داۋلەت
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور:داۋىل | جاڭالانعان ۋاقىت:2019-07-06 17:55:00


گۇلجان زارقىنبەك قىزى


تاعى دا اۋىل ەسىمە كەلەدى. جالعىزدىقتىڭ جالىنى جانىڭدى شارپىعان سايىن ءار نارسە ءوز ورنەگىمەن وزەككە ۇرىلادى ەكەن.قيال تەڭىزىنە باتىپ ، ارايلاعان تاڭدارمەن سالەمدەسىپ، ماناۋراعان كەشتەرمەن سىرلاسىپ، مازاسىز ويمەن ارپالىسىپ وتەر ەدىڭ.تەلەۆيزورداعى ءمان-ماعىناسىز مازمۇنداردان دا مەزى بولدىم.ءيا ،سوندا بىردەن –ءبىر كوڭىل كوگىمە كولبىرەي قوناقتايتىن تاعى سول اسىل اۋىل، اياۋلى جاندار.

ارينە، كىندىك كەسىپ تۋعان جەر جۇرەك قىلىن تەربەتەر ەڭ تەرەڭ ساعىنىش قوي. ونداعى ءار ادام ءوز بولىمىسىمەن ءوز ەرەكشەلىگىمەن كوڭىل ساحناڭدا ءار ءتۇرلى حارەكتىردى، ءار ءتۇرلى كەيىپكەردى سومدايدى. ءبىراق ولار سول بەتىندە تۇرعان ناعىز تۇرمىستىڭ نانىمدى بەينەلەرى.وعان مىنەزدىك سيپاتتاما بەرىپ شارشامايسىڭ، ءار ءبىرى ءبىر تاعدىر،ءار ءبىرى ءبىر حيكايات،ءار ءبىرى ءوز الدىنا ءبىر ساباق...

اۋىلداعى تۋىستارعا تەلەفون شالسام بولدى ،- اۋىلدا نە جاڭالىق؟ الگى كورشى ۇيدىڭ بالاسى ەسىمقان ۇيلەندى مە؟ بيىل ماقتادان مول ءونىم بارما؟ باعاسى ءتۇسىپ كەتتى دەيدى عوي؟ ەستىسەم امينا اپايدىڭ كەلىنى اۋىر اياق ەكەن. بوساندى ما؟ ۇل ما ، قىزبا؟ التىن اپا ءالى بارما؟ ….دەپ قوياردا قويماي سۇرايمىن -اۋ كەلىپ. جۇرەكتەن شىققان ءبىر ءتۇرلى قۇدىرەتتى كۇش تاعات تاپتىرمايدى-اۋ.بالكىم بەلگىسىز ساعىنىش تا شىعار.

باۋىرىم – پو.. و. اپەكە ، سۇرامايتىنىڭ بولساشى،مەن قالادا قاربالاسىپىن، ەكى كۇننىڭ ءبىرى اۋىلعا قايتىپ جاتقامىن جوق ،كەشكە دەيىن ءبارىن تەكتەپ سۇراستىرىپ جۇرەتىن قايداعى ۋاقىت، تاعى ءبىر تەلەفون شالعاندا ءبىلىپ ساعان ايتىپ بەرەيىن ءا..- دەيتىن كەيىپ.

-ءيا، جارايدى- دەپ تەلەفوندى قويامىن مىرس ەتىپ كۇلىپ.سودان تاعى ءبىر اپتا وتەدى.باۋىرىمنان تەلەفون كەلەدى.

-ءيا، ساقشى ،امانسىڭبا،- دەيدى ول الدىمەن كۇلىپ الىپ.

-امان، كەرەمەت،-دەيمىن مەن قۋتىڭداپ.

-نە جاڭالىق.

- پالەندەي جاڭالىق جوق. بىراق ءبىر جايسىزداۋ حابار بار.

-نە حابار؟ تەز ايتساڭشى؟

- الگى، سەنىڭ ساباقتاسىڭ داۋلەت ەسىڭدەمە، باستاۋىشتا بىرگە وقىدىڭدار ەمەسپە؟

-ءيا، ەسىمدە.

-سول كىسى اياق استىنان كوتەرىلىپ اۋىرىپتى. قازىر كىمدى كورسە سونى قۋىپ ۇيىنە ادام توقتاتپايدى ەكەن. شەشەسى ۇيىنە كىرە الماي قالىپتى.تاتەم ايتادى: نەشە كۇن بولدى ءبىزدىڭ ۇيگە جاتىپ جۇر،- دەپ.

