پەندەشىلىكتى پەشەنەگە جازباعان
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2018-06-21 09:44:00

 

    (اڭگىمە)



    قاليما بوقان قىزى


    تۇنجىراعان دالا ءتوسىن قىراۋ دەمدى اياز الا سۇرا الاستايدى. اياز قىسقان اينالا جىم- جىرت. تەك ۋىلدەپ تۇرعان وتكىر ۇسكىرىك قانا سىرتقا شىققان پەندەنىڭ قويىنى- قونىشىن ارالاي جونەلەدى. نەگە نالىپ، نە تۇيىققا تىرەلگەنى بەلگىسىز قاراداي ازاپتانىپ، ۇگىتىلىپ كەتە جازداپ، ۇسكىرىك جەلگە ۇشىپ، قاتتى ايازعا جانى ارەڭ شىداپ تۇرعان قۋانىش اشۋ مەن قۇساعا بۋلىعىپ، ەسىكتەن ەنتىگە كىرە:_ اتا، مەنىڭ وقۋ- توقۋىم بولساداعى، قىزمەتتە «وسسەم» دەپ ۇمىتلعان مۇراتىم، تالماي تالپىنىس جاساپ كەلگەن ىزدەنستەرىم مىنا قاتتى ايازبەن بىرگە قاتتى دا قالدى. وسى رەتكى «كادىرلاردى تالداپ ءوسىرۋ» ورايىنان تاعى قالدىم،_ دەدى جۇبانا. ەكى كوزىنىڭ شاناعىنا تولعان جاستا از عانا ىركىلىپ تۇرعانى بولماسا، دومالاپ كەتكەلى تۇر، داۋىسى دا دىرىلدەي شىقتى.


    ساعى سىنىپ، سالىنى سۋعا كەتكەن نەمەرەسىن كورگەن كاريا باستاپتا ەستىمەگەنسىپ ءسال كىدىرىپ قالعان ەدى. نەمەرەسى وكپە- رەنىشىن تاعى دا وكپەسىن قاعا بار داۋىسىمەن تاعى ءبىر قايتالاپ بايانداپ شىقتى. كەسەك ءپشىندى، جالپاق بەتتى، ورتا بويلى كاريانىڭ وڭمەنىنەن وتەتىن وت شاشقان وتكىر كوزىنەن كىم- كىمدە تايساپ تۇرا بەرەتىن. جۇزدەرىنە عاسىردىڭ ءىزى تەرەڭدەي تۇسكەن كاريا كۇلىمسىرەي نەمەرەسىنە باياۋ عانا ءتىل قاتتى.


    -اينالايىن، وسىنشا كۇيىپ-پىسقانىڭ نە؟ ادامنىڭ ەڭ ۇلكەن جاۋى- ءوزى. سەنىڭ ءدال قازىرگى حارەكەتىڭ مەن ءتىل جەتكىزۋىڭنەن- اق، سەنىڭ ءالى دە كوپ ۇمتىلىس پەن قۇلشىنىس جاساۋىڭدى قاجەت ەتەدى. سابىر، سابىر جانە سابىر،_ دەدى.


    _اتا، ىلعيدا وق ماعان عانا قاراتىلاتىنى نەسى، ءوزىم جىرعاپ وتىرعانداي، _ دەپ، كاريانىڭ وقتى كوزىنەن جاسقانعان نەمەرەسى كەمسەڭدەي جونەلدى. _ مەنىڭ جانىمدى ۇعاتىن كىم بار ەكەن،- دەشى! _ دەپ اتاسىنا دەگەن رەنشىن تەك، ىشتەي كۇبىرلەپ ايتىپ وتىر.


    اتاسى كەڭ ءتوردىڭ ورتاسىن نۇسقاپ، ال، قاراعىم، الدىمەن تورلەت!_ دۇنيەنىڭ توبەسىندە قالىقتاپ ۇشىپ جۇرەتىن جاعداي جوق. ماڭدايدان اشتى تەر شىققان ەڭبەكتەن كەلگەن جەمىس ەشقاشاندا دالادا قالمايدى،_ دەدى دە، قاسىنا نەمەرەسىن شاقىردى.


