قازاندا قايناعان ءسابي
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور:ايناگۇل | جاڭالانعان ۋاقىت:2018-05-15 08:31:00


(دەرەكتى اڭگىمە)

اۆتور: ەسبولات مىرزابەك ۇلى


جابىرقاۋ كۇننىڭ سۇرعىلت بۇلتتارى دالانى كۇننەن تۇمشالاپ، وسى ءبىر مانار قالانىڭ سۇرقىن بولەكشە قاشىرىپ-اق تۇر، ونسىزدا قوبىراعان سالتاق-سالتاق كوشەلەر اراسى يلەۋى قايناعان. باز-بازدا سەلپ ەتكەن باعىتسىز بەيباس جەل، انتەك تەرەزەلەردى ءبىر-بىرىنە سوقتىرىپ، شەكىستىرىپ كەتەدى. شاكەنە كوشە ادامدارى ءوز جايماسىنىڭ ساتتىعىمەن ايقايعا باسىپ جانتالاس. قاتارما شاعىن اسحانا الدىنان بۋداقتاپ بۋ شىعىپ، الدە ءبىر كۇيگەن تاعامنىڭ كەرمەك ءيسى كەڭسىرىك قابادى.
ايالا اكە-شەشەسىنىڭ تۇلا بويى تۇڭعىشى ەدى. ادەتتە جىلاۋىق، تەنتەكتىگى بولماسا، قىعىلى سونداي ءتاتتى. ونى اكەسى ءارقاشان قىزمەتتەن كەلە سالىپ، موينىنا كوتەرىپ ەركەلەتەتىپ جۇرەتىن. قىزى ءۇشىن ءبارىن دە ارناۋعا ويلانباس ەدى. اتتەڭ، پەشەنەسىنىڭ تارلىعى ونى تۇرمىستىڭ كۇيبەڭىنەن ايىرعان ەمەس، ۋنيۆەرسيتەتتى ايتا قالسىن ناتيجەمەن ءتامامداسا، جالاقىسى جوعارى قىزمەت بۇيىرمادى. ايتەۋ، تاباندىلىقپەن اياعىنا شىقسام، ءبىر كۇنى ساۋلەتتى ۇيگە، ماركالى كولىككە قولىم جەتەدى، وعان دەيىن ايالام دا ەرجەتىپ، ساعال تۇرعىندار اۋماعىنان، وسى مايعا وتىرعان جۇپىنى ۇيدەن كوشەرمىن دەيتىن.
سول ءبىر ستۋدەنت شاعىندا، قازىرگى ايالانىڭ شەشەسىمەن تانىسىپ، وزدەرىنشە ماحاببات قۇرعان، ءبىراق، ەركىن وزىندە ماحاببات بولعان، بولماعانىن ۇقپايدى. ايتەۋ، ەلدەر قۇساپ جۇپتاسىپ جۇرگەن، بىرگە تاماق ءىشىپ، بىرگە ساباق قاراعان. مەكتەپ اۋلاسىنىڭ، جاساندى كول جاعاسىندا سەرۋەندەگەن. ال ايالانىڭ شەشەسى كۇشاي اركەز جالقاۋلىعى باسىم، ۇمىتشاق-سالاق، شولجاڭ بولىپ ءجۇردى، ساباقتا دا جاقسى ەمەس تاعى ەمتيقاننان جىرعاپ ٴنومىر الاالماي، كەيدە قالىپ قويادى. سوندىعىنان، قالاي ەكەن، ءوزىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتكە وتكەنىن كەزدەيسوق دەپ بىلەتىن. تۋمىسىنان جومارت، كونبىس ايالانىڭ اكەسى كۇشايدىڭ ونىسىنا ونشا ءمان بەرىپ كەتپەيدى. تەك اندا-ساندا كۇشاي شاركەز مىنەزىن كورسەتسە، تاناۋىنان قىسىپ الداپ، ساۋعا اپەرىپ كەشىرىم الاتىن. ايەلدىڭ ابىرويىن اسىرىپ، ماحابباتىن ۇزارتاتىن-ونىڭ اقىلى مەن مىنەزى شىعار، ءبىراق، كۇشايدىڭ ءوڭى سۇلۋ بولعانىمەن مىنەزى مەن اقىلى ونىڭ كوڭىل سۇلۋلىعىن سۇلعىنداتىپ تۇراتىن بولسا كەرەك …
سەتىنەگەننىڭ ورنىنا سۇرعىلت بۇلتتار ماناعىدان ءتىپتى دە تونەرىپ، اسپاندى وكتەم تۇمشالاي باستاپتى. كۇندەگىدەي ەركىن ورنىنان ەرتە تۇرىپ، ايالا مەن كۇشايعا جۇمىرتقا قۋىرىپ، ءسۇت پىسىرىپ، ۇستەلگە ولاردىڭ تاڭعى اسىن دايارلاعان سوڭ، قىزمەتىنە اتتاناردا توسەگىندە بالبىراپ، ءتاتتى ۇيقىدا تومپايىپ، پىسىلداپ ۇيقتاپ جاتقان ايالانىڭ شەكەسىنەن قۇشىرلانا يسكەپ، مەيىرلەنىپ سۇيگەن ەدى.
