ينفورماتسيا اشكەرەلەۋ: mzjubao@cnr.cn

ادەبيەت ارناسى

ىندەتكە قارسى سوققى بەرۋدىڭ ادەبيەتكە سالار ويلارى

来源:جۇڭگو قازاق راديو تورابى     |责编:阿依娜古丽|     发布日期: 2020-02-25 09:02

 

(ىندەتكە قارسى شاپقان كوپتىڭ ٴىسى، ادەبيەتكە ايتقىزار قارىمجىسى)


    لي شياۋدۇڭ


    بۇل رەتكى جاڭا ٴتيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋى بۇدان بۇرىنعى ار رەتكى اۋىر اپاتتاردى قۇتقارۋدان بولەكشە بىر ەرەكشەلىگى ٴار بىر ادام وسى ۋاقيعانىڭ باسى قاسىندا بولدى. 2003-جىلعى سارس كەزىندە، بەيجيڭ، شانشي، گۇاڭدۇڭ، قاتارلى تۇيىندى وڭىرلەردەن تىس، باسقا جەرلەردىڭ قىزمەت، ٴوندىرىس، تۇرمىسى جويپان اسەرگە ۇشىراپ كەتە قويعان جوق. 2008-جىلعى ۋىن چۋانداعى جەر سىلكىنىۋ جالپاق دالانى قوپارىستىرىپ، جەر-الەمدى قايعى-قاسىرەتكە سالسادا، ٴبىراق اپات ٴوڭىرى تۇراقتى، شەكتى بولدى. 2020-جىلعى جاڭا ٴتيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتى بۇكىل مەملەكەتتە ٴبىرىنشى دارەجەلى شۇعىل جاعدايعا توتەپ بەرۋ سەگىنالىن جولعا قويعىزىپ، اربىر كوشە باسقارماسى، الەۋمەتتىك رايون، قىستاق-قالاشىق، ٴار بىر بينا،ٴار بىر وتباسى، ٴتيپتى ٴار بىر ادام بۇدان بوتەن دارا قالا المادى. بۇل جۇڭگو تاريحىنداعى تۇڭعىش دەۋگە بولادى.


    شي جىنپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىعى بۇنىندى-سوڭعى بولىپ كورمەگەن باتىل سەنىم مەن پارمەندى كۇش-شارالار جۇمساپ ىندەتتەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋ قىزمەتىنە ورنالاستىرۋ جاسادى، بۇكىل ەل حالقى اتتانىسقا كەلدى. ٴار بىر وتباسىنان شىقپاي وتىرعان ادامدار قاراماققا ”تىنىش“ بولعانىمەن، ىسجۇزىندە ”بۇلكىلدەپ قايناپ “ جاتتى. ولار وزدەرىنىڭ قالىپتاسىپ قالعان تۇرمىس قالىپتارى مەن ادەت وربيتالارىن وزگەرتىپ، ىسجۇزىندىك ارەكەتتەرى ارقىلى، مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا ىندەتتىڭ تارالۋىن ۇزۋگە بىر كىسىلىك ۇلەستەرىن قوسۋدا.


    «ٴداۋىر شىعارما جازدىرادى، ٴىس–ۋاقيعا ولەڭ–جىر تۋعىزادى»، مىنە بۇل جۇڭگو ادەبيەتىنىڭ ەڭ تاڭداۋلىٴداستۇرى. «كەلەلى ىستەن كوركەم ٴسوز»، مىنە بۇل دا جۇڭگو جازۋشىلارىنىڭ اۋەلگى ماقساتتى ۇمىتپاي، بورىشتى ەستە بەرىك ساقتاپ، بوراندى-شاشىندى كۇرەستىڭ ٴبىرىنشى شەبىنە بارىپ جاسامپازدىققا ماتەريال توپتاپ، جاسامپازدىق شابىتتارىن جەبەپ، بىرەگەي شىعارما تۋىنداتاتىن تولعاقتى شاقتارىنىڭ جاندى بەينەسى.