    _اينالايىن، سوزدە دە ءسوز بار. «وگىزدى ورگە سالما، قاناتىڭ تالار، نادانعا كوزىڭدى سالما، ساعىڭ سىنار» دەگەن. پەندەشىلىك ىستەگەن ادامدار بولسا، ولاردىڭ دا مويىنا قۇرىق ىلىنگەنى سول. تەك، ەل ءۇشىن، بارىڭدى ارنا. حالىق ءۇشىن، شىن جۇرەگىڭمەن قىزمەت قىل. سوندا عانا، ەلىڭ مەن حالقىڭ قادىر تۇتاتىن ادام بولاسىڭ!_ دەدى دە قاسىنداعى كولدەنەڭ جاستىعىن نەمەرەسىنە ۇسىنىپ.


    _ اتا- اۋ، مىنە، قىزمەتكە شىققالى 10 جىلدان اسىپ بارادى. كادىرلاردى ءوسىرۋدىڭ ءتۇرلى ولشەمدەرى، جاس شەكتەمەسى بار عوي. مەنى انا، مەكەمە باستىعىمىز دوپشا دومالاتىپ، قانشاما بولىمگە اپارىپ ىستەتتى. ءبار- ءبارىن دە ءۇن- ءتۇنسىز- اق، ىستەپ كەلەمىن. اۋەل دەسەڭىز، انا، وتكەندە ءبىزدىڭ مەكەمەدەن دەمالىسقا شىققان بويى ءبىر تۇتام اراقكەش، قاپ- قارا كىسى بارعوي، ونى قازىر ۇسىنسپەن ىستەتىپ جاتىر. ال مەكەمە باستىعىمىزدى ءوزىڭىز بىلەسىز، ءبىر- اق كۇندە سەكىرىپ جوعارى مارتەبەگە يە بولدى. اۋەل دەسەڭىز، ءسوزدى دە دۇرىستاپ سويلەي المايتىن بىرەۋ. كەيدە، زىعىردانىم قايناپ كەتەدى. باياعى، ايماقتاعى كىشى اكەسىنىڭ بەدەلىنەن شىعار! راسىندا، قۇرىپ قالسىن، باعىم اشىلمايتىن بولدى، وسى كەيبىر اعالاردىڭ ايتقاننىڭ دا ءجونى بار ەكەن. كەيبىر، سىرتى بۇتىن، ءىشى تۇتىن الاياق باسشىلاردىڭ اياق تاپتاۋى مەن شەتكە قاعۋىندا، قانشاما بىلىمدىلەردىڭ ءومىرى سولاردىڭ قانجىعالارىندا بايلانىپ، مۇراتى مەن ارمانى مۇجىلىپ، باس كوتەرە الماي- اق، ومىردەن ءوتتى دەشى! اۋەل دەسەڭىز، قۇرىعىنا سالىپ، نە سۇمدىقپەن جالا جاۋىپ، قان قاساتتى. سونى ويلاعاندا، بۇل كۇندە سۇيەۋشىڭ بولماسا كورەر كۇنىڭ قاران سياقتى، «ارتقان تۇيەڭنەن، سۇيەنگەن يەڭ كۇشتى» دەگەندەي تىم بولماعاندا، قولتىعىڭنان دەمەپ جىبەرەر ادام بولعان بولسا يگى ەكەن،_ دەدى كۇرسىنە.


    _ ءيا، شىراعىم! سەنىڭ ءوز ويىڭ وزىڭە قازىر وتە ورىندى. بالكىم، سەنىڭ ايتقانىڭنىڭ دا قيسىنى بار شىعار! بىراق، بالاپانىم، بۇگىن- اتقا، ەرتەڭ- تاققا مىنەم دەپ ويلاما! تەك ادال ەڭبەك ەتسەڭ عانا، كوڭىلىڭ توق بولادى. ەشقاشاندا ادال ەڭبەكتىڭ بوداۋى قيىردا قالىپ كورگەن ەمەس،_دەدى ءسوزىن ونان ارى ساباقتاپ. _ قابىرعاڭدى ءبىر- بىرلەپ سوگەتىن، جانىڭا مۇڭ قۇيىپ، جانارىڭدى جاسقا شىلايتىن سوزدەن اۋلاق بول، اينالايىن! ءبىر اۋىز سوزدەن دۇنيە بۇتىندەلەدى دە، بۇلىنەدى. تەك، تالعام دۇرىس، باعدارىڭ ايقىن، سەنىمىڭ بەرىك بولعاندا عانا، ءار قانداي ءىستىڭ ۇددەسىنەن شىعا الاسىڭ، قاراشىعىم!،_ دەپ نەمەرەسىنىڭ باسىن سيپاي جانتايا ءتۇستى دە، اياۋلى نەمەرەسىنە سىن كوزبەن قارادى.


