تابيعاتتىڭ شامى (اڭگىمە)
كەلۋقاينارى: |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2018-06-18 19:42:00



«زەينەتتىڭ كۇيەۋى اداسحان اتتان جىعىلىپ قايتىس بولىپتى» دەگەن قارالى حابار اۋىل اراسىنا ءاپ-ساتتە تارادى.


_ جاقسى بولعان ەكەن. ونىڭ بارىنان جوعى... سورىڭ قۇرعۇر زەينەتتىڭ دە كوزى اشىلعان ەكەن عوي-دەپ، الدە ءبىر كەكسە ايەل كەڭىردەگىن كەنەي كەرەمەتتەي كەربەزسىپ، تاۋىپ ايتقانداي توپ ىشىنەن سۋىرىلا شىقتى.


_ ءتايت ارى، باسىنا زامان اقىر ءتۇسىپ، باسقالقاسىنان ايىرىلىپ، كوزى جاستى، كوكىرەگى شەرلى بولىپ جاتسا، «كورىم بولعان ەكەن » دەگەن نە ءسوز؟! جامانداعى بولسا ءتاڭىر جازاسىن بەرەر، باقيعا اتتانعان جاننىڭ جامانى جوق، بۇيتىپ كۇنالى بولماڭدار!-دەدى، شاپان-شاپقىتىن كيىپ، زەينەتتىڭ ۇيىنە بارۋعا ىڭعايلانىپ جاتقان اۋىل موللاسى اجەپتاۋىر اشۋعا ءمىنىپ. تۇرعان توپ اۋزىن باعىپ جىم بولدى. ايتپەگەندە « راس-اۋ، ونىڭ بارىنان جوعى...» دەپ ىلەسە جونەلۋگە ءداس قالعان.


بايلاۋىشىمەن بەت-جۇزىنىڭ دەنىن بۇركەي بايلاپ، ەكى بۇكتەتىلىپ ەڭىرەگەن زەينەت داۋىس قىلىپ وتىر:


جولداسىم جايى وتە انىق،
ۇشىققا جۇردى-اۋ بەت الىپ.
«ەركەلەپ» سولاي جۇرۋشى ەد،
جاراتقان كەتتى توتە الىپ...


ايتىپ-ايتپاي اداسحاننىڭ كەيىندەپ كەز بولعان «ەرىلىگى» دە ەرەپايسىزداۋ بولدى.


