ول مەنىڭ اكەم
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور:داۋىلبەك | جاڭالانعان ۋاقىت:2017-11-13 11:04:00


    مو يان 


    سول جىلى 16 دا بولاتىنمىن، اۋدانداعى ماڭداي الدى ورتا مەكتەپكە ءوتتىم. جۇرت، بۇل مەكتەپكە وتكەنىڭ جوعارى مەكتەپكە ءبىرى قادام جاقىنداعانىڭ دەستى. سونداعى اكەمنىڭ قۋانعانىن كورسەڭىز عوي. ول ماعان: بالام، ەندى ءتىپتى قۇلشىنا وقىپ جوعارى مەكتەپكە تۇسىپ، كەڭسە دە وتىرىپ جۇمىس ىستەيتىن بول. سوندا عانا بورباي ەتىڭ بورشا بولىپ، يىعڭا كەتپەن كوتەرىپ، كۇنگە كۇيىپ اتىزدا جۇمىس ىستەۋدەن قۇتىلاسىڭ- دەپ قايتا - قايتا قۇلاعىما قۇيعانى بار دەدى.


    مۇنداي دا قيسىنى كەلەدى ەكەن؟ اۋدان قالاشىعىندا تۇراتىن تۋىسىمىز ولكە ورتالىعىنا كوشەتىن بولىپ، اكەمە ءۇيىن قاراپ تۇرۋدى ايتىپ، اۋدان قالاشىعىندا دوڭىز اسىراساڭ، اۋىلداعىداي ەمەس، اۋداندا ادام كوپ، تۇتىنۋ ورەسى جوعارى، قالايدا اۋىل - قىستاقتان جاقسى باعا دا ساتىپ كۇن كورىسڭدى وڭاۋىڭا بولادى دەپ كەڭەس بەرگەن ەكەن. بىردەن بۇل ءبىر جاقسى اقىل، ەكىنشىدەن اۋدانعا بارىپ بالامنىڭ حال - كۇيىمەن حاباردار بولامىن دەگەن ويمەن اكەمدە قۇپ كورىپتى.


    تولىق ورتانىڭ ءبىرىنشى ماۋسىمىن تاۋىسقانىمدا، اكەم اۋدان قالاشىعىنان دوڭىز باعاتىن قورا سالىپ تا ۇلگىردى، ءارى توراي دا ساتىپ اكەلدى. باسقا كۇندەر مەكتەپ جاتاعىندا جاتامىن، ىسەنبى كۇنى اكەمنىڭ قاسىندا بولىپ، تورايلارعا قاراپ، اكەمنىڭ اۋىلعا بارىپ جەم - ءشوپ ازىرلەۋىنە كومەگىم ءتيىپ جۇردى.


    كۇن وتكەن سايىن تورايلاردىڭ جۇنى جىلتىراپ، كوزگە كورىنە باستادى، اۋىلداعى ۇيدە جەم - ءشوپ تاقىر- تازا تاۋسىلعان، تۋىستاردان ءويتىپ- بۇيتىپ سۇراپ العان جەم - شوپتىڭدە تۇبى كورىندى. ساتىپ الا سالعانعا قولدا اقشا جوق، اكەمنىڭ ۋايمى كۇن سايىن ارتتى.


    قاراداي قامىققاننان باسقا مەنىڭ قولىمنان كەلەر تۇك جوق قوي. ءبىر كۇنى مەكتەپ اسحاناسىنان تاماقتانىپ وتىرىپ، وقۋشىلاردىڭ جەمەگەن، جارتى جەلىنگەن بۋنانداردى، اۋزىنان اسقان تاماقتاردى جۋىندىعا توگەتىنىن بايقاپ قالدىم. سودان ماعان وسى نارسەلەردى ۇيگە اپارىپ دوڭىزدارعا بەرسەك بولماس پا؟ دەگەن وي ءتۇستى.


    ۇيگە بارعان سوڭ ويىمدى اكەمە ايتىپ ەدىم، قۋانىعانىنان سانىن شاپالاقتاپ: جارايسىڭ ۇلىم، تابىلعان اقىل- دەدى دە ەكىنشى كۇنى مەكتەپ اسحاناسىنداعى جۋىندىنى الۋعا باردى.