    شي جينپيڭ باس شۋجي 2019-جىلى 4-ناۋرىز كۇنى بۇكىل مەملەكەتتىك ساياسي كەڭەس ماجىلىسىنە قاتىناسقان ادەابيەت-كوركومەنەر، قوعامدىق عىلىم سالاسىنداعى مۇشەلەرگە امانداسا بارعاندا، ادەبيەت جاڭا ٴداۋىردى قاتىرەلەۋ، جاڭا داۋىردى جازۋ، جاڭا ٴداۋىردى جىرلاۋ منىدەتىن ورتاعا قويىپ، ادەبيەت جاسامپازدىعى مەن ادەبيەت سىنىنىڭ باعىتىن كورسەتكەن ەدى. ىندەتتەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋ كوز الداعى پارتيا مەن ۇكىمەت، سونداي-اق جالپى حالىقتىڭ كوكەي تەستى ٴىرى ۋاقيعا بولىپ وتىر، جۇڭگو جازۋشىلارى مەن جۇڭگو ادەبيەتى بۇدان ارينە تىس اينالىپ، بولەك جۇرۋىنە بولمايدى، ٴبىز نىق قادامىمىزبەن، كورەگەن كوزىمىزبەن، سوڭعىلا پاراساتىمىزبەن، قارىمدى قالامىمىزبەن جالپىدان شارلاپ، نازىكتەن پارلاپ، جۇمىلعان جۇرتتىڭ تاستاي جىگەرىن، ىندەتكە ورتاق قارسى شاپقان ىزگى ىستەرى مەن رۋحىن بىرەگەي ادەبي شىعارما ەتىپ سومداپ، ادەبيەت ارقىلى ىندەتتەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋدىڭ رۋحاني كۇشىن ۇيىستىرۋىمىز كەرەك.


    2008-جىلى، ۋىنچۇان زور جەر سىلكىنىسى كەزىندە، رەاليزىمدىك پويەزيانىڭ قىزۋ ورلەۋى تۋىلعان بولاتىن. «قۇدىرەتتى وتانىم بار» قاتارلى ولەڭدەر نەشە ميلليون رەت تارالىم كورىپ سانسىز ادامداردى تەبىرەنتىپ، ادەبيەتتىڭ رەالدىققا قاراتا بولاتىن اسەر ورنىن وگەيسىتۋگە بولمايتىنىن مىقتى ايگىلەي تۇسكەن بولاتىن. جۋىقتا ٴبىر توپ دوحتىر-سەسترالاردى اسپەتتەگەن، ىندەتكە قارسى تۇرۋ رۋحىن جىرلاعان شىعارمالار، وتە-موتە پويەزيالىق شىعارمالار جارىق كوردى، مۇنىڭ ىشىندە ايتا-قالسىن شىعارمالاردا مول بولدى، مىنە بۇل جۇڭگو جازۋشىلار قوعامى اشقان پويەزيا جاسامپازدىعى تۋرالى اڭگىمە-كەڭەس جىيىنىنان كەيىنگى ەڭ جاڭا تابىستار سانالادى. مىسالى،«ادەبيەت-كوركومونەر گازەتىندە» جاريالانعان ۋاڭ جيۋشيننىڭ «ۋحانداعى جاڭاشا ٴتيپتى ايدارشا ۆيرۋىس وكپە قابىنۋ ىندەتىنە اتويلاعان جاۋىنگەر دوسىما: سول بىر وسكەلەڭ ادامدار» دەگەن ولەڭى، ارتيس ۋ جىناننىڭ دەكىلاماتسىياسى كۇشتى دۇمپۋلەر قوزعادى. ٴبىراق، 2008-جىلعى ۋىنچۋان جەر سىلكىنىسى كەزىمەن سالىستىرعاندا، ساندا دا، ساپادا دا پارىق مەنمۇندالايدى. وسى بىر مەزگىل بۇكىل مەملەكەت بويىنشا كوپتەگەن ادامدار وتباسىلارىندا بولدى، بوس ۋاقىتتارى مول، اتاپ سوققان تىنىش وتىرىپ كىتاپ وقىيتىن تاپتىرماس مەزگىل. سونىمەن بىرگە بىرەگەي، وڭ ەنەرگيالى ادەبي شىعارمالار ۇيدە ۇزاق وتىرعان ادامداردىڭ رۋحىن سەيىلتىپ، پازىلاتىن شىڭاپ، كوز ايالارىن كەڭىتىپ، نار-قۋات توپتادى. ىندەتكە قارسى ٴبىرىنشى شەپتەگى جانە ٴوزىمىزدىڭ قاسىمىزداعى جۇرەكتى تەبىرەنتەتىن ۇلىلى-كىشىلى ىزگى ىستەردىڭ بارلىعى ادەبيەت جاسامپازدىعىنا قىمباتتى ماتەريالدار دايىنداپ بەردى. جيىپ ايتقاندا، ٴدال وسى ٴبىر كەز ادەبيەتتىڭ ٴوزىن ايگىلەيتىن، وڭىنان دا، سوڭىنان دا جاپىرىپ جازاتىن كەزى كەلىپ–اق تۇر، ونىڭ ۇستىنە بۇل جانە اينالىپ كەلىپ ٴبىزدى ادەبي جاسامپازدىققا ساياتىن بىرقانشا ماسەلەلەر تۋرالى تولعانىس جاساۋعا يتەرمەلەيدى.