قاشاندا بالا-شاعالارىنىڭ ءار ۋاقىت تاماعىن ىستەپ، كورپە-جاستىعىن قاعىپ، مالىن قاراپ، قورا-قالتقىسىن تازالاپ، كۇندەلىكتى قاربالاس كۇيبڭمەن كۇنى ءوتىپ جاتقان سابىرلى دا سالماقتى بەينەسىنەن تاريحي جازباعان جان كەشتى زەينەت، سوڭعى ءبىر قانشا جىلداردان بەرى بوكسەرشىنىڭ ماشىق دورباسىنداي كۇيگە تۇسكەن. كىم ءبىلسىن؟ بۇرىننان-اق كۇيىپ-پىسىپ جۇرەتىن كۇيگەلەك كۇيەۋى جەر ورتا جاسقا كەلگەندە، ءوزى از اقىلىنان اداسىپ، الدە كىمنىڭ «اقساقتى تىڭداي، وتىرىكتى شىنداي» ەتىپ، اتقان كەسەگى، ايتقان وسەگىنە ىلەسەمە، جوق الدە قاتىننان قورىقپايىم دەپ، كارتەيگەندە جورعا شىققان «ەركەكتىك ەرىلىگى» مە، بولماسا توپاس جاننىڭ تويىپ سەكىرگەنى مە قالاي، ايتەۋ ادەكەڭنەڭ «الپەش-الديىمەن» زەينەتتىڭ تۇششى دەنەسى ۇزاق جىل ەڭبەككە جەگىلگەن الاقاننىڭ تەرىسىندەي دومىعىپ، كوپ جەرىنە كوگەرىپ داق قالىپ، سىزداپ اۋىرا بەرەتىن بولعان. دەنەسى ەمەس-اۋ بەت جۇزىنە دە ايپاراداي بەدەر-بەلگى ءتۇسىپ جاتاتىن. مۇندايدا زەينەت توپان سۋ قاپتاسادا قىڭق ەتپەيتىن «داڭسالى قاسيەتتى قايىعىنا مىنىپ» وزىنە-وزى: «ءيا، جامان-جاقسى بولسادا جان جولداسىم، بالالاردىڭ اكەسى عوي، بۇلقىنىپ قايدا بارار ، قويار» دەگەن ۇمىتپەن العا جۇزە بەرەتىن . «جىلاعاندى سۇراما، كۇلگەندى سۇرا» دەيتىن اتامىز اقىلياسىنان اداسىپ: «بۇگىن ساعان تاعى نە بولعان؟ بۇيتكەنشە باسىڭدى اشىپ الساڭشى، قولمەن جاساپ العان ءوندىرىس قۇرالىندا ەل ايالاپ ىستەتۋشى ەدى، بولماسا اراق ىشەتىن دە جان ەمەس» دەپ، زىر-زىر ەتىپ، ءسوز تارتىپ، مۇساپىر تانىپ، مۇسىركەي قالعان سۇيرىك اۋىزدارعا مۇڭ-زارىن شاعىپ، جىلاپ-ەڭىرەپ، جامانداي جونەلەتىن زەينەت ەمەس. قايتا جاقسىلىعىن اسىرىپ، جاماندىعىن جاسىرىپ جاتادى. اۋەلى سەنسىن-سەنبەسىن: «جوعا، تاعى دا بايقاماي جىعىلىپ قالدىم، ءوزىم السىرەپ جۇرمىن، قانىم از ەشتەڭە ەتپەيدى» دەيتىن ءجونسال عانا. تەك ەشكىم جوقتا كوكىرەگى قارسى ايىرىلا اششى كوز جاسىن اياماي توگىپ-توگىپ الاتىن. اسىرەسە كوز جاسىن بالالارىنا كورسەتكىسى كەلمەيدى. تاياقتان دەنەسى اسا اۋىرسىنىپ جۇرسەدە، جاتىپ المايدى. ايتكەنمەن ايەل ەمەس پە، باسىنا ءار كەز داڭ-دۇڭ ۇيىرىلىپ تۇراتىن بەيشارا زەينەت، كۇيەۋى كەلە جاتقاندا جان العىش جابىرەيىل كەلە جاتقانداي ءدىر-دىر ەتەتىن.


مىنە كۇنى كەشە عانا سىيىر ءتۇس الەتى ەدى. قاقپا قاتتى اشىلىپ ايقايلاپ اداسحان كىرىپ كەلە جاتتى. اس ۇيدە الدە نە كۇيبىڭمەن قاربالاس جۇرگەن زەينەت «تاعى نە بولا قالدى؟» دەپ دىرىلدەپ كەتتى.


_ ويبايلاپ جاتسام دا ەستىمەيسىڭ عوي؟! اكەلىپ تۇرعان بۇزاۋلاردى كۇندەگى ورىنىنا بايلاي سالساڭ بولماي ما؟! سىيىردىڭ كەلە جاتقانىن بىلمەيسىڭ بە؟!!


_ اپىر-اۋ شاي-پايىڭدى تايارلاي قويايىن دەپ، جاڭا عانا اسىعىپ قوراعا قاماي سالعام، شىعىپ كەتكەن بولدى عوي قاراسان كەلگىرلەر! قازىر بايلاي سالايىن-دەگەنشە بولماي، ايۋداي اقىرىپ البارىنعان اداسحاننىڭ شويىن شاپالاعى زەينەتكە الدە قاشان دارىپ ۇلگىردى. قاتتى جۇدىرىقتان زەينەتتىڭ بەتى دومىعىپ، مۇرىنىنان قان ساۋلاپ، كوزى ءىسىپ شىعا كەلدى. جەتى اتاسىنىڭ قۇنى وسى قاتىنىندا قالعانداي، ەندى ەسىكتى ءىلىپ الىپ توپەشتەي جونەلدى.


ادەتتە ءسوزى ساۋ، تاماعى ساۋ اداسحاننىڭ سىنىقتان سىلتاۋ تاۋىپ سوقتىعاتىن وسىنداي حايۋاننان بەتەر قىلىعىنا زەينەت ابدەن ىشتەي ءمۇجىلىپ تا بولعان. جايدارلانا قالعان ساتىندە سورا-سوراسى شىعا وتىرىپ، سۋىرتپاقتاپ سۇراعانمەن دە قارعىس اتقىردان قاناعات قىلارلىق جاۋاپ تا شىقپايتىن.