    اكەم ءۇشن ءبىر ماسەلەنى شەشتىم دەپ ماسايراپ جۇرگەندە، كۇتپەگەن باس اۋرۋ ساپ ەتە تۇسەرىن قايدان بىلەيىن. اكەمنىڭ باسىنا وراعان تەر ءسىڭىپ، كىردەن كوز اشپاعان ورامالى، الما - جۇلما كيىمى، باربيعان ساۋساقتارى مەكتەپ بالالارىنىڭ مازاعىنا اينالىپ « قارا بانان»، « قايىرشىلار باسى» دەگەندەي لاقامداردى قويىپ ۇلگىرىپتى جۇگەرمەكتەر.


    مەن تاۋلىقپىن، سوناۋ شالعاي قىستاقتا تۋىلىپ ەرجەتتىم، قيىنشىلىقتان، جاپادان قورىقپايمىن، جىعىلسام ۇستىمدى قاعا سالىپ قايتا تۇرامىن، ءبىراق باسقالاردىڭ قورلاعانىنان، كەلەمەجىنەن قورقامىن. داۋدە بولسا ساباقتاستارىم ول كىسنىڭ مەنىڭ اكەم ەكەنىن بىلمەيتىنى كورىم بولدى، مەندە مۇمكىندىكتىڭ بارىنشا اكەمە جولامايمىن، ءار جولى ول كەلە جاتقاندا، بويىمدى الىپ سىرتتاپ كەتىپ جۇردىم.


    ءبىراق باسقالار ءبىلىپ قالار دەگەن ىشكى ارپالىس پەن كەمسىتەدى – اۋ دەيتىن ۇرەي كۇن وتكەن سايىن بويىمدى بيلەپ بارا جاتتى. سودان ءبىرى كۇنى اكەمە: اكە، بارماي – اق قويساڭىز قايتەدى، ساباقتاستارىم بىلسە، مازاقتايدى عوي – دەدىم كىبىرتىكتەي....


    سوندا اكەمنىڭ جۇزىندەگى قۋانىش جەل ۇرلەگەن قاڭباقتاي لەزدە ءزىم - زيا جوق بولدى. قاراڭعدا تەك قولىنداعى نايى قىزاراڭداپ كورىنەتىن، ەداۋىر ۋاقىت وتكەن سوڭ اكەم: بارايىن بالام، ساعان سويلەمەسەم بولدى عوي. مىنا دوڭىزداردىڭ ەندى ەت الىپ كەلە جاتقان كەزى، ازىعىن توقتاتۋعا كەلمەيدى- دەدى اقىرىن عانا.
كوزىمنەن ىتقىپ شىققان ىستىق جاس جۇزىمدى جانىپ بارادى.« كەشىرىڭىز اكە، مەن سىزدى شىنىندا سۇيەمىن، قالاي عانا بىزدىڭ مەكتەپتىڭ اسحاناسىنان جۋىندى جيىپ جۇرسىز، باسقالار كوزگە ىلمەيدى عوي دەپ قورقامىن»- دەيمىن ىشتەي ەت باۋىرىم ەزىلىپ.


    وسىدان سوڭ، اكەم مەكتەپ اسحاناسىنداعى جۋىندىنى جيناعانىن جالعاستىرا بەردى، مەن وقۋىمدى وقي بەردىم، ەش دىڭسىز ءوتىپ جاتتىق.


    اكەمنىڭ وقۋشىلاردىڭ ناتيجەسىن جاپسىرعان قۇلاقتاندىرۋ تاقتاسىنا ۇڭىلىپ قاراپ جۇرەتىنىن ۇنەمى كوزىم شالىپ جۇردى، ايتەۋ ناتيجەم جامان ەمەس، اكەم بايقۇس سوعان ىرازى.


    1966 - جىلى قىستا، ماۋسىمدىق ەمتيقاندا، مەنىڭ ناتيجەم جىلدىقتار بويىنشا الدىڭعى ءۇشىنشى ورىندا تۇردى، ءبىر تالاي ماقالالار جاريالادىم، سودان بىردەن- اق مەكتەپ ىشىنە تانىپ قالدىم. كىلاس جيىن اشاتىن بولىپ، مۇعالىم ماعان: اكەڭ مەكتەپكە ءبىر كەلىپ قايتسىن- دەدى.


    لەپىرگەن كوڭىلىم سۋ سەپكەندەي باسىلا قالدى، ساباقتاستارىم مەكتەپ اسحاناسىنان جۋىندى جيناپ جۇرگەن ادامنىڭ مەنىڭ اكەم ەكەنىن بىلسە قالاي سايقى - مازاق ەتەرىن كوز الدىما ەلەستەتۋدەن قورقتىم. قارلى بوراندى ومبىلاي ۇيگە كەلدىم دە اكەمە: اكە، ءسىز بارماي – اق قويىڭىز، مۇعالىمعا سىزدى سىرقاتتانىپ قالدى دەي سالايىن – دەدىم...


