ينفورماتسيا اشكەرەلەۋ: mzjubao@cnr.cn

ادەبيەت ارناسى

«ماسەلەن» جىرعالاڭ (ساتيرالىق اڭگىمە)

来源:جۇڭگو قازاق راديو تورابى     |责编:达吾力别克 |     发布日期: 2020-06-10 15:11

بىرلەس جۇرتباي ۇلى


”بىزگە راسىندا بۇقارا ءۇشىن، ەرتەڭ ءۇشىن شىنايى كۇيىنەتىن، قولىنان ءىس كەلەتىن باسشى كەرەك“


— كەيىپكەر اۋىزىنان


جىرعالاڭ قارتتىڭ ناقتىلى اتى جىرعالام بولاتىن. جىرعالام دەسە جىرعالام ماڭايىن جىرعىپ جۇرەتىن ادام. جالپاق ءتىلىمىزدىڭ جايىمەن جىرعالام، جىرعالاڭ بولىپ وزگەرىپ كەتكەن. اۋەلى بۇل كىسىنىڭ ەسىمى عانا ەمەس، بۇرىنعى تىشقانشىلاعان تاقاۋىر تۇرمىسى دا، تاعى ءوزىنىڭ بىر-اق اۋىز سوزىمەن باق قونىپ، اجاپ ءتاۋىر جاقسارىپ وزگەرىپ كەتتى. بىلگىڭىز كەلسە نازارىڭىزدى بەرى بۇرىڭىز.


قولىنا قاشاننان بەرى پايدا بولعانى بەلگىسىز، ايتەۋىر قارىنشي قىستاعى قۇرىلعالى«قۇت ۇيىعان» كوتەك ارباسىن، جۋىرعا دەيىن سۇيرەپ كەلە جاتقان جىرعالاڭ قارت، تىشقانشىلاي تىربىنىپ، كۇندەلىكتى داعدىلى شارۋاسىن تاپ-تىيناقتاي تىندىرىپ، ارا-تۇرا ەلدى ۇمىتتىرا، الىستان ەمەس-اۋ، تەك اۋىلداعى تابىنداردى ءتىنتي كەتەتىن «تىرىلىگىندە» تام-تۇمداپ قوسا جۇرىپ وزىنشە، تەك وزىنشە «قۇرساعى توق، كىيىمى كوك» بولىپ جۇرىپ جاتاتىن ەدى بۇرىن.


الايدا، سول تۇستا اۋىلداستارى بۇنىڭ «جىلپوس قولىن» جيىركەنگەنى بىلاي تۇرسىن، قايتا قىزىق كورەتىن سەكىلدى. ال، جىرعالاڭ قارت بۇنى ءوزىنىڭ جىلبۋىرىندى جىرىندىعىنا «سابان استىنان سۋ جۇگىرتەتىن» الدىرماس قۋىلىعىنا بالايتىن.


«جىرىندىمىزدىڭ» وزگە «جىلپوستاردان» وزگەشەلىگى – اۋەلى ءىرىقاراعا جولامايدى، سوسىن سىرت اۋىلعا قول سوزبايدى جانە ءبىرى «جىلپوستىعىنا» جىيى بارمايتىن ەدى. جۇرت مۇنى بىردە «ماسەلەن جىرعالاڭ» دەسە، بىردە «جىرىق ەرىن جىرعالام» اتايتىن. سوزىنە «ماسەلەن» دەگەن ءسوزدى قاشانعى قوسىپ سويلەيتىن داعدىسىنا قاراي، «ماسەلەن جىرعالاڭ» اتالعان. ال، «جىرىق ەرىن» اتالۋىنىڭ ءوزى ءبىر جىر.


