمانيا حالقى قۋانعاندىقتارىنان شەكاراعا قاراي جۇگىرەدى، ناق مايدانداعى اعىلعان ادامداردى توسۋدىڭ ءوزى قيىنعا سوعادى.

«قاتاڭىراق ايتقاندا، بەرلين داۋالى وزدىگىنەن قۇلاعان ەمەس، قايتا قۇلاتىلعان. بەرلين داۋالىنىڭ قۇلاتىلۋى شىعىس، باتىس گەرمانيانىڭ بىرلىككە كەلۋىنىڭ بوگەۋ بەرمەيتىندىگىنەن دەرەك بەرەدى، گەرمانيانىڭ بىرلىككە كەلۋى ەۆروپانىڭ جاعدايىنداعى ءبىر ماڭىزدى بۇرىلىسقا دا اينالدى»-دەدى مەي جاۋرۇڭ.

«ديپلومات بولعان ادام، ءسوزسىز جاۋاپكەرلىكتى ۇستىنە الۋى كەرەك!»

يدەيالوگيا، قوعامدىق ءتۇزىم، دامۋ ساتىسى جاقتارىنداعى وزگەشەلىكتەر سەبەبىنەن، جۇڭگو –گەرمانيا ەلدەرى اراسىندا بەلگىلى قايشىلىقتار مەن الاۋىزدىقتاردىڭ تۋىلۋىنان ساقتانۋ دا قيىن. مەي جاۋرۇڭ جۇڭگونىڭ گەرمانيادا تۇراتىن باس ەلشىسى بولىپ 9 جىل تۇرعاندا، تالاي-تالاي قورقىنىشتى ساتتەردى دە باسىنان وتكەردى. مۇندا دا ول تاباندى ساياسي ۇستامدىلىعىمەن، ۇزدىك كاسىپتىك ساپاسىمەن جانە مول تاجىريبەسىمەن جۇڭگو-گەرمانيا قاتىناسىنداعى ءبىر سىپىرا توسىن ىستەر مەن قاتاڭ سايىستارعا بايىپتىلىقپەن توتەپ بەردى.

1992-جىلدىڭ سوڭىنان 1993-جىلدىڭ باسىنا دەيىن، مەي جاۋرۇڭ «گەرمانيانىڭ تايۋانعا 10 سۇڭگۋىر كەمە ساتىپ بەرۋىن» توسۋ ءۇشىن، گەرمانيا ۇكىمەتىمەن قاتاڭ تىلدەستى، سونىمەن بىرگە، گەرمانيانىڭ ساياسي- ەكونوميكا سالاسىنا قىرۋار قىزمەت ىستەدى.

«ءبىز الدىمەن ولارمەن زاڭ قاعيداسى جاعىنان بەلدەستىك، جۇڭگومەن ديپلوماتيالىق قاتىناس ورناتقان ءبىر ەلدىڭ بولشەكتەنگەن تايۋاندى قارۋمەن قامداۋى حالقارالىق زاڭعا قايشى ارەكەت، ول بۇعازدىڭ ەكى جاعالاۋىنىڭ تىنىشتىعىن ءبۇلدىرىپ قانا قالماستان، جۇڭگو-گەرمانيا قاتىناسىنىڭ ساياسي نەگىزىن دە بۇلدىرەدى. ەكونوميكالىق جاقتان، ءبىز دە قىسىم تۇسىرەمىز، ەگەر گەرمانيا جاق تايۋانعا قارۋ ساتىپ بەرسە، كەڭ بايتاق جۇڭگو بازارىنان ايىرىلادى. ءبىز تاعى سۇڭگۋىر كەمە ساتىپ بەرگەن زاۆودتى جازالاپ قانا قالماستان، گەرمانيانىڭ بارلىق كاسىپورىندارىن دا وڭدىرمايتىندىعىمىزدى دا ايقىن بىلدىردىك. مۇنان سىرت، گەرمانيا اشىق جاريالاعان تالاس-تارتىستاعى رايوندارعا قارۋ بەرمەۋ جونىندەگى بەلگىلەنگەن ساياساتتىڭ دا سەنىمى كەتە باستادى. سونىمەن ءبىز جۇڭگونىڭ بىرلىككە كەلەۋىن باستان-اياق قولداپ كەلە جاتقاندىعىن، الدا-جالدا كوپىردەن ءوتىپ الىپ كوپىردى بۇزىپ تاستاپ، ءوز ەلىنىڭ بىرلىككە كەلۋىن ىسكە اسىرىپ العان سوڭ جۇڭگونى بولشەكتەمەك بولسا، وعان جۇڭگو حالقىنىڭ مۇلدە جول بەرمەيتىندىگىن دە ىشكەرىلەي اتاپ كورسەتتىك.»