    ٴبىرىنشى، جەكەنىڭ سەزىمىن بەينەلەۋمە، جوق الدە كوپتىڭ رۋحىن بەينەلەۋمە، بۇل بىر ماسەلە. ادەبيەت «ۇلكەن مەنى» (ياعني جالپىنى) بەينەلەۋ كەرەك پە، جوق «كىشكەنە مەنى» (ياعىني جەكەنى) بەينەلەۋ كەرەك پە ماسەلەسى ادەبيەت نازارياشىسى مەن جازۋشىلاردى ۇنەمى مازالاپ كەكە جاتقان ماسەلە. بۇل رەتكى مەملەكەت كولەمىندىك، اربىر جەكەنىڭ باسىنا ساياتىن جاڭا ٴتيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋ ىندەتىنەن ساقتانۋ-تىزگىندەۋ ماسەلەسى «ۇلكەن مەن» مەن «كىشى مەنى» تۇتاسىمەن بىرىكتىرىپ جىبەردى دە،شىن مانىندە، كوپتىڭ نارار تۇيىنى ---جەكەنىڭ ىسجۇزىندىك سەزىمى ەكەنىن، جەكەنىڭ سەزىم كۇيىن بەينەلەۋى-- سونىمەن ٴبىر ۋاقىتتا ٴار ٴبىر جەكەنىڭ سەزىمى، سەزىنىۋى، ولاردىڭ ويلارىن بەينەلەۋ ەكەندىگىن مىقتاپ ورىنداي الدى. جازۋشى «ماكرولىق جاقتان ۋاقيعانى بايانداۋىنا» بولادى، ٴوزىنىڭ نازار تۇيىنىن ىندەتتىڭ تۇيىندى ٴوڭىرى ۋحانعا، ۋحانعا اتويلاپ بارعان، ىندەتتىڭ حاۋپىنە بەتپە-بەت كەلىپ، وزدەرىن التى اسپاننىڭ ارجاعىنا ۇمىت قالدىرعان ەمدەۋ قىزمەتشىلەرىنە شۇعىرلاندىرۋىنا، وزدەرىنىڭ سەزىمى مەن ويلارىن تىكەلەي بەينەلەۋلەرىنە دە بولادى. سۇيتىپ تۇيەدەيدەن تۇيمەدەيدى كورسەتۋگە بولادى.