ەگەر مال يەسى ۇستىنە ءتۇسىپ قالسا: «ە...ە...ماسەلەن ءدال كەلدىڭ عوي، سەندەردىكى ەكەنىن تانىپ، ماسەلەن اپارىپ بەرەيىن دەپ، مىنە ۇستاي الماي جۇرمەيمىن بە؟» دەسە، بىردە: «ە...ە... ماسەلەن بوس جۇرگەن ءتورت اياقتى مال قاڭعىپ كەلىپ قالىپتى، ماسەلەن ءتۇن بولعان سوڭ قاماي سالعام، ەرتەڭ ماسەلەن اپارىپ بەرەيىن دەپ وتىرعام» دەيتىن. ال، كەشىگىپ كەلىپ قالعاندارعا: «ءاي...ي...اتتەگەن-اي، ماسەلەن مىنا كەمەلەك، مەنىڭ ءالگى ‹اقجاعالىما› نەدەگەن ۇقسايدى. ماسەلەن بايقاماي جاركەمدەپ جىبەرگەنىمدى قاراشى، وندا سەن ماسەلەن مەنىڭ اقجاعال ەشكىمدى ال، كەم بولسا ماسەلەن تاعى كورەيىن» دەپ الدىعا ءتۇسىپ جۇگىرەتىن، كەيدە جازىقسىز ۇلىن ۇرعىلاپ: «ماسەلەن ءوز مالىڭدى ءوزىڭ تانىماي الباستى باسىپ جۇرمە!»-دەپ ۇيدى توبەسىنە كوتەرىپ دوڭگەلەك اينالاتىن.


دەيتۇرعانمەن جىرەكەڭنىڭ «جىلپوستىعىنان» اۋىلعا كەلەر ۇلكەن حاۋىپ تە جوق ەدى. جاستار ءۇشىن بۇل ءتىپتى دە قىزىق، اۋەلى دەسەڭ ادەيى تۇزاق قۇرىپ، قىزىعىن كورىپ قارىق بولىپ جاتادى.


بىراق «حاۋىپ» باسقا جاقتان كەلە جاتتى، بىلاي ايتقاندا «جىرىق ەرىننەن». ايتسە، جىرەكەڭنىڭ ەرىنى ساۋ، اعىپ تۇعان ەشتەمەسى جوق.


«ءبىز جاقتا، قىستاق باستىق سايلاپ شىعۋ، زۇڭتۇڭدى سايلاۋدان دا قىيىنراق» دەپ قايسى ءبىر اقىن جىرلاعانداي، قاي جىلى قارىنشيدىڭ قىستاق باستىعى سايلامىندا كانديداتقا شىققان ءتورت ۇمىتكەر، تابيعي ءبىر توبەگە تالاسىپ اڭدىستى دا قالدى. سۇيەگى «ورمان» ىشىندە «كوكتەرەككە» جاتاتىن ءبىر كانديدات، «كوكتەرەكتەردىڭ» كوسەگەسىن كوگەرتەتىن بولىپ، استىرتىن ۇگىت جۇرگىزىپ، كوپتىگىنە سەنىپ، كورپەسىن كەڭ كوسىلىپ ساسپاي جاتىر. ال، «اققايىڭدار» از بولعانىمەن ايلاسىن اسىرا ويلاپ، اناۋ سەمىزدىگىمەن شايقالىپ ارەڭ تۇرعان الابەل قوڭىر سىيىردى الىپ ۇردى دا، جالعاننان ساۋداعا سالعان بولىپ، كوپتىڭ كەڭىردەگىنە كادىمگىدەي جونەلتىپ جىبەردى جانە ءوندىرىس قارىزىن ءوندىرتىپ الىپ بەرەتىن بولىپ كەلىستى. ەندى ءبىرى ودان اسىپ ءتۇسىپ، ءوندىرىس قارىزىن ءوزى تاراتاتىن بولىپ شاپقىلادى. تەك مۇرال ەسىمدى كانديدات عانا تىنىش جاتىر. ول وتكەن اپتادا بۇقارانىڭ تالابى بويىنشا ءسوز كەزەگىن العاندا:


-قىستاق باستىعى كىم بولسا، ول بولسىن، قالايدا جەرلىك جاعدايدى كوزدە ۇستاپ، الدىمەن قىستاقتىڭ جولى مەن سۋ قۇرىلىسىن بەكەمدەپ، بارلىق شارۋاشىلىقتى عىلمي ىسكە قوسىپ، پارتيامىزدىڭ ءتۇرلى ءتيىمدى ساياساتتارىن دەركەزىندە ۇتىمدى پايدالانۋ قاجەتتىلىگىن ت.ت لاردى ەسكەرتكەن.