3 اي قاتاڭ تىلدەسۋ جانە زاڭ قاعيداسى تۋرالى بەلدەسۋ ارقىلى، ەڭ سوڭىندا، گەرمانيا فەدەراتسيالىق حاۋىپسىزدىك كوميتەتى تايۋانعا ءار قانداي قارۋ ساتىپ بەرۋگە جول قويماۋ تۋرالى پرينسيپتىك ۇيعارىم جاسادى، بۇل ۇيعارىم ۇزاق ۋاقىت كۇشكە يە.

« ديپلومات جونىنەن الىپ ايتقاندا، ءار قانداي جاعدايدا، تەريتوريا يەلىك ۇقىعى، مەملەكەت حاۋىپسىزدىگى سياقتى وزەكتى مۇددە جانە باسا نازار اۋداراتىن كەلەلى ىسكە وزگەنىڭ سوقتىعۋىنا بولمايدى، سوندىقتان، ونى، ءسوز جوق، ەڭ باتىل پوزيتسيامەن قورعاۋى كەرەك» دەدى مەي جاۋرۇڭ.


مەي جاۋرۇڭنىڭ گەرمانيادا تۇراتىن باس ەلشى بولىپ تۇرعان كەزى


«ءبىز سىزدەردىڭ دەموكراتيالىق تالىمدەرىڭىزدى تىڭداعالى كەلگەمىز جوق، ول زامان كەلمەسكە كەتتى!» بۇل ءسوز مەي جاۋرۇڭنىڭ فرانكفورت كىتاپ كورمەسى كەزىندە نەمىس تىلىندە جاريالاعان ءبىر اۋىز ءسوزى، بۇل ءسوزدى سول مايدانداعى گەرمانيالىق تىڭدارماندار دا قول سوعىپ قۇپتاعان.

بۇل جۇڭگونىڭ تۇڭعىش رەت نەگىزگى قوناق ەل سالاۋاتىمەن فرانكفورت كىتاپ كورمەسىنە قاتىناسۋى ەدى. گەرمانيانىڭ كۇنتارتىپكە قايشىلىق جاساپ، تۇرلىشە ساياسي كوزقاراستاعىلاردىڭ ساحىناعا شىعىپ جۇڭگوعا قارسى ءسوز سويلەۋىنە جول جويعان ءىس-ارەكەتى الدىندا، مەي جاۋرۇڭ دەرەۋ ورنىنان اتىپ تۇرىپ، باستاماشىلدىقپەن ناق مايداننان شىعىپ كەتىپ قارسىلىق بىلدىرەدى. ەڭ سوڭىندا، كىتاپ كورمەسىن ۇيىمداستىرۋشى جاق ءبىز جاقتىڭ تالابى بويىنشا اشىق كەشىرىم سۇرايدى.

«ول كەزدە مەن 1-قاتاردا ورتىرعان ەدىم، بىرەۋ كوپە-كورنەۋ باعاڭدى كەتىرىپ، سايقى-مازاق ەتىپ جاتسا، ءبىر جۇڭگولىق تۇرعىسىنان وعان ەشتەمە دەمەي قايتىپ ءتوزىپ وتىرا الاسىڭ؟ مۇندايدا ديپلومات بولعان ادام، ءسوز جوق، بىلەك سىبانىپ العا شىعۋى كەرەك».

«جوۋ زۇڭلي ديپلومات---قالاممەن قارۋلانعان ازاتتىق ارميا، ول دا قاي-قاشاندا سوعىسقا دايىن تۇرۋى كەرەك» دەۋشى ەدى. مەي جاۋرۇڭنىڭ قاراۋىنشا، ديپلوماتيا قىزمەتى كۇردەلى دە وتكىر كۇرەس، مەملەكەتتىڭ، حالىقتىڭ مۇددەسى ءۇشىن باسىن باي تىگەتىن ارداقتى ءىس، سوندىقتان، وي-سانانى قاشاندا سەرگەك ۇستاعان ءجون.»