توسىن حاباردان ءبىر ءسات ەسىم شىعىپ قالدى.

داۋلەت..داۋلەت..

ءيا ،قوڭىرقاي كوزدەرى قاراتورى وڭىنە قۇپ جاراسقان ، قىر مۇرىندى ،ات جاقتى بالاڭ جىگىت.ءبىز باستاۋىش مەكتەپتى التى بالا بىتىردىك. ەكى ۇل ءتۇرت قىز.داۋلەت كلاسكوم ەدى، ال مەن ۇيرەنۋ جوراسى بولاتىنمىن.ول ساباقتا العىر ەدى. اسىرەسە ادەبيەت ساباعىندا ەرەكشە تالانت بايقاتاتىن. ولەڭ جاتتاۋدا الدىنا جان سالمايتىن . داۋىسى دا اشىق ءارى جاعىمدى بولاتىن. ءار رەت شاعىن اڭگىمەلەردى داۋىستاپ وقۋعا تۋرا كەلگەندە ادەبيەت مۇعالىمى ەكەۋىمىزگە وقىتاتىن.ول جۇمىسقا دا قارىمدى بولاتىن. قار قالىڭ جاۋعان كۇندەرى مەكتەپ ءىشىن تازالاۋدا داۋلەت ەڭ الدىمەن اتويشى بولىپ ەڭبەككە كىرىسۋشى ەدى.ول جايشىلىقتا كوپ سويلەمەيتىن. ونىڭ بويىنان ءوز جاسىنا ءتان ەمەس ءبىر ءتۇرلى سالماقتىلىق بايقالۋشى ەدى.

سۇيتكەن داۋلەت باستاۋىشتىڭ سوڭعى جىلىندا كەنەت وقۋدان شەگىندى.ءبارىمىز تاڭ-تاماشا. سودان باستاپ ونى سيرەك كورەتىن بولدىق.تەك ءۇيى ءبىزدىڭ ۇيگە جاقىن بولعاندىقتان، كەي كۇندەرى مالعا ءشۇپ سالىپ جۇرگەن داۋلەتتى سىرتىنان كوزىم شالىپ قالاتىن.

قالاداعى جاتاقتى ورتالاۋ مەكتەپكە بارعان سوڭ ۇيگە ءبىر اپتادا ءبىر قايتاتىن ەدىم.قاتىناس كولىگىنەن تۇسكەن سوڭ،ۇيگە بارعانشا ەكى كيلومەتىردەي جول باسۋ كەرەك.قىستا سۋىق، جازدا شىلىڭگىر ىستىق، ال كوكتەم كۇندەرى لاي باتپاق.جاڭبىرلى كۇندەرى مالمانداي سۋ بولىپ ۇيگە ارەڭ جەتەسىڭ.ال ماعان ەرەكشە سەزىلەتىنى، ءار سەنبى ۇيگە قايتقان سايىن جول شەتىندەگى ارىق بويىندا قولىندا كىتابى بار ، مال جايىپ جۇرگەن داۋلەتتى كورەتىنمىن. ول ەشقاشان سالەمدەسپەۋشى ەدى. ساباقتاس بولا تۇرا، ءتىل قاتپاعانى قالاي،-دەپ كەيدە اشۋىم كەلەتىن. ال ءوزىم جۇگىرىپ بارىپ ەسەندەسۋگە قىز بالاعا ءتان ۇياڭدىق پا بىلمەيمىن، باتىنا الماۋشى ەدىم.ۋاقىت ۇزارا كەلە داۋلەتتىڭ بەينەسى اۋىلعا كىرگەنىمدە ەڭ الدىمەن كوزىمە وتتاي باسىلاتىن بەلگى بولىپ قالدى. ۇنەمى جول شەتىندە كەيدە قوي، كەيدە سيىر جايىپ تۇراتىن ءۇنسىز تانىس تۇلعا. داۋلەت تۋرالى ويلانسام بولدى ،وسى كورىنىس قازىرگە دەيىن وتە انىق ەسىمدە تۇرادى.

مەن تولىق ورتا مەكتەپكە تۇسكەن جىلى.سەنبىلىك ۇيگە قايتىپ كەلدىم. سەميا جۇمىستارىنا كومەكتەسىپ بولعانسوڭ، كەشكىسىن بولمەمە كىرىپ ساباق پىسىقتاۋعا وتىرعام، كەنەت باۋىرىم جۇگىرىپ كەلىپ : اپەكە ،داۋلەت اعا مىنا حاتتى ساعان بەرە سال دەيدى،-دەپ ءبىر كانۆرەتتى قولىما ۇستاتتى.