وسى ورايدا ۇمىتكەرلەردىڭ بىرەۋىنەن تەگىن ەت الىپ، بىرەۋىنەن الدىن الا قارىز اقشا الىپ، «سالتانات» قۇرىپ جۇرگەن جانە دە جىرەكەڭ ەدى.


ارادا بىرنەشە كۇننەن كەيىن، اۋىلدان تۇسكەن قىزمەت گۇرپپاسى قىستاققا كەلىپ جىيىن اشقان. مۇندا: «جاقىندا رەسىمي قىستاق سايلامى جۇرىلەتىندىگىن، بۇقارانىڭ ءسوزسىز بەرەكە-بىرلىككە كوڭىل ءبولۋىن، قىستاقتىڭ ءىس جۇزىندىك جاعدايى نەگىزىندە، دۇرىس جول باستاي الاتىن، حالىققا كۇيىنەتىن، يدەياسى جاڭا، كوزعاراسى ايقىن، شارۋاشىلىق جوباسى عىلمي، يكەمدى ازاماتتاردان الىپ شىققاندارىڭىز دۇرىس» دەپ ءجون سىلتەگەن. سوڭىندا ءسوز كەزەگىن بۇقاراعا بەرىپ:


-قازىر سىزدەر سايلام قىزمەتى تۋرالى ءوز كوزعاراستارىڭىزدى ايتساڭىزدار بولادى،- دەدى. سوسىن ءاركىم ءوز پىكىرىن كورسەتىپ جاتتى.


الدەن ۋاقىتتا ماڭايىنا جالتاقتاي قاراپ، ەرىنىن جالاپ، ساقتانعانى قايسى، ساسقالاقتاعانى قايسى، قاراداي وزىنەن-وزى ىڭعايسىزدانىپ وتىرعان جىرەكەڭ الدە كىمنىڭ يەك قاعۋىمەن:

-ماسەلەن مەن ءبىر اۋىز كوزعاراسىمدى بىلدىرەيىن،-دەدى.


-جارايدى، ايتىڭىز.


-ماسەلەن «تورتەۋ تۇگەل بولسا، توبەدەگى كەلەدى» دەيدى حالىق، مەنشە ماسەلەن ءتورتەۋى دە سايلانسا دەيمىن.


-وتىرعاندار دۋ كۇلدى.


-قالاي؟ - دەدى، قىزمەت گرۋپپاسىنىڭ گرۋپپا باستىعى.


-ماسەلەن مەنشە تورتەۋى دە حالىقتىڭ قامىن ويلايتىن ازاماتتار، ۇيتكەنى جۋىقتا كانديداتتىڭ ءبىرى ماسەلەن مۇقىم ءبىر ءىرىقارانى سويىپ تاستاپ، ماسەلەن حالىققا تەگىن تاراتتى. ەندى ءبىر كانديدات الدىن-الا ماسەلەن حالىققا قارىز اقشا بەرىپ جاتىر. ەندى ءبىرى ءتۇبى ءبىر تۋىس-قىيىسىنىڭ مولاڭدىعىن ەسكەرىپ، ماسەلەن «ازشىلىق كوپشىلىككە بويسىنۋ كەرەك» دەگەن «ورىندى» پىكىرىن كورسەتىپ وتىر. ەندى ءبىرى عىلمي جوسپارىن ماسەلەن ورتاعا قويدى. سوندىقتان بارى دە ءبىزدىڭ مۇدەمىزدەن شىعادى. ماسەلەن باسشىلار كوپ بولسا زيان جوق، ماسەلەن ءبىر-بىرىنە اقىل قوسادى عوي. ماسەلەن بارى دە سايلانسا دەيمىن.
كۇلكى شورت تىيىلدى، بۇقارا كۇبىر-سىبىرعا كوشتى، قىزمەت گۇرپپاسىنداعىلار بىر-بىرىنە قارادى.