    ەكىنشى، ٴومىردى قاستەرلەۋ مەن كۇندەلىك تۇرمىسقا ٴمان بەرۋ ماسەلەسى. «ٴومىردى قاستەرلەۋ»، بۇل كوپتەگەن جازۋشىلاردىڭ جاسامپزدىعىنىڭ «ەڭ جوعارى ساتىلى ارمان-تىلەكتەرى»، ولار ٴومىردىڭ وسكەلەڭدىگىن، ۇلىلىعىن، قايتپاس قاجىرىن، سونداي-اق «اناۋ الدان كورىنبەيدى پاراساتتى كونە كوز، ال ارتىمدا تۇمان تارتتى سابازى جوق --بۇلدىر كەز. كەڭ دۇنيە، الىپ اسپان، شەرمەندە بوپ پاقىرىڭ، ەكى ەتەكتى جاسپەن جۋدىم جالعىزسىراپ كەتىپ ەس» دەگەندەي ومىرگە دەگەن تۇپكىلىكتى قاستەرلەۋدى جازۋعا ۇمتىلدى. سونىمەن بىرگە، ادەبي جاسامپازدىق رەال ٴومىردەن، ادامدىق سەزىم مەن ادامدىق جوسىننان ايىرىلا المايدى، ناتيجەدە، مودرەليزىم مەن رەاليزىم، رومانتيزم مەن رەاليزىم قاتارلىلار ورتاسىندا ۇزاق ۋاقىت نازاريا مەن اماليات ورتاسىندا قايشىلىق ٴومىر ٴسۇرىپ كەلدى. جاڭا ٴتيپتى ايدارشا ۆيرۋستىڭ جۇعىمتالدىعى كۇشتى بولدى، اۋىر ناۋقاس ادامداردىڭ جانىن الدى. بەيمالىم ۆيرۋس پەن ىندەت الدىندا، لەك-لەك ارميا قوسىنى مەن ٴار ولكە، اۆتونوميالى رايون، قالالاردان كەلگەن ەمدەۋ قىزمەتشىلەرى باتىلدىقپەن اۋىرۋ مەرەزىمەن كۇرەسىپ، جىرمەن جاسقا تولى كوپتەگەن ٴومىردىڭ ماراپات اندەرىن جازدى. شەكسىزدىكتىڭ شەگىندە، ەرەكشە جاعدايدىڭ سىن ساعاتىندا، ٴومىردىڭ ۇلى وسكەلەڭدىگى، قايتپاس قاحارماندىعى ەڭ قوعارى ساتىعا كوتەرىلدى ٴارى تاماشا تۇسىندىرىلدى. ٴبىراق، وسىدا ٴدۇپ كەلىپ وتىرعانىمىز جانەدە ناقتىلى ادامدار مەن ناقتىلى ناۋقاستار مەن ىستەر، مىنە بولاردىڭ بارلىعى كۇندەلىك تۇرمىسپەن ەتەنە قايناسىپ جاتادى.


    ٴۇشىنشى، قۇبىلىستىڭ شىندىعى مەن ٴماننىڭ شىندىقى ماسەلەسى. ادەبيەت جازۋ ارقىلى تۇرمىستى وبرازدى تۇردە سۋرەتتەيدى، شىعارماداعى بەلەڭ بەرگەندەر تۇرمىستىق قۇبىلىستارعا ٴتان، ال نازاريالىق نەمەسە فيلوسوپيالىق ويلاۋ «كەيىپكەردى كوزقاراستىڭ جالاڭ ايعايشىسى ەتەدى»، بۇنى ماركىسيزمدىك ادەبيەت-كوركومونەر نازارياسى مۇلدە قۋاتتامايدى. ٴبىراق، «ادەبيەت-كوركومونەرلىك شىعارمالاردا بەينەلەنگەن تۇرمىس ادەتتەگى تۇرمىس بولۋى ٴارى ودان ٴتىپتى دە جوعارى، ٴتىپتى دە كۇشتى، ٴتىپتى دە جيناقى، ٴتىپتى دە تيۆتىك، تىپتى دە ارمانشىل بولۋى كەرەك، سول سەبەپتى ول ٴتىپتى دە جالپىلىلىققا يە بولادى». بۇل بىلايشا ايتقاندا، ماندىك شىندىق بولىپ تابىلادى. ادەبيەت قۇبىلىستىق شىندىق ارقىلى تۇرمىستىڭ ماندىك شىندىعىن قالاي بەينەلەۋگە بولادى؟ بۇل رەيكى بۇكىل حالىق بولىپ قوتارىلا قاتىناسقان ىندەتكە قارسى سوعىس ٴبىزدى تاپتىرماس ۇلگىمەن قامدادى. ٴبىرىنشى شەپتەگى اق حالاتتى جاۋىنگەرلەر، ٴار بىرسانالىلىقپەن ٴوز وتباسىلارىندا وتىرعان ادامدار، ٴاربىر ماسكا تاعىپ جۇرگەندەر، ٴاربىر الەۋمەتتىك اۋماقتاعى ەرىكتىلەر، ٴاربىر قاقاعان ايازدا توڭ سىيراق بولىپ كەزەكشىلىك قامنىدا جۇرگەندەر–بارلىعى ۇلتىمىزدىڭ ۇيىسقىشتىق كۇشىنىڭ ناقتىلى دا ميكرو جاندى بەينەلەرى، ولار ناقتىلى، بۇل قۇبىلىستىڭ قاستەرلىلىگى، ول ٴارى قۇبىلىستان اسقىن تۇرادى، بۇل يدەيانىڭ ۇلىلىعى.


