اشىق بولسا قاباعىڭ، نۇرلانادى جانارىڭ
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2018-11-07 08:50:00


    اۋەلى، انتيوكسيگەن (توتىقسىزداندىرعىش) دەگەن نە؟ اتىنا نەگىزدەلگەندە بەلگىلى مولەكۋلانىڭ توتىعۋ رولىن تەجەيتىن زاتتى مەڭزەيدى. ادام دەنەسىندەگى توتىعۋ رولى اسەرلەنۋ تۋدىرادى. ودان ءبىر قىدىرۋ تىزبەكتى رەاكسيا پايدا بولادى. كلەتكادا وسىنداي رەاكسيا پايدا بولسا، كلەتكا ءبۇلىنۋى، ءتىپتى ءولۋى مۇمكىن. انتيوكسيگەننىڭ جاڭاعىداي تىزبەكتى وزگەرىستەردى جويۋ مۇمكىندىگى بار بولعاندىقتان ادام دەنەسىنە پايدالى كەلەدى. ادام دەنەسىندەگى ۆيتامين C، A، E جانە ءبىرسپىرا فەرمەنىتتەر تۇگەلدەي انتيوكسيگەن ەسەپتەلەدى. بۇدان سىرت تيو سپيرت، پوليفەنول قاتارلىلار بار.


    ادام دەنەسىندە انتيوكسيگەن كەم بولسا توتىعۋ رولى اسەرلەنگىش قاسيەت قالىپتاستىرۋى مۇمكىن. بۇل كوپتەگەن اۋرۋمەن بايلانىستى كەلەدى. سوندىقتان كەيبىرەۋلەر انتيوكسيگەنمەن مي قىزمەتىنىڭ ءولۋى جانە نەرۆتىڭ السىرەۋى سيپاتتى اۋرۋ وزگەرىسىن ەمدەۋ جايىندا زەرتتەۋ جۇرگىزۋدە. قازىرگى ءبىرتالاي دەنساۋلىق ساقتاۋ بۇيىمدارى انتيوكسيگەندەر. باسىندا بۇلارمەن كەيبىر سوزىلمالى اۋرۋلاردى ەمدەۋگە بولادى دەپ قارالدى. كەيىنگى زور كولەمدى زەرتتەۋلەر ناتيجەسىنە قاراعاندا ءىشىنارا دەنساۋلىق ساقتاۋ بۇيىمدارى پايدالى بولماستان كەرىسىنشە دەنساۋلىققا زياندى بولىپ شىقتى.


ءىس جۇزىندە ادامنىڭ ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن وتتەگى قاجەت. سوندىقتان ادام دەنەسىنە توتىعۋ رولى دە قاجەتتى. ءبىراق ونىڭ جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي دەنەگە زياندى جاعى دا بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان ءار ەكى جاعىن تەڭگەرگەن ءجون. سول ءۇشىن انتيوكسيگەندى دەنساۋلىق ساقتاۋ بۇيىمدارىن پايدالانۋ كۇردەلى ماسەلەگە اينالدى. دەسەدە، دەنەدەگى انتيوكسيگەن مولشەرى ازاياتىن بولسا، دەنساۋلىققا ءتيىمسىز كەلەدى.


    تاياۋ مەزگىلدەگى زەرتتەۋلەرگە قاراعاندا ادام دەنەسىندەگى انتيوكسيگەن مولشەرى كوڭىل-كۇيدىڭ كوتەرىڭكى بولۋ-بولماۋىمەن تىعىز قاتىستى ەكەن. ا ق ش حارۆارد ۋەنيۆەرسيتەتى الەۋمەتتىك مەديتسينا ينستيتۋتىنداعى زەرتتەرمەندەر وسى جايىندا زەرتتەۋ جۇرگىزدى.


    ولار 1994-جىلدان 2005-جىلعا دەيىن ا ق ش-تىق ورتا جاستاعى 982 ەر-ايەلگە كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي مەن قانداعى انتيوكسيگەن قويۋلىعى جايىندا تەكسەرۋ جۇرگىزگەن. كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي دارەجەسى پسيحولوگياداعى 6 ءتۇرلى «جاڭارتىلعان تۇرمىستى تۇراقتاندىرۋ تاجىريبەسى» بويىنشا زەرتتەۋ وبيەكتىلەرى مازمۇنىن وزدەرى مالىمدەۋ ارقىلى تۇراقتانىپ، سول ارقىلى بولاشاقتا جالپىلىق ءۇمىت-تىلەكتىڭ جاقسى بولاتىن-بولمايتىنى انىقتالادى. قاننىڭ قۇرامىندا 9 ءتۇرلى انتيوكسيگەن تەكسەرىلىپ تۇراقتاندى. ولار: كاروتين تەكتەستەر،βكاروتين، ۆيتامين E قاتارلىلار.


