كاسىپ ىستەيىن دەسەم اقشا جوق...
كەلۋقاينارى: |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2017-07-13 14:17:00


    ماقپال ءماۋلىقان قىزى


    تىرلىكتەگى جاندى-جانسىز بارلىق دۇنيەنىڭ جوقتان بار بولاتىنىنا كوزىڭدى جەتكىزىپ، كوڭىلىڭىزدى سەندىرسەڭ قانداي كۇندەرگە تاپ بولساڭدا، العا قويعان ارمانىڭنان اداسپاي تالپىناتىن بولاسىڭ. تىرشىلىك دۇنيەسىنىڭ عاجايىپ زاڭدىلىعىنىڭ ءبىرىنىڭ سىرىنا قانىقتىم-اۋ دەگەنىمىزدە، ءبىزدى قىزىقتىرار تاعى ءبىر ءتۇيىن مەن مۇندالايدى. بالكىم ول ءتۇيىننىڭ ارتىندا دا ءبىز قىزىعاتىن سان تاراۋ تۇرعان بولار... وسى تۇرعىدان قاراساڭ الەمنىڭ سان قيلى زاڭدىلىقتارنىڭ ءبار-بارى دە تەك ادامزات بالاسىن وزىنە باۋراپ تاتىمدى تىرلىك كەشۋگە جەتەلەۋ ءۇشىن مىڭ قۇبىلىپ تۇرعانداي سەزىنەسىڭ. ءومىردىڭ قىزىعى ءوزىڭدى قىزىقتىرعان دۇنيەلەردىڭ سوڭىنا ءتۇسىپ، سودان ىيگىلىك جاراتۋ. قىزعۋدىڭ دا، ىيگىلىك جاراتۋدىڭ دا ۇلكەن-كىشىسى بولمايدى، تەك ءوزىڭنىڭ ويعا العان تۇعىرىڭدى ءوز ەڭبەگىڭمەن باعىندىرىپ، كەرەگىڭە جاراتقانىڭدا جوقتىڭ بار بولعانىن دا اڭعاراسىڭ، ءوز قۇنىڭدى دا ايگىلەيسىڭ. تاپاۋاتى ميليونعا جەتكەن بايلاردا، قوڭىر قالتا كۇن كەشىرۋشىلەردە جالپى ءبىز بارلىعىمىزدا تىرلىكتىڭ وسى زاڭدىلىقتىڭ اينالاسىندا كۇن كەشىرىپ جاتىرمىز.


    ءار ءبىر تىرلىك يەلەرى جوقتان بار بولعانبىز، سوندىقتان ەڭبەگىمىزبەن جوقتى بار قىلۋ ارقىلى ءومىرىمىزدىڭ قۇنىن جاراتامىز. ءومىر ءسۇرۋدىڭ قيان-كەسكى باسەكەسىنە دۇپ كەلگەن قوعامدىق ورتادا تىرلىك كەشۋ ءۇشىن، اسىرەسە بازار شارۋاشىلعى باسەكەسى زامانىندا جاساۋ ءۇشىنءتىپتى دە سولاي. بازار شارۋاشىلعى باسەكەسى- بار دۇنيەڭدى ورتاعا سالىپ ءشاشۋ ەمەس، قايتا، بولىمىسىڭداعى بار قۋاتىڭدى، ارتىقشىلعىڭدى بازارعا سالىپ قۇن جاراتۋ.