    ءۇي ءىشىن جىم- جىرتتىق يەلەدى. ءىدىس- اياقتارىن ىڭعايلاپ، شاي قۇيۋعا دايىندىق كورىپ جۇرگەن وڭ جاقتاعى كەلىنىنىڭ ارا- تۇرا باسقان اياق سىبدىرى عانا ەستىلەدى. كەنەت، قاتتى داۋىستاعان كاريا:_ بوتا، قايداسىڭ؟_ دەگەن ءسوزى، سارى ۋايىمعا سالىنىپ، ەڭسەسى ءتۇسىپ وتىرعان قۋانىشتى سەلت ەتكىزىپ، ەسىن جيعىزعانداي بولدى.


    كومىردەي قارا شاشتى، جازىق ماڭدايلى، ەكى بەتى الماداي، بوتا كوزى كۇلىم قاعىپ، ىلاقتاي سەكىرىپ، ىشكى بولمەدەگى ءۇيدىڭ ەسىگىنەن اتاسىنىڭ شاقىرعان بوتاسى اتىلىپ شىقتى.


_ ە، قۇلىنىم، باعاناعى ماعان وقىپ بەرگەن الگى شاعىن ماقالاڭدى داۋىستاپ وقىپ بەرشى! قۇلىنشاقتاردىڭ ءبارى تىڭداسىن!_ دەدى قاتاڭداۋ پوزەتسيا ۇستاپ. كاريانىڭ ەكى قاباعىنىڭ اراسىنداعى قوس سىزىق ءتپتى دە تەرەڭدەپ ايشىقتالىپ كەتتى.


    قاتۋلى قاباقتان تەز تايعان بوتا ساسقالاقتانىمەن، ءوزىن تەز ءجيدى. _ ماقۇل، اتا. مىنە، قازىر،_ دەپ ىشكى بولمەدەگى ۇيگە قايتا بەتتەدى. ەدەمدە، ءبىر جۋرنالدى نازىك قولىنا العان بوتا سۇيرەكتەي كىشكەنە ساۋساقتارىمەن پاراقتارىن اقتارىسا باستادى. ءدال تابىلدى. كوزدەگەن مازمۇنى.


_«قاراپايىم جاق پەن كۇردەلى جاق». اڭگىمەدەگى ويدان جاسالعان ءتورت كەيىپكەر: ءيىسشىل تىشقان مەن ەلپەك تىشقان، ەرگەجەيلى مىڭگىر مەن شىڭگىر تۇرلىشە جاعىمىزدىڭ ياعىنى قاراپايىم جاعىمىز بەن كۇردەلى جاعىمىزدىڭ ۋاكىلى رەتىندە مايدانعا شىعادى. جاسىمىزدىڭ، جىنىسىمىزدىڭ، ءناسىلىمىزدىڭ، مەملەكەتىمىزدىڭ قالاي بولۋىنا قاراماستان، ءار ادامدا وسى تۇرلىشە جاقتاردىڭ ءبارى بار. كەيدە قيمىلىمىز ءيىسشىل تىشقانعا ۇقسايدى، ول وزگەرىستى دەر كەزىندە سەزە الادى؛ نەمەسە ەلپەك تىشقانعا ۇقسايدى، ول ىسكە جەدەل كىرىسەدى؛ نەمەسە ەرگەجەيلى مىڭگىرگە ۇقسايدى، ول وزگەرىستەن قورقاتىندىقتان، ونى جوققا شىعارادى جانە قابىلدامايدى؛ نەمەسە ەرگەجەيلى شىڭگىرگە ۇقسايدى، ءىسىنىڭ وڭالا تۇسكەنىنە كوزى جەتكەندە، وزگەرىسكە دەر كەزىندە ۇيلەسە بىلەدى! مەيلى قايسى جاقتى تاڭداساق تا، ءبارىمىزدىڭ ورتاق جاعىمىز بار: ياعىني ءتىلسىم سارايدان ءوز جولىمىزدى تاۋىپ، وزگەرىسكە تولى زاماندا تابىسقا جەتۋگە قارمانۋىمىز قاجەت._ دەپ ءتاپ- ءتاتتى بالا تىلىمەن اق تىستەرىن جارقىراتا كورسەتىپ، جاتتىق وقىدىم دەگەن ءماز بەينەمەن ىشتەي ماساتتانعان بوتا كۇلىمدەگەن بوتا كوزىمەن اتاسىنا كۇلىمسىرەي قارادى.