    ەكەۋىنىڭ بايلانىسى تۋرالى ناتيجەگە ساناق عىلىمى بويىنشا تالداۋ جاساعاندا، ارالارىندا كورنەكتى بايلانىس بارلىعى بايقالدى. كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيدەگىلەرگە قويىلعان نومىردە ءبىر ولشەم پارقى ارتقان سايىن (ساناق عىلىمىنداعى اتاۋ) كاروتيننىڭ مولشەرى %13-%3 ارتقان. جان سانى عىلىمىنداعى ءىشىنارا فاكتورلارمەن دەنساۋلىق احۋالىنا رەتتەۋ جۇرگىزگەننەن كەيىن دە ەكەۋىندە ءوزارا كورنەكتى باعىنشتىلىق ساقتالعان، ءبىراق بۇرىنعىدان از مولشەردە السىرەگەن. كوڭىلى جادىرعان سايىن دەندەگى ۆيتامين E نىڭ مولشەرى دە ارتىپ وتىرعان. ءبىراق بۇنىڭ ساناق عىلىمى تۇرعىسىنان ماعىناسى جوق. سەبەبى بۇل كولدەنەڭ قيما بەتتىك زەرتتەۋ ءتۇرى. ناۋقاستاردىڭ حال-جاعدايىن سوڭىنا ءتۇسىپ تەكسەرۋ ەمەس. سوندىقتان بۇل ەكەۋىن سەبەپ-سالدارلىق قاتىناستا دەۋگە بولمايدى.

نەلىكتەن كوڭىلى كوتەرىڭكى ادامداردىڭ دەنەسىندە انتيوكسيگەن كوپ بولادى. جاڭا كوگونىس، جەمىس-جيدەكتەردىڭ قۇرامىندا كوپ مولشەردە انتيوكسيگەن بولاتىندىقتان كوڭىلى كوتەرىڭكى جۇرەتىندەر جاڭا كوگونىس پەن جەمىستەردى كوپ تۇتىناتىن بولۋى، ونىڭ ۇستىنە تەمەكى تارتپاۋلارى مۇمكىن. سەبەبى كوڭىلى كوتەرىڭكى جۇرەتىن ادامدار دەنساۋلىق تاربيەسى جايىنداعى مازمۇنداردى وڭاي قابىلداپ تۇرادى. زەرتتەۋشىلەر بۇنىڭ قوس اۋىسىمدى قاسيەتكە يە ەكەنىن ايتادى. ءبىر جاعىنان كوڭىلى كوتەرىڭكى جۇرەتىندەر دەنساۋلىققا ءتيىمدى ارەكەتتەرمەن كوبىرەك شۇعىلدانعاندىقتان دەنەدەگى انتيوكسيگەن مولشەرى ارتقان. ەندى ءبىر جاعىنان انتيوكسيگەن مولشەرى كوبەيگەندىكتەن دەنساۋلىقتارى جاقسارعان. ازىقتانۋ داعدىسى بۇل قۇبىلىستى تولىق ءتۇسىندىرىپ بەرە المايدى، بولاشاقتا تاعى تۇقىم قۋالاۋ جانە ورتا شارت-جاعدايى مەن بايلانىسى بار-جوقتىعى زەرتتەلەدى. جاقىنعى زەرتتەۋلەر كوڭىل-كۇيدىڭ قوعامدىق ەكونوميكامەن قاتىسى بار ەكەنى انىقتالدى. مىسالى، كەدەيلىك پەن اۋرۋ-سىرقاۋ قاباتتاسسا ادامنىڭ كوڭىل-كۇيى كىربەڭ تارتا بەرەدى.


    بۇدان بۇرىن دەنساۋلىق مەديتسيناسى كوبىندە كەرەناۋ كوڭىل-كۇي تۋرالى، مىسالى، مازاسىزدانۋ، جابىعۋ، ىزاعا بۋلىعۋ قاتارلىلاردىڭ فيزيولوگيالىق ىقپالى جونىندە كوبىرەك زەرتتەۋ جۇرگىزەتىن. وسى رەتكى زەرتتەۋ ادامنىڭ بەلسەندى كوڭىل كۇيى مەن كاروتين اراسىنداعى بايلانىس جونىندە جۇرگىزىلگەن تۇڭعىش زەرتتەۋ بولدى. وبيەكتيۆتىك فيزيولوگيالىق وزگەرىستەر كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيدىڭ ادام دەنەسىنە پايدالى ەكەنىن راستادى. سوندىقتان كوڭىل-كۇيدىڭ اقاۋسىزدىعىنا ءمان بەرىپ، ۇمىتكەر، جادىراڭقى بولعاندا اۋرۋ-سىرقاۋدان اۋلاق بولۋعا بولادى.

 

دەرەككوز: سوحۋ تورابى
اۋدارعان: قۋات جۇماش ۇلى (تورابىمىزدىڭ ۇسىنىس ەتىلگەن ءتىلشىسى)