_ قۇداي-اۋ وسى ساعان مەن، ءسىرا نە قىلدىم؟!-دەپ، تاۋسىلىپ تورىعىپ، ەڭىرەپ ەسى شىققان زەينەت جالىنىپ الدىنا جىعىلدى. قان باسقان قارا جۇرەك حايۋان ونى ەلەسىن بە، تەۋىپ-تەكپىلەپ دىڭكەلەتىپ بارادى، ولتىرۋگە جەتتى.


وسى ءسات يىت ەكەش ءيتتىڭ دە تۇيسىگىنە نە تۇرتكى بولدى ەكەن كىم بىلسىن، قىڭسىلاپ ەسىكتى تىرمالاي جونەلدى. بالالار كەلىپ قالعان ەكەن دەپ ارسىز اداسحان ەسىكتى اشىپ جاتقان ورايدا، زەينەت جىعىلا-سۇرىنە جان دارمەن اداسحاندى ارى قاراي يتەرە سالىپ قاشىپ شىقتى.


_ قايدا باراسىڭ؟! قايت! تاماعىڭدى تايارلا!!-دەپ، اشۋىن تار شەكەسىنەن باستاپ، تاقىر باسىنىڭ تەرىسىنە دەيىن بىراق جىيىپ العان بەيباق، ءۇي ىرگەسىندە بايلاۋلى تۇرعان سىمپىس قۇيىرىق ارىق تور اتىنا مىنە سالىپ تۇرا قۋماقشى بولعاندا، كۇندە ءمىنىپ جۇرگەن جۋاس جانۋار موڭكىپ-موڭكىپ جەرگە قويىپ-اق كەتكەنى. قۇدىرەت، جازىقسىز جاننىڭ وبال-ساۋابى جىبەرمەي، ءتاڭىردىڭ كارىنە جولىقتى ما، جوق الدە تابيعاتتىڭ شامى ما قالاي؟ اداسحان اتتان جىعىلعان قالپى ءتىل تارتپاي باقيعا اتتاندى. مويىنى ۇزىلىپ، بۇزاۋ بايلايتىن الاسا قازىق قارىنىن اقتارىپ كەتكەن ەكەن.


زەينەت باسىن كوتەرمەستەن وكسىگىن باسا الماي ءالى جىلاپ وتىر. كەلگەن-كەتكەندەردىڭ بىرىنە دە ءتۇزۋ قاراي العان جوق، جامان-جاقسى بولسادا باس قالقاسىنان ايىرىلىپ، بالا-شاعالارىنىڭ جايىن ويلاپ، تاۋى شاعىلىپ، تاۋسىلىپ وتىر ما، جوق الدە ازاپتى تاعىدىرىنا نالىپ، نامىستانىپ وتىرما، ايتەۋىر باسقالاردىڭ باسۋ ايتقانىن پارۋايىنا دا الماي كۇڭىرەنىپ كۇيزەلىپ-اق كەتتى.


بۇل قىلىعىن جاقاتپاعان جەل وكپە جەل بىيكەلەر اۋىزدارىن سىلىپ-سىلىپ ەتكىزدى.


اۋەلى:
جولداس بوپ شەرىك عاسىرداي،
باسىمىز ءبىر قوسىلدى-اي.
نە قىلدىم يەم ياپىرىم-اي،
كەزىكتى قالاي توسىن جاي...-دەپ داۋىس شىعارعاندا، الگى جەل بىيكەلەر، بىرىنە-ءبىرى قاراپ بەتتەرىن شىمشىپ-شىمشىپ الدى. بۇلاردىڭ ويىنشا بۇنداي ولىمگە كۇرسىنىپ-كۇيزەلۋدىڭ قاجەتى شامالى ۇقسايدى. بىراق تابيعاتىنان اسا اڭعارلى بايىپتى زەينەت، نە كۇيزەلىسپەن كۇيرەپ تاۋسىلىپ وتىرعانىن تەك ءوزى عانا بىلەدى. جانازا شىعارىلىپ بەت سىيپاردا كوپ ادامنىڭ ءتىلى «جاقسى ادام ەدى» دەگەنگە ارەڭ كەلدى.


راسىندا جاڭاعى جەل بيكەلەردىڭ بۇيىرى قىزاتىن دا ءجونى بار.