كۇشاي ورنىنان جاي تۇردى. بۇل كەزدە شاعىن ۇيدەرىنىڭ ءىشىن ايالا استان-كەستەن ەتىپ شاشىپ ويناپ جۇرگەن ەدى. جاس بالا بولعان سوڭ ارنەنى قىزىق كورە مە، جوق الدە ۇلكەندەر قۇساپ ءىس قىلعىسى كەلە مە، ايالا اس ۇيدەگى ۇندى جەرگە توگە سۋمەن ارلاستىرىپ، شارباقشادا تۇراتىن كوكتاتتار ساباعىن جۇلىپ-جۇلىپ تاستاعان كورىنەدى. شىنى-اياقتارعا ۇن تولتىرىپ دەگەندەي ءۇيدىڭ ارجەرىنە ءتىزىپ تاستاپ، قويشى ايتەۋ، ىشقىپ ءۇيدى اياماي ويران-توپىر ەتكەن ەكەن. دەسەدە، كىشكەنە بولعان سوڭ بۇل دا بولسادا بالاعا ءتان بالالىق قىلىعى عوي.
ورنىنان تۇرىپ مۇنى كورگەن كۇشاي ادەتتەگىدەن بەتەر اشۋلاندى، توبە شاشى تىك تۇردى. ايالانىڭ مۇنداي قىلعىنان مەزى بولعان شىعار، ايالاعا قاتتى ىزالاندى. سوسىن كۇشاي ايالانىڭ ارقاسىنان جۇدىرىقتى ءتۇيىپ-ءتۇيىپ جىبەرگەنى سول-اق ايالا ەڭبىرەپ قويا بەردى. ونى كۇشاي كوتەرگەن بەتى سىرتقا شىعارىپ جىبەردى دە ەسىكتى ىشىنەن ءىلىپ تاستادى. سوسىن ءۇيدى جيناستىرۋعا ەرىندى مە، جوق الدە ەركىننىڭ كەلۋىن كۇتىپ، سونىڭ جيناستىرۋىن كۇتتى مە، كۇشاي ۇستەلدەگى استان از جەدى دە تەلەفونىن الىپ وينايدى. ءبىرازدان كەيىن ايالا دالا كوپ جىلاپ بولماعاسىن، ءارى ودان قۇلاعى مەزى بولىپ، ۇيگە قايتا كىرگىزدى. ايالا سوندادا جىلاۋىن توقتاتپادى. الدەن ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ كۇشايدىڭ ەسىنە ەرتەڭگى بولاتىن شاي ويىنى ەسىنە ءتۇسىپ، ءبىر-ەكى ماڭىزدى كيىمىن جۋماق بولدى. سوسىن اس ۇيدەگى ۇلكەن مەسكەيگە سۋ جىلتتى. ءدال وسى كەزدە كۇشايدىڭ ويىنا ءبىر ءىس كەلدى. ول بولسا《وسى جىلتىپ جاتقان سۋعا ايالانى ءبىر سالىپ قورقىتىپ كورمەيمىن بە》بولدى. ءسويتتى دە ول ايالانى جالما-جان كوتەرىپ اكەلدى دە مەسكەيگە سالا سالدى. سۋ ءالى ىستىق ەمەس بولاتىن. استىنداعى وتتىڭ قىزۋىمەن ەندى-ەندى جىلىپ كەلە جاتقان ەدى. كىشكەنە ايالا العاشىندا بۇعان تاڭدانىپ جىلاۋىن باستى. كۇشاي دا ميىعىنان كۇلىپ《ىشىنەن تۇراتۇر بالەم》دەگەن