    قۋانىش، بوتانىڭ نە ايتىپ، نە وقىپ بەرگەنىن بىردەم سەزبەي قالدى. ىشتەي كۇيىپ وتىرعان ول، باس- اياعى جوق، ۇعىنىقسىز بۇل حيكايانىڭ مازمۇنىن تۇسىنبەدى، ىشكى دۇنيەسى اتاسىن دا، بوتاسىن دا ءتىپتى جازعىرىپ، بارلىق وقۋدى توقىپ العام، وزدەرى نە ايتىپ وتىر. ماعان وقىتىپ وتىرعان ماقالاسى نە؟ راسىندا، الجىعان ەكەن. رەنىشىمدى ايتىپ وتىرعان مەندە اقىماق دەپ سىرىنكە قويسا، لاپ ەتىپ ورتەنىپ كەتەتىن شىرپىداي بولىپ ورتەنگەلى وتىر.


    _ءيا، جارىعىم، بوتاشىم. وتە جاتتىق وقىدىڭ، وركەنىڭ ءوسسىن، قۇلىنىم!- دەپ ءتىپتى دە قاتاڭ داۋىسپەن باتاسىن بەرگەن اتاسى قۋانىشتىڭ بەينەسىن وت شاشقان وتكىر كوزىمەن شولىپ تاعى دا قارادى.


    اتاسىنىڭ وزىنە قاراعان كوزىنەن الدە مەن ويلاعاندى ءبىلىپ قويدى ما دەگەن كۇدىكپەن كۇدىكتەنگەن قۋانىش، اتاسىنىڭ ءسوزىن ساباقتاي، راس! بوتا بۇرىنعىعا قاراعاندا وتە جاتتىق ءارى وتە جاقسى وقىدى،- دەدى اتاسىنان يمەنە.


    بوتا اتاسى مەن اعاسىنىڭ ماقتاعانىنا ءتىپتى دە ماساتىداي قۇلپىرىپ، جۇزدەرى گۇلدەي جايناپ كەتتى. اتا، مەن كەيىن كەلەشەكتە، داۋىسى ەڭ جاعىمدى جۇرگىزۋشى بولامىن، ءا،- دەدى بالا ارمانىن جاسىرماي.


    _ تالماي قۇلشىنساڭ، ارمانىڭا جەتەسىڭ، بوتاقانىم!- ادام بالاسى قۋ تەرىنىڭ ىشىندە سان سەمىرىپ، سان ارىقتايدى. تاعدىردا سان سىناعىنان سىنايدى. ارمانعا جەتۋ ءۇشىن، قاجىمايتىن سەنىم بولۋ كەرەك. سەنىمىڭ جول بويىندا سىنسا، وبالىڭ وزىڭدە. بىرمەزەتتىك كوڭىل كۇي ءومىر بۇرىلىسىڭدى وزگەرتەدى،- شىراقتارىم دەدى دە جاستىعىن قولتىعىنا قاراي قىمتاي تۇزەلە وتىردى كاريا.


