ىنساپ
كەلۋقاينارى: |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2018-12-04 17:33:00

 

 

 

«كەدەي بايعا، باي قۇدايعا جەتسەم» دەيدى دەگەن سوزبەن پەندەنىڭ دۇنيەگە تويىمسىزدىعىنا، قاناعاتسىزدىعىنا پاراساتتى پايىم جاساي بىلگەن كوپتى كورگەن اقىلمان قاريالارىمىز ۇرپاقتارىنىڭ قۇلاعىنا «ىنساپتى بولىڭدار، قاناعات قارىن تويعىزادى» دەگەن اقىلدى ۇنەمى قۇيىپ وتىرعان. كارنيك ايگىلى شىعارماسى «ادامنىڭ ارتىقشىلىعى» دەگەن كىتابىندا قاناعاتتى ادامنىڭ اسىل قاسيەتىنە جاتقىزسا، ال ىنساپسىزدىقتى «ادامنىڭ السىزدىگى» دەگەن ەڭبەگىندە ۇلكەن جەتەرسىزدىككە بەيىمدەگەن بولاتىن.

 

ىنساپتى ادامنىڭ باسى ارتىق قايعىسى جوق، ۇيقىسى جايلى بولادى. ادام ساناسىن ٴناپسى جاۋلاپ، ىندىنى كەتە باستاعاندا، سۇيىسپەنشىلىك سەلدىرەپ، ادالدىق تا الشاقتاي باستايتىندىعى انىق. «ەگەر ايىپسىزدار قاتارىندا بولعىڭ كەلسە، جەكە باسىنىڭ قامىن ويلايتىن ٴناپسىنىڭ قۇلى بولما» دەپ جازادى «قابۋسناما»دا. جەرگە بەرىلگەن ٴتۇرلى قاراجاتقا تالاسىپ، جاۋ بولىپ وتىرعان تۋىستار مەن اكە-شەشەدەن قالعان از مۇلىك ٷشىن ات كەكىلىن كەسىسىپ كەتكەن اعايىندىلاردى كورىپ تە ەستىپ تە ٴجۇرمىز. وسىنىڭ ٴتۇپ سەبەپشىسى بوق دۇنيە ٷشىن اشىلعان اران. وسىندايدا دۋلات باباتاي ۇلىنىڭ مىنا ولەڭى ويعا ورالادى:

دۇنيە--جەمتىك، مەن توبەت، سونى باقپاي، نە باقتىم؟

ىرىلداسىپ اركىممەن، نە قاپقىزدىم، نە قاپتىم.

ماتەريالدان وقىعان مىنا ٴبىر اڭىزدى كولدەنەڭ تارتىپ كورەيىن.

ەرتەدە ٴبىر باي بولىپتى. باس قاتىراتىن جۇمىستارى بايلىعىنان دا كوپ بولعاندىقتان ٴار كۇنىن تۇنجىراۋمەن وتكىزەدى ەكەن.

بۇل بايدىڭ ٴۇپى-ٴتاپى كۇن كەشىرىپ وتىرعان كەدەي كورشىسى بولىپتى. قانشا كەدەي بولسا دا ەرلى-زايىپتى ول ەكەۋىنىڭ وتباسىلارىنان ۇزىلمەيتىن كوڭىلدى كۇلكى ٷنى بايدىڭ قۇلاعىنا جەتىپ، ۇيقىسىن قاشىرادى ەكەن.

-حيساپسىز مال-مۇلكىمىز مىناۋ، جەگەنىمىز الدا، جەمەگەنىمىز ارتتا، نەگە وسى ەكەۋىندەي كوڭىلدى بولا المايمىز؟-دەپ مۇڭايا سۇراپتى بايدىڭ ايەلى كۇيەۋىنەن.

-مۇنىڭ نەسىنە تاڭقالاسىڭ، ەرتەڭ-اق ولاردىڭ كۇلكىسىن وشىرەيىن،-دەپتى باي.

ٴتۇن بولعاندا باي كورشىسىنىڭ اۋلاسىنا ٴبىر ٴدىلدا لاقتىرىپ جىبەرىپتى. باي ايتقانداي-اق ەرتەسى ولاردىڭ كۇلكىلەرى كۇلگە كومىلىپتى.

مۇنىڭ سىرى مىنادا ەكەن. ولار اسپاننان تۇسكەن ٴدىلدانى تاۋىپ العان سوڭ اياق استىنان بايىپ كەتكەندەي سەزىنىپ، بۇرشاق ىرىمشىگىن جاسايتىن جاپالى جۇمىستى قويساق دەگەن ويعا كەلىپتى. ساۋدا جاساساق زيان تارتساق قايتەمىز، ال ساۋدا جاساماساق قالاي تىرلىك كەشىرەمىز دەپ اڭكى-تاڭكى بولىپتى.

كۇيەۋى: «ەگەر ساۋدام كۇسەت بولىپ جاتسا، بۇل سالپى ەتەكتى جولىنا سالىپ، جاس ٴيىس يسكەسەم ٴجون بولار» دەپ ويلاپتى.

بۇل كەزدە ايەلى: «بايىپ كەتەرىمدى بىلگەندە بۇل قۋ سىڭىرگە تيمەس ەدىم» دەگەن ويدا ەكەن.

ٴوز ويلارىمەن الەك بولعان ەكەۋى ٴبىر-بىرلەرىنە ٴتىل قاتىسۋعا كەجەگەلەرى كەيىن تارتىپ، بەلگىسىز قاسىرەت كوڭىل تورلەرىنە بارىپ جايعاسىپتى.

ال ەكەۋىندەگى ورتاق ٴبىر مۇڭ: « اسپاننان نەگە كوبىرەك ٴدىلدا جاۋمادى ەكەن، قولىمدى قايدا سوزسام سوندا جەتەتىن» دەگەن وي بولاتىن.

تۇرمىس ٴاسىلى مۇڭنان الشاق، ادامنان ىنساپ كەتە باستاعان كەزدە ونى مۇڭ دا يەكتەي باستايدى.

تۇرمىس نەگىزى قاسىرەتتەن اۋلاق، ايىرىلعان نارسەمىزگە نالىپ، كورىنگەنگە كوز قىزارتقان كەزدە قاسىرەت تە قاسىمىزعا تايايدى.

«قۇتتى بىلىك»تىڭ اۆتورى ٴجۇسىپ بالاساعۇننىڭ ىنساپتى، قاناعاتشىل بولۋ جونىندەگى مىنا ولەڭ جولدارى كوپ ويدىڭ جۇگىن كوتەرىپ تۇرعاندىعى بەسەنەدەن بەلگىلى:

اشكوزدەنبە، ۇياتتى ويلا، ادال بول، اشىق ايتىپ، ٴادىل ىسكە جارار بول.

مەشكەي تىنىپ، سۇعاناق كوز قويار ما؟! اشكوزدىلەر جاھاندى جەپ تويار ما؟!

بارلىق اشتار، جەسە اقىرى تويادى، سۇعاناق كوز، تەك كورىندە تويادى.

 

ماتەريالداردان رەتتەگەن: قاۋسىلقان قاسىمقان ۇلى