-ەندى جىلايسىڭ با، جىلامايسىڭ با، جىلاعاندى ءبىرازدان كەيىن كورەسىڭ شەشەك،-دەدى. ءبىراق، اناسى بولعانى ءۇشىن وعان ىزالانۋدىڭ نە قاجەتى بار، قانشا ايتقانمەن باۋىر-ەت بالاسى ەمەس پە. سوسىن ءبىرازدان كەيىن سۋ ىسىعاندا ايالا قورققاندا سۋدان الىپ شىعامىن دەپ ويلادى
ءبىراق، ءىس مۇلدە ول ويلاعانداي بولمادى. ءدال كۇشاي ايالانى مەسكەيگە سالىپ، ءسال وتكەن سوڭ، قوناق بولمەدەن تەلەفونى بەزىلدەي جونەلدى. كۇشاي ايالاعا سەنى قايتىپ كەلىپ كورەمىن دەگەندەي قوناق بولمەگە قاراي لىپ-لىپ باسىپ تەلەفونىم الدى.
كۇشاي ۋنيۆەرسيتەتتى پىتىرگەننەن كەيىن ءوزىڭ جالقاۋ سالاقتىعىنان با، جوق الدە مىنەزىنەن بە، ءىشقىپ ءبىر ءجوندى قىزمەتكە تۇرا الماعان ەدى. بۇل كۇندە سول ۇيدە ايالانى قاراعاننان باسقا ءشاي ويىنى، جانە كورشى-قولاڭدارىمەن ماجياڭ وينايتىن ادەتى بار. وندايدا ايالانى ۇيگە ۇيقتاتىپ، كەيدە اكەسى بوس بولسا سوعان قاراتىپ، ءتىپتى كەيدە ايالانى جالعىز تاستاپ كەتە بەرەتىن. تەلەفون ءبىرىنشى قاباتتاعى ۇستەلدەس دوسى سارى قاتىننان كەلىپتى. سار قاتىن :
ۋاي، كۇشاي، نە عىپ جىم-جىرت بوپ قالعانسىڭ، تەز ۇيگە كەل، ماجياڭعا ءبىر ادام كەم بوپ تۇر، سەن تەز كەلشى - دەدى دە تەلەفونىن ۇزە سالدى. كۇشاي الدىڭعى كۇنگى ۇتىلعان اقشاسىنىڭ ەسەبىن تولتىرعىسى كەلدى بالكىم، جالما-جان اقشا قاپشىعىن قولتىعىنا قىستىردى دا بيىك وكشەسىن ىلە سالىپ، تىق-تىق ەتكىزىپ بەسىنشى قاباتتان ءبىرىنشى قاباتقا ءتۇسىپ كەتتى.