    اينالايىن، قۋانىشىم، بۇل اڭگىمە، سپەنسەر جونسون دەگەن ا ق ش جازۋشىسىنىڭ «ىرىمشىگىمە تيسكەن كىم» دەگەن اڭگىمەسىندەگى ءبىر شىمشىم وي. اڭگىمەدە، وزگەرىس جايلى وتە جاقسى سىر شەرتىلەدى. وندا ءتورت سۇيكىمدى، كىشكەنتاي جان يەسى وزدەرىنىڭ ىرىمشىكتەرىن «ءتىلسىم سارايدان» ىزدەيدى. اڭگىمەدەگى «ىرىمشىك» رەال ومىردەگى كوزدەگەن نىسانانىڭ مىسالى. ول الدە قىزمەت، ياعىني ادامدار ارا قارىم- قاتىناس، اقشا، ساۋلەتتى ساراي سياقتىلار بولار، ءسايىپ كەلگەندە، بارشانىڭ كوڭىلىندە ءبىر «ىرىمشىكتىڭ» بارلىعى ايان. ءبىز ونى ىزدەيمىز، مەنشىكتەنۋگە تالىپىنامىز، ۇيتكەنى ول بىزگە باقىت جانە قۋانىش باعىشتايدى دەپ سەنەمىز. ال، ءوزىمىز ءىنتىزار بولعان «ىرىمشىككە» قولىمىز جەتە قالسا- اق بولعانى ونان ايىرلعىمىز كەلمەيدى، ءتىپتى وعان يەك ارتا قالامىز؛ ەگەر، اياق استىنان ونان ايىرىلىپ قالساق، نەمەسە ونى بىرەۋ الىپ كەتسە، وسىعان بولا وڭباي ويسىرايمىز. جۇمىس پەن تۇرمىستىڭ كوبىك شاشا جوڭكىلىپ جاتاتىن تولقىنى ءار ءتۇرلى وزگەرىستەردى تولاسسىز تۋدىرىپ جاتادى. وزگەرىسكە ءدۇپ كەلگەندە كۇردەلى ويلاپ، نە ىستەرىن بىلمەي دال بولۋ جارامسىزدىق. سوندىقتان، كۇردەلى جاق پەن قاراپايىم جاقتى كوبىرەك ويلاپ، وي تۇيگەن جاقسى دەلىنىپتى سول اڭگىمەدە. سول ءۇشىن دە، اقىل- ەسى بار ادام ءار قانداي ءىستى شەشىلمەس تۇيىنشەك ساناماۋى كەرەك. كۇردەلى كۇرمەۋمەن تۇيىققا تىرەلمەۋى ءتيس. پەندەشىلىكتى پەشەنەگە جازباعان، وزىڭە ماقسات قوي، سول ماقسات ءۇشىن ءتوزىم قاپاسىن سال، قۇرىشتاي بەرىك سەنىمىڭ بولسىن، اينالايىن!،_دەدى سابىرلى دا سالماق ۇستاعان كاريا.


    اتاسىنىڭ ايتقان بۇل ءتۇيىندى ويى قۋانىشتىڭ كوڭىلىنەن وتسەدە، جۇرەگىنەن ناراۋلى ەدى. ءالى دە شتىرمان ويدىڭ شىرعاسىنان شىعا الار ەمەس. تەك، جاي عانا،_ ماقۇل، اتا! قۇلشىنامىن. ايتقانىڭىزدى كوكەيىمە ساقتاۋعا تىرىسامىن عوي،_ دەدى.


