ينفورماتسيا اشكەرەلەۋ: mzjubao@cnr.cn

ادەبيەت ارناسى

كوڭىل ـ قازى، كوز ـ تارازى

来源:Kazakcnr     |责编:达吾力别克 |     发布日期: 2019-09-28 11:19

 

 

 

 

ديكتور: گۇلجان زارقىنبەك قىزى

 

 

اۆتورى: قۇرال كاسىباي ۇلى

 

 

كوز كورمەي، كوڭىل سەنبەيدى. ءبىراق، ءبىر قىزىعى ءبىز وزگەنىڭ «تونىن» سىرتىنان پشۋگە تىم اۋەسپىز. اسىرەسە ءمالىم بىرەۋمەن تانىساردان بۇرىن ونىڭ وتكەنى مەن كەتكەنى، بايلىعى مەن مارتەبەسى، قىزىعۋ اۋەسى مەن جالپى جاقسىلىق ـ جاماندىعى جايلى بەينە تەڭىزدەن تەبەن سۇزگەننەن بەتەر تاپتەشتەپ، قىل ـ بۇلدىرگەسىنە دەيىن كوزبەن كورمەي جاتىپ ـ اق، ەل اۋزىنان ەستىپ، باعامداپ جاتامىز. ەل ماقتاسا ەرە ماقتاپ، ەل داتتاسا بىرگە داتتاپ، اقيقاتقا ات باسىن بۇرعاننىڭ ورنىنا، وسەكتىڭ كونە سۇردەگىمەن ءتايپالاتىنىمىز قىزىق. ساق بولىڭىز اعايىن، قىرسىق باسار مۇنداي ساتتە ادام اتاۋلى كوڭىلىنەن ازسا، تىلىنەن دە جازادى. كوز وزىنە سەنسەدە، قۇلاق وزگەنىڭ سوزىنە سەنەدى.

 

 

 

 

وزگەنىڭ سىرتىنان سىر ۇعىسۋ ارينە كوپ جاعدايدا كومەگىن تيگىزەدى. تىم قۇرىعاندا ول تۋرالى بەلگىلى تۇسىنىكككە يە بولارىڭىز حاق. دەسەدە بۇل «احپار» ول ادامنىڭ ءسىز يەلەپ وتىرعان تۇبەگەيلى كسىلىك، كىشىلىك، ادامدىق نەمەسە ادالدىق ار الدىنداعى سوڭعى ولشەمى، ناق بولىمىسى ەمەس، قايتا «سىرتتاي پىشىلگەن تون». ەندەشە كوزبەن كورگەن انىق، قۇلاقپەن ەستىگەن تانىق.

 

رەال ومىردە، ەگەر توعىز ويلاپ، توقسان تولعانار بولساڭىز، وزگەگە شىن سەنۋدىڭ اسا قيىن، ال بىرەۋدى جاڭساق ءتۇسىنىپ، ول تۋرالى ايتىلعان جەل سوزگە قۇلاق اسپاۋدىڭ وتە قيىن ەكەنىن اشىق مويىندايسىز. بىرەۋمەن انىق ەكى كۇن ارالاسپاي جاتىپ، وپ ـ وڭاي تايقىپ شىعامىز. ادامدار ارا ارالاستىق بولعانىنا جەتەر باقىت بولماس. تاس جارماسا، باس جاراتىن قىزىل تىلگە كەيدە ەرەن ەرىك بەرسەك، كەيدە جاق كىرىسىن اشپاي مەلشيەتىن «تاس ءمۇسىن» كەزىمىز تاعى بار. اۋەلى وسى «تۇيىقتىق» مىنەزدىڭ ءوزى ادام جانىن ەركىن جاۋلاپ، اسقاق ارمانىن شەڭگەلدەپ، نۇرلى بولاشاعىنا ۇمىتسىزدىكتىڭ بوز تۇمانىن شوكتىرگەنى سەبەپتى اياۋلى اتا ـ انا، وسكەن جۇرتتان، اۋەلى گۇل ومىردەن ەمىس ـ ەمىس ەرتە ايىرىپ اكەتىپ جاتقان جوقپا؟ ءورت ــ وسەككە نەمەسە شولاق ويلاۋدىڭ كەسىرىنەن كۇيرەپ جاتاتىن كۇيكى جاندار از با؟ بۇقپالىق ــ داۋاسىز دەرت. «ەل نە دەمەيدى» دەپ جۇرە بەرەتىن بولاتتان بەرىك تاۋ ــ ءتوزىمىمىز قايدا كەتتى مۇندايدا؟! ساپ التىنداي سابىر كەرەك، سابىر. 

 

قاراپ تۇرساڭ، بىرەۋدىڭ جاقسىلىعى اسپانداپ، مەرەيى اسسا، ال بىرەۋدىڭ جاماندىعى قازىلىپ، ەڭسەسىن باسىپ جاتادى. جەل ــ ءسوز جەمىرمەيتىن جۇيكە اتاۋلى قايدا بار؟ مىڭ جىعىلىپ، مىڭ تۇرىپ، تىرلىك ءۇشىن تىربىنىپ كەلەدى ەكەنسىڭ ــ ەتىڭ ءتىرى، جانىڭ ءسىرى بولسىن. ەڭ ابزالى وزگەنى سىرتىنان «تانىعانشا»، جانىڭدى ىزگىلەككە جانى. قاجەتتى ادامىڭمەن ۋاقىت شىعارىپ شىنايى ارالاس. ءوز كوزىڭمەن كورىپ، ءوز كەزىڭمەن ولشەيتىن بولساڭ، ۋاقىت ــ قازى ءادىل باعاسىن الدىڭا جايادى. ول ءار قانداي ەل اۋزىنان جيعان مالىمەتكە قاراعاندا ارينە سەنىمدى.