-بۇگىنگى جيىن وسى جەرگە دەيىن بولسىن! -دەپ ساڭىق ەتتى سوسىن ساحانا جاقتان ءبىر داۋىس.


سىرتقا شىعىسىمەن ىشىنە شوق تۇسكەندەي دەگىبىرى كەتكەن جەكەشىل جەلوكپەنىڭ ءبىرى، جىرەكەڭدى جاناسالاي جاقىنداپ بارىپ:


-ءاي كارى ءيت! الگىندە نە دەپ وتتاپ وتىرسىڭ؟! انەۋ كۇنگى ەتتىڭ اقشاسىن قايتار!!-دەدى تىستەنىپ.


-نە...نە...نەدەيسىڭ؟! ماسەلەن مەن سايلانباسىن دەدىم بە؟! ءبارى دە سايلانسىن دەدىم عوي!


-ءبارىڭ نە وتتاعان؟! اقشانى تاپسىر!


-اقشا، اقشا، ماسەلەن نە اقشا؟! ەتتى تەگىن تاراتقان ولاردىڭ وزدەرى، ەندى نە قىلعان اقشا ماسەلەن؟! جەپ قويعان ەتتى قۇسايىن با وندا ماسەلەن؟! اۋلاق!! بولماسا ۇكىمەتكە ءجۇر ماسەلەن!!...


-ءيا، ول وزبىرلار جىرعالاڭعا نە قىلار دەيسىڭ؟-دەپ ماقساتىنا جەتكەن ءبىر توپ، انادايدان قورعاشتاي قاراپ، اڭگىمەلەرىن جالعاستىرىپ جاتىر. -«قانشا ايتقانمەن بۇل جولى جارادى جىرەكەڭ، بۇقارانى وزبىرلاردان ءبىر قۇتقارىپ قالدى عوي، بىزگە راسىندا بۇقارا ءۇشىن ەرتەڭ ءۇشىن كۇيىنەتىن، قولىنان ءىس كەلەتىن باسشى كەرەك».


«ماسەلەن جىرعالاڭ» وسىدان باستاپ، «جىرىق ەرىن جىرعالاڭ» اتالدى. «جىل جىلقى اۋناپ تۇرعانشا» دەمەكشى، مىنە ساعىمداي سىرعىپ ءۇش جىل دا وتە شىقتى. جىرەكەڭنىڭ تۇرمىسى كۇننەن-كۇنگە جاقساردى. «جىلپوستىعىنا» الدە قاشان قوش ايتتى.
كوتەك اربا كورمەگە قويىلدى.


ەسكەرتۋ: بۇل اڭگىمە – «ىلە ايدىنى» جۋرنالىنىڭ 2018-جىلعى 2-سانىنان جانە «شۇعىلا» 2019- جىلعى 10- سانىنان الىندى

中央广播电视总台 央广网 版权所有

«ماسەلەن» جىرعالاڭ (ساتيرالىق اڭگىمە)

جىرعالاڭ قارتتىڭ ناقتىلى اتى جىرعالام بولاتىن. جىرعالام دەسە جىرعالام ماڭايىن جىرعىپ جۇرەتىن ادام. جالپاق ءتىلىمىزدىڭ جايىمەن جىرعالام، جىرعالاڭ بولىپ وزگەرىپ كەتكەن. اۋەلى بۇل كىسىنىڭ ەسىمى عانا ەمەس، بۇرىنعى تىشقانشىلاعان تاقاۋىر تۇرمىسى دا، تاعى ءوزىنىڭ بىر-اق اۋىز سوزىمەن باق قونىپ، اجاپ ءتاۋىر جاقسارىپ وزگەرىپ كەتتى. بىلگىڭىز كەلسە نازارىڭىزدى بەرى بۇرىڭىز.