    * * * * *


    قاڭتاردىڭ قارا سۋىعى مەن قانشىق يتتەي قىڭسىلاعان وتكىر ۇسكىرىگى جالاقتاعان، سۇرى بۇلت قۇنداقتالىپ، شىڭلىتىر اياز قۇرساۋلاعان مۇنارلى دالانىڭ بۇگىنى كەشەگىدەن وزگەشە. قاتتى اياز قىسقان قاڭتاردىڭ سارى ايازى مەن ىزعارلى بورانى كوبىك قاردى اق جورعاعا سالىپ، سايراق جولمەن زىمراپ كەلە جاتقان جەڭىل تۇرپاتتى اۆتوكولىكپەن بىرگە اندەتىپ بارادى. اۆتوكولىكتىڭ راديو تولقىنى جەر- جەردەگى تىڭ وزگەرىستەردەن حابارلار بەرىپ، اۆتوكولىكتە وتىرعان بىرنەشە جاننىڭ بۇكىل نازارى اۋە تولقىنىندا، بار ىنتا- پەيىلىدەرىمەن تىڭداپ وتىر. راديودا «ورتالىقتىڭ شينجياڭ قىزمەتى جونىندەگى اڭگىمە ءماجىلىسىنىڭ دايەكتى تياناقتانۋىن ماقسات ەتكەن ءارقايسى ولكەلەردىڭ باعىتتامالى كومەكتەسۋ قىزمەتىنىڭ ىشكەرلەي ورىستەتىلۋى— وبىلىس، قالا، ايماق، اۋدانداردىڭ عىلىمي دامۋ سەنىمىن سومداپ، «ۇلى وتاندى قىزۋ ءسۇيىپ، كورىكتى مەكەن قۇرۋ»،« شينجياڭ رۋحىن ايگىلەۋ» دەي تاماشا ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ، ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ جاپپاي دوڭگەلەك داۋلەتتى ورەگە جەتۋدەي ۇلى ارمانىن ىسكە اسىرۋعا ورتاق قۇلشىنستار جاسالدى....» بوتانىڭ سىڭعىرلاعان داۋىسى ەفىر ارقىلى بار الاپقا تارالىپ جاتتى...
باياعىداعى كونە بەينە كەلمەسكە كەتسەدە، ءدال سول وڭىردەگى ءدال سول تۇراق. اتتاي جەلىپ 25 جىل وتە شىقتى. وزگەرگەن ءوڭىر. كۇنشىلىك جول جۇرەتىن جەرگە، بىرنەشە عانا ساعاتتا عانا جەتىپ ۇلگىرگەن قۋانىشتىڭ قۋانىشىندا شەك جوق. كوبىك قاردى سىقىر- سىقىر باسىپ اياڭداپ كەلەدى. قۇندىز بورىك، قۇندىز ىشىكتەن ءيت ولەتىن سۋىق بولسادا، قۋانىش ءبت شاققان قۇرلى ەلەر ەمەس...


    بار سىرىن اق كورپەسىنە قۇنداقتاپ، مۇنارتىپ جاتاتىن وسى ءبىر وڭىردىڭ قازىرگى وزگەرىسىنە تامسانا تاڭدانا قارايدى. اق كورپەسىن قىمتانعان، مۇزدان مەرۋەت تاعىنعان كەرۋەن توس دالا قويناۋى الىستان كوز تارتىپ، ايشىلىق جەردەن سان مىڭداعان ساياحاتشىنى وزىنە باۋراعان عۇمىرى قىسقا قار قالاسىنىڭ قىزۋى مەن قىزىعى كۇمىس تۇياق، جەل قانات تۇلپارلارداي ءدۇبىرلى، اق قارىن اق كۇمسكە، كوك مۇزىن كوپ تەڭگەگە اينالدىرعان اتاعى بار الاپقا ايگىلى وسى ءوڭىردىڭ بار اۋماعىنا زەر سالا قاراپ، كەڭ تىنستادى. شارىقتاعان كوڭىل كۇيىمەن ەشتەمەنى اڭعارماعان ول، الدە، قاي جاقتان پايدا بولعانى بەلگىسىز، وزىنەن جاس شاماسى ون نەشە جاس ۇلكەن ءبىر ەر ادامنىڭ ىستىق ىقىلاسپەن جالبىراقتاي الدىمەن سالەم بەرگەنىنە ىڭعايسىزدانعان قۋانىش، لەزدە قايتادان وعان قوس قولداپ امانداسىپ، ءجون سۇراستى.


    شىت جاڭادان قايتالاي امانداسىپ، اتاعىن اسپانداتىپ، جەر بەتىندەگى بار جاقسىلىقتى اقتارىلا تىلەپ، ءبىر ايتقان ءسوزىن ون قايتالاپ، كەيدە تۇتىعىپ، ءسوزىنىڭ اياعىن جۇتىپ الىپ تۇرعان تايپاق بويلى، قارا سۇرى ءوڭدى، كىشىلەۋ كوكشىل كوزدى، تار ماڭدايلى وسى ءبىر ەردىڭ ساسقالاقتاعان حارەكەتىنە بايىپپەن قاراعان قۋانىش، ونىڭ ايعىز- ايعىز شيمايمالاعان اجىمدارىنىڭ بەتىنە تەرەڭ بەلگى سالعانىنان- اق، ونىڭ كوپ بەينەت تارتقانىن ءبىر قاراپ- اق اڭعاردى.


    _اعاسى، امانشىلىق! وزدەرىڭىزدە امان-ەسەنسىزدەرمە؟ جۇقالاۋ كيىنىپ العانىڭىز نە، مىنا سۋىقتا. ءجۇرىڭىز مەنىڭ جايعاسقان قونالقىما بارايىق، جول تايعاق ەكەن، ابايلاڭىز!،- دەپ ونى قولتىقتاپ، قوناقجايعا قاراي بەتتەدى.