جانىمدى پارتيا ىسىنە ارنايمىن


كوپتىڭ كوزىندە ديپلومات - مەملەكەت وبرازىنىڭ ۋاكىلى، دەسەدە، ديپلوماتيا قىزمەتىنىڭ جاپاسى ادەتتەگى ادامداردىڭ ويلاعانىنان الدە قايدا زور بولادى. شەتەلدە، ديپلومات ءار ۋاقىت ءتۇرلى قيىنشىلىققا تاپ بولۋمەن بىرگە، جىل بويى جات جەردە جالعىز جۇرەدى، ەل ىشىندە بولعان كۇندە دە توسىننان بىرەر ءىس تۋىلا قالسا دەرەۋ اتتانۋعا تۋرا كەلەدى.

«ديپلوماتيالىق بورىش جاۋاپكەرشىلىگى تايشان تاۋىنان دا قادىرلى»، كەيدە ۇيگە مويىن بۇرۋ مۇمكىن ەمەس ەدى، حابارلاسۋ جابدىقتارى دامىماعان ول تۇستا مەي جاۋرۇڭ اكە-شەشەسىمەن حات ارقىلى عانا حابارلاسىپ تۇراتىن، ءبىر ماۋسىمدا ءبىر رەت قانا حات جازاتىن، ول ءۇش اي شاماسىندا ارەڭ تيەتىن-دەيدى مەي جاۋرۇڭ.

«قازىر قاراپايىم ديپلوماتتاردىڭ ءبىر جارىم جىلدا ءبىر رەت ۇيىنە قايتۋىنا بولادى، ال ءبىز ەڭ العاشىندا بەس جىلدا ءبىر رەت ۇيىمىزگە ارەڭ قايتاتىنبىز.» 1958-جىلدىڭ سوڭىنا كەلگەندە، مەي جاۋرۇڭ تۇڭعىش رەت ەلگە قايتىپ دەمالۋ ورايىنا يە بولادى، بۇل كەزدە ونىڭ ۇيىنە قايتپاعانىنا 8 جىل بولعان ەدى. «اۋىلىما كەلگەندە، اۋىل تىلىنەن دە اجىراپ قالىپپىن، قارشاداي قارىنداسىم 8 جاسقا كەلىپتى، ول مەنى كورگەندە جاتىرقاپ جىلاپ جىبەردى.»


2004-جىلى 4-ايدا، مەي جاۋرۇڭ گەرمانيا فەدەراتسياسىنىڭ زۇڭتۇڭى بەرگەن «جۇلدىز دارەجەلى ۇلكەن كرەست وردەنىنە» يە بولدى


گەرمانيادا تۇراتىن باس ەلشى بولىپ تۇرعاندا، مەي جاۋرۇڭ ءار كۇنى ساعات 7 دە قىزمەتىن باستاپ، كەشكى ساعات 12 گە دەيىن دەمالا المايتىن.

«ول كەزدە ەلشىلىگىمىزدە 100 دەن استام ادام بار بولاتىن، ەلشىلىكتىڭ باستىعى بولعان سوڭ ءار قايسى تاراۋلار بارلىق جۇمىستا مەنەن نۇسقاۋ سۇرايتىن. اسىرەسە، بىرەر شۇعىل ىسكە تاپ بولعاندا، ءتۇرلى توتەپ بەرۋ ازىرلىكتەرىمەن تىم قاربالاس بولىپ كەتەتىنبىز، الدىنعى شەپتىڭ «كۇزەتشىسى» تۇرعىسىنان، ديپلومات جاعدايداعى وزگەرىسكە قاداعالاي نازار اۋدارۋى، ەل ىشىنە دەر كەزىندە مالىمەت بەرۋى، ۇتىمدى ۇسىنىس قويۋى، ورتالىقتان نۇسقاۋ بولسا، ونى بار كۇشپەن دايەكتى تياناقتاندىرۋى، كۇن-ءتۇن دەمەي جۇمىستى ءبىتىرۋى كەرەك» -دەيدى مەي جاۋرۇڭ.

مەي جاۋرۇڭ سان-ساناقسىز جاپالى ساتتەردەن ديپلوماتتا بولۋعا ءتيىستى قايتپاس-قاجىماس اسىل قاسيەت قالىپتاستىردى. مەن پارتياعا كىرگەندە بەرگەن سەرتىمدە: «ءوز ءومىرىمدى پارتيا ىسىنە ارناۋعا دايىنمىن. وسىنداي رۋحاني ازىرلىك بولعاندا قانشا كوپ قيىنشىلىق بولسا دا جەڭۋگە بولادى» دەپ سەرت بەرگەمىن.