    ورتامىزدا كوپتەگەن ازاماتتارىمىزدا «كاسىپ ىستەيىن دەسەم اقشا جوق» دەگەن ويدىڭ بولۋى، بىرىنشىدەن جاستارىمىزداعى بازار باسەكەسىنە بولعان تۇسىنىكتىڭ جالاڭدىعىنان، بۇلاي دەيتىنىمىز، بازار اشۋداعى ماقساتىمىزدىڭ ءوزى قولدا باردى بازارعا سالىپ ەكونوميكالىق قۇن جاراتۋ. ەكىنشىدەن كاسىپتەنۋگە دەگەن كوزقاراستىڭ بۇرىستىعىنان. ەڭ اۋەلى اقشا كاسىپتى تاپپايدى، قايتا كاسىپ اقشانى تابادى. تاعى ءبىر تۇرعىدان ايتقاندا ادام كاسىپ تىڭ قۇلى ەمەس، قايتا كاسىپ جاراتۋ ارقىلى ءوز قۇنىن ايگىلەۋشى. «كاسىپ ىستەيىن دەسەم اقشا جوق» دەيمىز، ويلانايىقشى، ءبىز نە ءۇشىن كاسىپ ىستەيمىز: اقشا تابۋ، ەكونوميكالىق قۋاتتى ارتتىرۋ ءۇشىن ەمەس پە؟... ولاي بولسا، كوپ اقشاڭ بولسا كاسىپ ىستەپ قايتەسىڭ. شىنداعاندا، «كاسىپ ىستەيىن دەسەم اقشام جوق»-دەگەن قۇلشىنعىسى كەلەتىن ادامنىڭ ايتاتىن ءسوزى ەمەس. كاسىپ ىستەۋ، قوس قولىمەن بويىندا بار پاراساتىن ىسكە سالىپ، عۇمىر كەشىرۋگە تيەسەلى بارلىق قاجەتىن قامداۋعا قۇلشىنس جاساۋ.