 

ءومىر ــ اساۋ وزەن. وندا باق پەن سور تەڭ توعىتىلىپ جاتادى. مەيلى كىم بولسىن بۇل ومىرگە كەلەدى ەكەن، ءوز نەسىبەسىن الۋعا قاقىلى. ال ەسكەرمەيتىن جاعى ــ ومىرلىك ۇلى ءىس سانالاتىن جار تالداۋدان تارتىپ، وقۋ، قىزمەت، كاسىپ، قونىس، ءتىپتى كادىمگى تۇرمىستىق بۇيىمداردى تالداپ، تاڭداۋعا دەيىن، اۋەلى ءساندى كيىنىپ، جاسانۋعا دەيىن كوبىنەسە ءوز كوزىنە سەنىپ، ءوز قالاۋى بويىنشا بەكىم جاساعاننىڭ ورنىنا، قايتا وزگەنىڭ بەرگەن پكىر ـ باعاسىنا كوبىرەك جالتاقتايمىز. كىلتەڭ ساتتە انا «مىقتى» مىنا «بىلگىر» دەن: «اناۋ جىگىت قالاي ەكەن، مىناۋ قىز شە؟ قاي داشۋەدەن وقىعان ەڭ جاقسى، قايسى كاسىپتىڭ بولاشاعى زور؟ انا اداممەن ارالاسسام قالاي بولار؟...» دەپ سارساڭعا تۇسەمىز. سوندا بىزدەگى جەكەلىك تالعام تاۋ اسىپ نەمەسە تاقا تاۋسىلىپ بىتكەن بولدى ما؟ بىرەۋ شايناپ بەرگەن تاماق اس بولماس. ەسىڭىزگە مىنا ەرتەگىنى سالايىن:

 

ەستە جوق ەسكى زاماندا كوزىمەن قوسا كوكىرەگى دە سوقىر ءتورت ادام بولىپتى. ولار ءپىلدىڭ قانداي حايۋانات ەكەنى تۋرالى تالاس ـ تارتىسقا تۇسىپ، اقىرى ءپىلدى ءوز قولدارىمەن ۇستاپ كورگەن سوڭ بىلاي دەپ باعا بەرىپتى: الدىمەن كەلىپ ءپىلدىڭ ۇزىن ءتىسىن سيپاعان ادام: «ءپىل ءارى ۇلكەن، ءارى مايدا جاراتىلعان الىپ سابىزگە ۇقسايدى ەكەن عوي» دەسە، بويى ەڭگەزەردەي بىرەۋى ءپىلدىڭ قۇلاعىن سيپاپ تۇرىپ: «ءپىل الىپ جەلپۋىشكە ۇقسايدى» دەپتى. سوندا بويى تاپال بىرەۋى ءپىلدىڭ دىڭگەكتەي اياعىن ۇستاپ تۇرىپ: «قاتەلەستىڭدەر، ءپىل اعاش تىرەۋدەن ءبىر اۋمايدى» دەيدى ومەشەگىن ۇزىپ، سوندا بارىنەن كەيىن تۇرعان ەڭ سوڭعى مىرزا ءپىلدىڭ قۇيرىعىن ۇستاپ تۇرىپ، ولارعا تەبىتىپ: «شىن سوقىر ناعىز سەندەرسىڭدەر، ءپىل دەگەن حايۋان كادىمگى قىل ارقانعا ۇقسايدى» دەيدى كەيىستى بەينەمەن. ايتىڭىزشى، ءسىز ەندى ءپىل تۋرالى قاي «مىرزانىڭ» سوزىنە سەنەسىز؟ 

 

حالىق ــ قاتەسىز سىنشى. كوپتىڭ پكىرىنە، جۇرتتىڭ اڭىسىنا قۇلاق تۇرۋ ارينە ءساليقالى ءىس. تەك عىلىمى تۇرعىدان تالعام بولعان كەزدە عانا ءوز قۇنىن جاراتادى، ال شەكتەن اسىپ، اق ـ قاراسىن ايىرماستان بۇگەلەك تيگەن جىلقىشا كىسى سوزىنە باس «شۇلعۋ» ارينە اقىماقتىق.

 

«جۇمساق اعاش قۇرتقا جەم، جۋاس ادام جۇرتقا جەم» دەپ ەسكەرتىپتى بۇرىنعىلار. بۇيدامىزدى جەل سوزگە بەرىپ، شيكى ءسوزدىڭ ارتىنان ەرىپ، جەكەلىك تالعامىمىزدان الشاق قالمايىق اعايىن. ءار كەز وزىڭمەن قوسا وزگە جاندى ەل اۋزىنان تانىپ، اسىعىپ باعا بەرمەگەيسىز. جەل قۋعان قاڭباقتا قايدان باعىت ـ باعدار بولسىن؟! 

 

ەكىلىكتى باسىپ قوسىلىڭىز

中央广播电视总台 央广网 版权所有