    - باۋىرىم، وزىڭىزدە بىلەسىز. مەنىڭ تالاي جىلدان بەرگى تەرىم وسى ورىنعا ءسىڭدى. ءبارىن دە حالىق ءۇشىن ىستەدىم. ءوزىڭىزدى دە كەزىندە كوپ قولداعان ەدىم عوي. اۋىلداسىڭنىڭ بەتىن سيلاپ، جۋىقتا، جوعارىدان كەلەتىن تەكسەرۋ گرۋپپاسىنىڭ ارناۋلى باسشىلارىنا مەنى ارنايى تاپسىرىپ قويساڭىز! ەندى كارتەيگەندە، بىردەمەگە سوعىلسام بولماس، حالىق بەتىنە قالاي قارايمىن. مەن راسىندا...،- دەپ كەمسەڭدەگەن ونىڭ ءجۇزىن جاس تامشىلارى ەرىكسىز جۋسادا، سۇيەكتەن وتەتىن ىزعار كوز جاسىن تەز قۇرعاتۋعا اسىقتىردى دا تەرەڭ كۇرسىنۋگە ءماجىبۇر ەتتى. ال كۇڭىرەنگەن كۇرسىنىسى اجىمدارىن ءتىپتى دە ايشىقتاتىپ جىبەردى.
باستابىندا، وزىنە ابدەن قانىق، وتە ىقىلاس تانىتقان اۋىل اقساقالىنىڭ اتى- ءجونىن سول ساتتە- اق سۇراۋدى ابەستىك ساناعان قۋانىش، ءيا، اعاسى، بۇيىمتايىڭىز بولسا، ايتا بەرىڭىز! قولىمىزدان كەلەر شارۋا بولسا، ايانبايمىز عوي،- دەدى بايىپپەن.


    _ باسە، ءسىز وسى اۋىلعا كەلەدى دەگەندە- اق، بوركىمدى اسپانعا اتىپ الاقالايعان ەدىم. وسى ءبىر وتكەلدەن ءوتىپ كەتەر بولسام، ەشقانداي اۋرەگە جولىقپاسپىن- اۋ! كارى باسشىڭنىڭ بەتىن سيلارسىڭ، مىنا، اداقتاپ- تەكسەرۋ گرۋپپاسى بۇرىنعىعا ۇقىسامايدى دەيدى.


    _ اعاتاي- اۋ! نەگە سونشا ابىرجىپ وتىرسىز!


    _ مەن، مەن... دەپ تاعى دا ءسوزىنىڭ اياعىن جۇتىپ العان كارياعا باجايلاي قاراعان قۋانىش، ونىڭ ءسوزىنىڭ اياعىن جالعاستىرۋدى توسپاستان: _ اعاي، ءسىز ۇكىمەتتىڭ «ورتالىقتىڭ سەگىز ءتۇرلى بەلگىلەمەسىن» دايەكتى اتقارۋى ءۇشىن، جەر- جەردە جالپى بەتتىك تەكسەرۋ جۇرگىزۋ ناۋقانىن مەڭزەپ وتىرسىزعوي دەيمىن. «تەك» بولساڭىز بولدى ەمەسپە! «ءبىر قارىن مايدى، ءبىر قۇمالاق شىرىتەدى» دەگەندەي، كەيبىرەۋلەر، ۇكىمەت پەن حالىق بەرگەن بيىلىكتەن پايدالانىپ، ويىنا كەلگەنىن ىستەپ، تالاي اۋىر قىلمستار وتكىزىپ، ۇكىمەت پەن حالىقتىڭ مۇددەسىنە زيان كەلتىرىپ، تالاي دارىندىلاردى شەتكە قاعىپ، تالاي جاننىڭ ءومىرىن مۇجىدى. ولاردىڭ بىردە- بىرەۋى زاڭ تورىنان قاشىپ قۇتىلا المادى، اۋەل، دەسەڭىز، قير- شالعايداعى شەت ەلدەرگە قاشىپ كەتكەن قىلمىستىلاردىڭ ءوزىن ۇستاپ اكەپ، جازالاپ جاتىر. ەلىمىزدىڭ زاڭ- ساياساتتارى جىل سايىن كەمەلدەنىپ، سارا ساياساتتىڭ ارقاسىندا، بار الاپ نۇرعا بولەنىپ، پاك تە تازا ورتا جاراتىلىپ وتىر...