    اكەمنىڭ ءوڭى جاۋاتىن كۇندەي تۇنەرىپ ۇنسىز وتىرىپ قالدى.


    كەلەسى كۇنى، مەكتەپكە قايتا قايتتىم. كىلاس جيىن باستالىسىمەن كىلاس ىشىندەگى شاپالاق ءۇنى تولاستاماي كوپكە سوزىلدى، كەرەڭ ادامشا مەڭىرەيىپ مەن وتىرمىن. قالتىراپ وتىرمىن، مۇنىم سۋىقتان ەمەس ەكەنى ايان. «اكە، نەگە عانا ديقان بولدىڭ ەكەن، نەگە عانا قۇرىپ قالعانداي وسى مەكتەپتەن اسحاناسىنان جۋىندى جيناپ جۇر ەكەنسىڭ؟»....


    وسى كەزدە ، مۇعالىم مەن الدە بىرەۋدىڭ سىرتتا سويلەسكەنىن قۇلاعىم شالدى. تاڭىر اۋ! اكەم عوي، مەنىڭ اسحاناننىڭ جۋىندىسن جينايتىن اكەم تەرەزە سىرتىندا ەش قىبىرسىز مۇعالىم مەن باسقا اتا - انالاردىڭ سوزدەرىن ءمۇلت كەتىرمەي تىڭداپ تۇر، شۇرىق - شۇرىق ماقتالى مەشپەتىنىڭ ەكى ءوڭىرى اپپاق قارعا مالشىنعان.


    كوزىمدەگى جاستى تەجەپ ەندى بىلمەسكە سالىنىپ وتىرا بەرۋگە ارىم جىبەرمەدى. كىلاستان اتىپ شىعىپ، اكەمدى قولىنان جەتەلەپ كىلاسقا كىرگىزدىم دە مۇعالىمعا: بۇل كىسى مەنىڭ اكەم- دەدىم. شاپالاق دىبىسى كىلاس ىشىندە كوپكە سوزىلدى.


    ۇيگە قايتار جولدا، اكەم ءيىن اعاشپەن ەكى شەلەك بۋ نان مەن اسقان جۋىندىلاردى كوتەرىپ قايتتى.


    - شىنىن ايتقاندا بالام، ءوزىڭدى قور ساناۋىڭنىڭ قاجەتى جوق، باسقالاردىڭ كەمسىتۋى ۋاقىتتىق، ەر ازامات تەك قۇلشىنسا، باسقالاردا باردىڭ بارىنە قول جەتكىزە الادى – دەدى جول - جونەكەي.


    وسىدان سوڭ، اكەمدى ەشكىم كەلەمەجدەمەيتىن بولدى، قايتا سانالى تۇردە اسقان تاماقتارىن اكەمنىڭ شەلەگىنە اپارىپ قۇياتىن ەدى.

    
    1967 – جىلى التىن كۇز، اكەم مەنى ولكە ورتالىعىنا ۋنيۆەرستيتەتكە اكەلدى. اۋىل ادامدارىمىز كيىنىسىمىز قالالى جەردە كوزگە بىردەن باسىلسا دا، ەندى ودان نامىستانار، الاڭدار مەن جوقپىن. ۇيتكەنى بۇل دۇنيە دە كەمسىتۋدەن اۋلاق بولۋ قيىن، باستىسى وزىڭدى ءوزىڭ قور ساناماساڭ بولعانى ەكەنىن تۇسىنىپ جەتكەندەيمىن. بەينە اكەم ايتقانداي: باسقالاردىڭ كەمسىتۋى ۋاقىتتىق، ەر ازامات، قۇلشىنسا بولعانى بارىنە قولى جەتەدى.« ەر جىگىتتى كەبەنەك ىشىندە تانى » دەپ حالقىمىز تەگىن ايتپاعان عوي.....


    ءتۇيىن: ومىرگە كەلىپ قاناتىمىز قاتىپ، توپشىمىز جەتىلگەنشە، اكە - شەشەمىز اۋزىمىزعا دامدىسىن توسەپ، بار جاقسىسىن بىزگە ارناپ كەلدى. اكە- شەشەمىزدىڭ قاسىمىزدا بارىندا ماڭداي تەر، اق سۇتىن اقتاۋعا تيىستىمىز. بالالىق بورىشىمىزدى ادا ەتەيىك! 

    حانزۋشادان اۋدارعان: ماحاببات قۇدايبەرگەن قىزى