مەي جاۋرۇڭ تىلشىگە ديپلوماتتاردىڭ وزگەلەر بىلە بەرمەيتىن «جاپاسىن» تانىستىرۋدا


«جۇڭگوشا ەرەكشەلىككە يە ءىرى ەل ديپلوماتياسىنىڭ» ىزدەنىس جولى


رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدان بۇرىنعى جۇڭگونىڭ بارلىق ءىسى تىڭنان وركەندەتۋگە تۋرا كەلەتىن قالدە تۇرعان ەدى، شەتەلمەن سالىستىرعاندا، ارتتا قالعان ەدىك. پارتيا 11- كەزەكتى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءۇشىنشى جالپى ءماجىلىسى قارساڭىندا، مەي جاۋرۇڭ ورتالىقتىڭ جوعارى دارەجەلى ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىمەن بىرگە باتىس ەۆروپاداعى بەس ەلدە ساپاردا بولىپ تەكسەرۋ جۇرگىزىپ، ولاردىڭ وزىق دامۋ ۇلگىسىن ۇيرەندى.

«رەفورما جاساپ، ەسىك اشقان 40 جىلداعى جۇڭگونىڭ دامۋ قارقىنى بۇكىل ەل حالقىنىڭ ماقتانۋىنا تاتيدى!»- دەيدى مەي جاۋرۇڭ اسا تەبىرەنگەن سەزىممەن. 40 جىلدان بەرى، رەفورما مەن ەسىك اشۋدىڭ ايبىندى اسقاق ۇلى ۇردىسىندە، جۇڭگونىڭ ديپلوماتيالىق ىستەرى تاريحي تابىستارعا قول جەتكىزدى. جۇڭگونىڭ حالقارالىق قوعامداعى ورنىندا تەرەڭ تاريحي سيپاتتى وزگەرىس تۋىلدى، بۇكىل جەر شارىندىق جونگە سالۋ ىستەرىنە قاتىناسۋىنىڭ كەڭدىگى مەن تەرەڭدىگى بارىنشا كۇشەيدى. جۇڭگو جاھاندانىپ دامۋعا قۇلشىنا سايكەسەتىن ىلەسۋشىدەن بىرتىندەپ بۇكىل جەر شارىندىق جونگە سالۋعا ۇلەس قوسۋشىعا جانە ونى ىلگەرىلەتۋشىگە اينالدى.

«بىر بەلدەۋ، ءبىر جول» قۇرىلىسىنىڭ جەدەل ىلگەرىلەۋىنە بايلانىستى، جۇڭگو-ەۆروپا قاتىناسى تىپتى دە قويۋلاستى. جۇڭگو-ەۆروپا كەزەكشى پويەزىنىڭ قاتىناۋىمەن، گەرمانيانى قامتىعان ەۆروپاداعى جەلى بويىنداعى 14 مەملەكەت ۇلكەن يگىلىككە كەنەلگەنىن سەزىندى». «كەلەشەكتەگى جۇڭگو-ەۆروپا قاتىناسىنىڭ دامۋ بولاشاعى اسا زور. قۇلشىنۋ ارقىلى ەۆروپاداعى ەلدەردىڭ جۇڭگونىڭ «قوس 100 جىلدىق» نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋىنداعى ورنىقتى سەلبەستىك سەرىگىنە اينالاتىنىنا سەنەمىن.»

ارتىمىزعا مويىن بۇرساق، رەفورما مەن ەسىك اشۋ جۇڭگونىڭ ديپلوماتيالىق ىستەرىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنا مۇمكىندىك جاسادى. بولاشاققا كوز جىبەرسەك، مەي جاۋرۇڭنىڭ كوزقاراسى بويىنشا ايتقاندا، ەسىك اشۋ اياسىن اناعۇرلىم كەڭەيتۋ ءسوزسىز باسىپ وتەتىن جول. «ءبىز ءسوز جوق، مەملەكەت قاقپاسىن اشىپ قۇرىلىسپەن شۇعىلدانۋعا تاباندى بولۋىمىز كەرەك، دەسەدە، ەسىك اشۋدى بىردەن ورىنداي سالۋعا بولمايدى، ونى ءسوز جوق، مەملەكەتتىڭ جاعدايىنا قاراي بىرتىندەپ تاباندىلىقپەن جۇرگىزۋ كەرەك.»

حانزۋشادان اۋدارعان: ۇشار كادىربەك ۇلى

وقىعان ديكتور: ۇشار كادىربەك ۇلى

未标题-2.jpg
未标题-1.jpg
未标题-1.jpg
未标题-1.jpg
00.jpg