    _ ءيا، ءيا، سولاي، سولاي،- دەگەننەن باسقا ەشتەمە ايتا الماعان ول قۋانىشتىڭ العاش سوزىنەن العان قۋانىش سەزىمى لەزدە ساعىمعا اينالىپ، تايپاق بويى ونان ارى شوگىپ، قارا سۇرى ءوڭى ەدەمدە سۇرلانىپ، كىشىلەۋ كوكشىل كوزى ءتىپتى دە سىعىرايىپ، تار ماڭدايى ءبىر اق ەلىدەي بولىپ، قۋانىشتان كۇتكەن ۇلكەن ءۇمىتىنىڭ كەلمەسكە كەتكەنىن ىشتەي سەزىنىپ، ەندى كوپ ءسوز ايتۋىنىڭ قاجەتى قالماعانىن اڭعاردى دا تەز قايتۋدى ءتۇيىن ەتتى، _، ءيا، قۋانىش، ايتقانىڭ ورىندى، ايتقانىڭ ورىندى. سوندادا كوز قىرىڭىزدى سالارسىز، قولىڭىز تيسە، ءۇي جاققا بارىپ، ءدام تاتىپ قايتىڭىز!،- دەدى دە ەسك جاققا قاراي بەتتەدى.


    _ ياپىراي، نەگە اسىقتىڭىز، وتىرىپ وتكەن- كەتكەندى ايتىپ، اڭگىمەلەسەڭىز بولار ەدى،- دەدى قۋانىش.


    _ ادام جاسى ۇلعايعان سايىن ۇمىتشاق بولىپ كەتەدى ەكەن، تاعى ءبىر شارۋالار بار ەدى، سوعان بارايىن، تاعى دا كەلەمىن، تاعى دا كەلەمىن،- دەپ ءسوزىن قىسقا قايىردى دا جولىنا ءتۇستى.


    قۋانىش قونالقى ءۇيىنىڭ تەرەزەسىنەن سىرتقا كوز تاستادى. تالاي- تالاي تاريحتىڭ قۇپياسىن تاۋ- تاستارىنا جازىپ قالدىرعان، تالاي ەسىل ەرلەردى، تالاي ارداقتى قىزداردى تۇعىرىنان تۇلەتكەن، سان قيىلى وتپەلى كەزەڭدەردى باسىنان كەشىرگەن وسى ءبىر وڭىرگە سۇيىنە- سۇيسىنە قارادى...


    بىردەن ادام تانىعىسىز وزگەرگەن كونە باسشىسىن كوز الدىنا ەلەستەتتى. كەزىندە قانداي ەدى....


    كينو لەنتاسى سياقتى ءبىر- بىرلەپ كوز الدىنا ەلەستەپ، ءدال كەشە عانا بولعان ىستەي اپ- انىق. اتاسى كوز الدىندا كەلدى. اتاسىنىڭ ايتقان اقىلدارى ءدال قۇلاق تۇبىنە كەلىپ ايتقانداي اپ- انىق ەستىلىپ تۇر... راس، «پەندەشىلىكتى پەشەنەگە جازباعان»... تەك تالاي ويدىڭ جەتەگىندە، سان- الۋان ىستەردى كوز الدىندا، كوڭىل ەكىراننان ءبىر- بىرلەپ ءوتىپ جاتقان وسى ءبىر ساتتە، قۇكە، مەرەكەنىڭ باستالۋ ۋاقىتى تولىپ قالدى. ءار سالا، ءار جەردەن كەلگەن باسشىلاردىڭ ءبارى دە تەگىس جينالىپ بولدى. وسى اۋىلعا بەرىلەتىن اۆتونوميالى رايون دارەجەلى «ۇلگىلى ساياحات قالاسى» ۆەسكاسىن اسىپ، لەنتا قيۋ سالتىنىڭ دايىندىق جۇمىستارىنىڭ ءبارى ورىندالىپ بولىپتى، تەزدەتىڭىز،_ دەدى ەلپەك تە قاعىلەز حاتشىسى.