    ءسوز باسىندا ايتقانىمىزداي بارلىق دۇنيە جوقتان بار بولادى، ءوز ورتامىزدا دا قوس قولىمەن، قاجىر-قايراتىنا سۇيەنىپ ىيگىلىك تىكتەگەندەر قانشاما... قۇر الاقان جۇمىس باستاپ، تالىقپاي قۇلشىنۋمەن شارۋاشىلعىن شالقىتقان قاراپايىم ءبىر ديحان اعامىزدىڭ العاش وتاۋ كوتەرگەنىمىزدە مال اتاۋلىدان قايىن جۇرتىمنىڭ بەرگەن جالعىز قۇناجىن سىيرىمەن اكەمنىڭ «ەنشىڭ»-دەپ، ءبولىپ بەرگەن ءۇش مۋ جەرىنەن باسقا ەشتەمەمىز جوق ەدى. 90-جىلاردىڭ ىشىندە كوتەرمە جۇمىس ىستەيىن دەسەڭدە وڭايىلىققا تابىلمايتىن، العاشقى بالامىز دۇنيەگە كەلگەن جىلى جازدا قالىڭ سەل بولىپ، الگى ءۇش مۋ جەرىمنىڭ ءوزىن قايراڭ باسىپ قالدى دا، اش قالۋعا اينالدىق. ەندى نە ىستەۋىم كەرەك، قىستاعىمىزدىڭ باشىسىن ىزدەپ بارىپ: «قىستاقتىڭ ەگىستىك جەرنىڭ سىرتى تاۋدىڭ ەتەگىندەگى ەگىستىككە جارامايدى دەپ قالدىرىپ كەتكەن جەردى اشىپ پايدالانسام دەگەن ويىمدى ايتتىم، ماعان مىسقىلداي قاراعان قىستاق باستىعىنىڭ، سول جەردى كەرەككە جاراتا الساڭ ساعان اق بەرەيىن دەگەن ءبىر اۋىز سوزىمەن ءۇش اي بويى تىمباي ەڭبەكتەنىپ، ويلى-شۇڭقىرىن تەگىستەۋدەن، سۋ جولىنا دەيىن كورەكپەن قاشاپ وتىرپ، 9 مۋ جەر اشتىم، كەلەسى جىلى كوكتەمدە، ءبىر تۋىسىمنان جالنىپ ءجۇرىپ، 600 يۋان اقشا قارىز الىپ، توعامعا سالىپ توك ارقىلى سۋ اتۋ جابدىعىن الىپ، العاشقى تىرشىلگىمدى وسى توعىز مۋ جەرمەن ارلەدىم. وسىعان عانا قاراپ جاتاتىن ەمەس، ءار جىلى ەگىستىكتىڭ العاشقى اۋىر جۇمسىستارنىڭ بەتىن بەرى قاراتقاننا كەيىن، جايلاۋعا شىعىپ ەڭبەكۇشى تاپشى سەميالارعا جالدانىپ مالىن باعىستىم، سول بارىستا، مال شارۋاشىلعىنداعى كوپتەگەن وتباسىلارنىڭ قستىق جەم-شوپكە ءمان بەرمەي قىستا مال باعىمشىلعىندا قىسىلاتىن جايىن بايقاعاننا كەيىن، قورا جايىمدى جايلاپ سالىپ، قىستا مالى قىسىلعان ەلدىڭ مالىن اقىلى باقىتىم، ادام كۇنى اداممەن دەپ، بەس-التى جىلدا قورامىزدا ازداپ مالىمىزدا بولدى، تۇرمىس جايمىزدا وڭىنا باستى. سونىمەن ونقانشا مۋ جەرگە عانا قاراپ وتىراتىن ەمەس، قوسىمشا مال باعىمشىلعىمەن دە اينالستىق قازىر ەكى ءجۇزدەي ۇساق مال، وتىز قانشا سىير، ەكى ايعىر ءۇيىر جىلقىم بار.» تەك ادال نيەتپەن تەر توكسەڭىز، التىنداي جەمىستىڭ بولاتىندىعى داۋسىز. شىيكى زات ساۋداسىمەن اۋقاتتانعان تاعى ءبىر اۋىلداسىمىزدىڭ، 90-جىلداردىڭ سوڭىنداعى جوعارنىڭ اۋىلدارداعى حالىق بانكلەرىن قىسقارتۋ نۇسقاۋىمەن، قىزمەتكە شىققانىنا ەندى عانا ءۇش جىل بولعاندا جۇمىستان بوساتىلعانىن، العاش جۇمىسسىز قالعانداعى داعىدارسىن ايتا كەلىپ، ەڭ سوڭىندا: قاراپ جاتپايىن دەپ، ۆەلەسىيپەتپەن ەل ارالاپ قالتاسىنداعى 200 ءجۇز يۋانعا ءۇش قوي تەرسىن الىپ، ونى ءبىر حۋيزۋ ساۋداگەرگە 53 يۋان پايداسىمەن ساتىپ، تۇڭعىش تەرى شىيكىزات ساۋداسىن باستاعان ايتا كەلىپ، اكەم مەنىڭ ۆەلەسىپەتپەن ەل ارالاپ تەرى جيناپ جۇرگەنىمدى ەستىگەندە«وت الىپ قوپاعا تۇسكەندەي» اشۋلانىپ، «ەلدىڭ بالاسى جوعارى مەكتەپ بىترىپ كەلىپ كادىر بولادى، سەنى 14 جىل شىعىندالىپ وقىتقانداعى ماعان كورسەتكەنىڭ وسى ما»-دەگەن، نالاسىن ەستىگەنىمدە ىشتەي «مەن قايتسەمدە كادر بولعانداردان ارتىق تابىس تاۋىپ، اكەمە جوعارلاپ وقۋدىڭ تەك كادر بولۋ ءۇشىن عانا ەمەس ەكەنىن كورسەتەمىن»- دەپ بەكىگەن ەدىم، دەگەن اڭگىمەسىن ەستىگەن ەدىم. مىنە بۇل قازىر ميليون يۋاندىق تۇراقتى مۇلكى بار، مال باعۋ، بورداقىلاۋ، بازارعا سالۋ، سويسىقاناسىمەن ءبىر تۇلعالانعان، بۇكىل اۋداننىڭ تەڭ جارىمنىڭ تەرى-شىيكزات ساۋداسىن شەڭگەلدەگەن ىسكەر ازاماتتىڭ كەشىرمەسى. «كاسىپ ىستەيىن دەسەم اقشا جوق» دەپ قاراپ وتىرۋدان كورى، اقشا تابان ەت-ماڭداي تەردىڭ سىباعاسى دەپ ويعا العان جۇمىسقا باتىلدىقپەن قول سالۋ، ءسىزدىڭ ەرتەڭ جاراتار كاسىبىڭىزدىڭ ءبىرىنشى باسپالداعى. كاسىپ ىستەگىسى كەلەتىن ءار قانداي ازامات تەك وسى ءبىرنشى قادامدى تالعاممەن باتىلدىقپەن باسسا، قاجىرلىقپەن جالعاستىرسا عانا بولعانى تابىس ءاركىمنىڭ تابانىنىڭ استىندا.



شىڭگىل اۋدانى پارتكوم ۇگىت ءبولىمى