باۋىرى قۇتتى انا، كوز جانارىندا انالىق مەيىرىم بولعان بولسا، بالاسىن ءبىرىنشى ورىنعا قويار ەدى عوي، سول ساتتە استىندا قىزۋلى وتى بار مەسكەيگە سالعان بالاسىن ەستەن شىعارار مە ەدى. ونىڭ ورنىن ماجياڭ، ويىن-ساۋىق باسار مە ەدى! ءتىپتى بالاسى قازاندا قايناماي جاتقان كۇننىڭ وزىندە دە، اۋىزىنان ۋىزى كەپپەگەن قارشاداي بالانى ۇيگە جالعىز تاستاپ كەتەر مە ەدى؟
كۇشاي قۇمار ويىننىڭ قىزىعىنا ءتۇسىپ كەتتى، ول ۇيدەگى استىندا وتى بار مەسكەيگە سالعان بالاسىن ەستەن مۇلدە شىعارىپ جىبەردى. ال، ءدال وسى كەزدە وتتىڭ قىزۋى بارعان سايىن ورلەپ، ءسابيدىڭ ۋىز دەنەسىن قايناعان سۋ پىسىرىپ بارا جاتتى. مۇنداي توزىمگە ءسابي قالاي شىداسىن، العاشىندا باجىلداعان ايانىشتى داۋىسىن كورشى-قولاڭدى قويىپ، شۋىلداق كوشەنىڭ ەشكىمى ەستي قويمادى، كورشىسى ەستىگەن كۇننىڭ وزىندە دە، كۇندە جىلايتىن داۋىسى عوي دەپ شىرامىتقان. ال استىڭعى قاباتتاعى قۇماردىڭ قۇيىندا ارپالىسقان اناسى قۇمار كەشتىڭ شۇرقانىنان ەشتەڭەنى اڭلاماعان.
قايىران ءسابي-ايالا، تۇسكى دەمالىسقا ءسال ەرتە تۇسكەن اكەسى جارقىن ۇيىنە ورالدى، ورالعاندا ۇيدەن ەشكىمدى تابا المادى. تەك، تەك… تەك اس ۇيدەگى شۇرق-شۇرق ەتكەن بىردەڭەنىڭ قايناپ پسىپ جاتقانى…
ەركىن اس ۇيدەگى ۋاقيعانى كورگەندە ءوز كوزىنە ءوزى سەنبەي جىنداتىپ كەتە جازدادى.
قىز بالا ەڭ اۋەلى اكەسىنە ىستىق. اكەنىڭ قىز بالاسىنا سۇيىسپەنشىلىگى ەش نارسەمەن ولشەۋگە تۇرمايدى، سوندىقتان دا اكە ءوزىنىڭ قىزىن ەش ازاپقا قيمايدى، جانە سونداي ءومىر باقي قىزىنا باقىت تىلەپ، ونىڭ ەشكىمگە تالكەك بولۋىنا جول بەرمەيدى. اكە، اكە دەگەن ۇلى، اسىرەسە قىزىنا دەگەن ماحابباتى ۇلى …
جۋاستان جۋان شىعادى. ءدال قازىر بۇل ورىن ايانىشتى ىستەن ەركىن ءوزىن-ءوزى مۇلدە سابىرعا كەلتىرە المادى، ول قولى قالتىراپ، كۇشايعا تەلەفون جالعادى، بار داۋىسىمەن ىزالانىپ :
-قايداسىڭ؟-دەدى. بۇل كەزدە ويننىڭ قاربالاستىعىنداعى كۇشاي ەركىندى جاقتىرتپاي :
نەمەنە؟ ءبىرىنشى قاباتتامىن! -دەدى جاراتپاي.
ەركىن قولىنا اس ۇيدەگى پاشاقتى الدى دا ءبىرىنشى قاباتقا جان ۇشىرتا ءتۇستى، ءتۇستى دە كۇشايدى كورگەن جەردەن ءۇن-ءتۇنسىز تۇنەرىپ قاسىنا جىلدام باردى، وعان ارت-ارتىنان بەس-التى پىشاق سالدى، سوسىن قاتتى ءبىر ايعايلاپ، اياۋ دەپ ايالانىڭ اتىن نەشە رەت شاقىردى. كۇشايدىڭ ءىپ-ىشتىق قانى جەردەن جايىلىپ بارا جاتتى، قۇماركەشتەرى قورىققاننان ءبىرىننىڭ ارتىنا ءبىرى تىعىلدى. ەركىن قايتا بەسىنشى قاباتتىڭ توبەسىنە شىقتى. مەڭ-زەڭ كۇيدە سۇرەڭسىز اسپاننىڭ سۇرعىلت بۇلتتارىنا ءبىراز ۋاقىت كوز تاستاپ تۇردى دا، ەڭ اقىرىندا ءوزىن-ءوزى وسى ۇشار بيىكتەن تاستاي سالدى.