    ٴتورتىنشى، قاتىرەلەۋ، جازۋ مەن جىرلاۋ ورتاسىنداعى بايلانىس ماسەلەسى. قاتىرەلەۋ، جازۋ مەن جىرلاۋ ٴارى بايلانىستىٴارى ٴارقايسىسىنىڭ بولەكشە تالاپتارى بولادى. كەيبىرەۋلەر قاتىرەلەۋدى اشكەرەلەۋ، جازۋدى «بەتى-جۇزىڭ دەمەي تۋرا ايتۋ»، جىرلاۋدى توتەلەي ماقتاۋ دەپ تۇسىنىۋدە. مۇنداي تانىم مەن جاسامپازدىقتاعى اۋسايلىقتىڭ تۋىلۋىنا جازۋشىنىڭ تۇرمىستى سەزىنۋىنىڭ كەمىستىگى باستى فاكتور بولىپ وتىر. بۇل جولعى جالپى حالىق بولىپ جاڭا ٴتيپتى ايدارشا ۆيرۋسىنان ساقتانۋ-تىزگىندەۋدە ەشقانداي ادام ٴوزىن وڭاشا ۇستاپ، بويىن اۋلاق سالا المادى، تۇرمىستى سەزىنۋدەن دە باسىن الىپ قاشا المادى. سوندىقتان دا بۇل كەشىرمە ناقتىلى دا رەال بولدى. كوپتەگەن جاندى ەفيزوتتاردى تەك ادەبيەت عانا قاتىرەلەيدى، تاريحشىلار مەن باسقا قوعامدىق عىلىمدار ادەبيەتتەي ۇساق ەپيزوتتارعا ۇڭىلە نازار اۋدارىپ كەتپەيدى. ال ادەبيەت فورماسىمەن وبرازدى تۇردە قاتىرەلەۋ، اسقاق تا نازىك، اشىق تا سازدى، تەرەڭ دە سۇلۋ ىستىلمەن بەينەلەۋ جازۋدىڭ ناتيجەلى بولعاندىعىن كورسەتەدى. جازۋشى ولاردىڭ ىزگى ىستەرى نەمەسە رۋحىنان اسەرلەنىپ، بىرگە مۇڭايىپ، كوكىرەگىنە سەزىم قايرات ەتىپ ۇيالاتىپ، تىلىڭمەن جىرلاپ، جىر قۋاتى جەتپەسە ارىندى ٴان ەتىپ اسقاقتاتىپ ايتۋلارىنا بولادى. جىرلاۋ قاتىرەلەۋ، جازۋدان دا بيىك تۇراتىن وڭ ەنەرگيانىڭ بيىك بەلەسى بولماق.


    قۇتىرىنعان جاڭا ٴتيپتى ايدارشا ۆيرۋسىنان ساقتانۋ-تىزگىندەۋ ادەبيەتتىڭ جازۋىن، قاتىرەلەۋىن، جىرلاۋىن قاجەت ەتەدى. ونى رۋحاني كۇشپەن قامداۋى، وعان قۇدىرەتتى رۋحاني قۋات ۇيىستىرۋى كەرەك. ادەبيەت-كوركومونەر سالاسى ارەكەتكە كىرىسىپ تە كەتتى، ەندى ىركەس-تىركەس تىڭ جاڭالىققا يە، قاتپارى قالىڭ، ىقپالى كۇشتى شىعارمالار جارىق كورە بەرەدى، سونىمەن بىرگە مۇنداي ٴبىربۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن تىڭ قىزمەت ادەبيەتكەدە كوپتەگەن تىڭ ويلار سالادى.


    «ادەبيەت-كوركومونەر گازەتى»، 2020-جىلى14-اقپان سانى 2-بەت.


حانزۋشادان اۋدارعان: اقىمەت اسەيىن ۇلى

中央广播电视总台 央广网 版权所有

ىندەتكە قارسى سوققى بەرۋدىڭ ادەبيەتكە سالار ويلارى

بۇل رەتكى جاڭا ٴتيپتى ايدارشا ۆيرۋس وكپە قابىنۋى بۇدان بۇرىنعى ار رەتكى اۋىر اپاتتاردى قۇتقارۋدان بولەكشە بىر ەرەكشەلىگى ٴار بىر ادام وسى ۋاقيعانىڭ باسى قاسىندا بولدى.