قادىرلى مونشاق-دەپ باستاپتى ول حاتىندا:

بۇل حاتتى تاپسىرىپ العانىڭدا توسىن سەزىنگەن بولارسىڭ. ءيا،قالايشا توسىن سەزىنبەسكە. ويتكەنى ارمان قۋىپ،ءۇمىت ارقالاپ جۇرگەن سەندەردىڭ الەمدەرىڭدە مەنىڭ ءىزىم جوق، بەلگىم دە جوق.سەنىڭ ءومىرىڭ باسقا، ال مەنىڭ جولىم ءوز الدىنا. اينالاڭ تۋرالى قانشا ويلاساڭدا، ءدال مەن سەنىڭ ويىڭا مۇلدە كەلمەسپىن .ءبىلىم الىپ، ونەر قۋىپ ،مەكتەپ قۇشاعىندا جۇرۋ قانداي باقىت. ال مۇنداي باقىت ماعان بۇيىرماپتى. قارتايعان اۋىرۋشاڭ شەشەم ، ىشكى ولكەگە كەتىپ، نەشە جىل ءىز-دەرەكسىز جوعالىپ ،اراقكەش بولىپ ورالعان اعام ، جۇتاڭ تۇرمىس، جۇپىنى جاعداي مەنى سەندەردەن ماڭگىلىك ايىرعان ەدى.بۇل كۇندەرى مەنىڭ دوسىم تەك كىتاپ عانا. كىتاپپەن سىرلاسامىن.وعان مۇڭىمدى شاعامىن.ودان قۋانىش ىزدەيمىن، جۇبانىش تا تابامىن.بۇل كۇندەرى مەن ءۇشىن مال باعۋ ۇلكەن دەمالىس بولدى.ويتكەنى مال باققان كەزدە اينالامداعى تىپ-تىنىش الەمنەن مەيلىنشە ءلاززات الامىن. ۇيدەگى اعامنىڭ تىرناق استىنان كىر ىزدەگەن قىتىمىر داۋىنان، اراق ءىشىپ شەشەم ەكەۋىمىزدىڭ ەسىمىزدى شىعاراتىن مازاسىنان اۋلاقتاپ جانىم ءبىر ءسات جاي تاۋىپ قالاتىن.تابيعات دۇنيەسىنىڭ وت قۇشاعىندا ءبىر ءتۇرلى مەيىر مەن ماحابباتقا بولەنەمىن. ۇزاق ۋاقىت جاپادان-جالعىز قوي سوڭىندا جالعىز جۇرىپ ۇيرەنىپ قالعاندىقتان با ، الدە ءوزى-وزىممەن سىرلاسقاندى، وڭاشا جۇرۋدى ۇناتاتىن بولعاندىعىمنان با، بىلمەيمىن، جان بالاسىنا سويلەگىم كەلمەيدى. تىنىشتىقتى قالايمىن، قيالداعىم كەلەدى.

سول قيال الەمىمنىڭ بارىندە ءوزىڭ بارسىڭ، مونشاق. سەن ۇنەمى ءار اپتادا ۇيگە قايتاردا مەنىڭ جول بويىندا قوي باعىپ جۇرەتىنىم ەسىڭدەمە؟ بالكىم مەنى جايشا قوي جايىپ جۇرگەن شىعار دەپ ويلايتىن بولارسىڭ ، جوق، ولاي ەمەس. مەن سەنى كۇتىپ جۇرەتىنمىن.ءار سەنبى ادەيى جول شەتىندە تابىلاتىنمىن.سەنىڭ سومكاڭدى اسىنىپ ۇيگە قايتىپ كەلە جاتقان بەينەڭدى كورىپ ،جۇرەگىم اتشا تۋلاپ كەتەتىن. مۇنداي سەزىم مەندە سوڭعى كەزدەرى كۇشەيە بەردى. ءوزىم دە بىلمەيمىن ،نەگە ەكەنىن.بىراق ساعان ءتىل قاتقىم كەلمەيدى.ءتىل قاتسام نە ايتامىن، نە دەيمىن، نە تۋرالى اڭگىمەلەسەم، وقۋ تۋرالى ايتامىن با؟ ول ماعان كەلىسپەس.قوي تۋرالى ايتامبا؟ ال بۇل ساعان كەلىسپەس. قولىمداعى سان قايتارا وقىپ توزدىرعان نەشە ءتۇرلى ماحاببات داستاندارى تۋرالى ايتامبا؟ جوق، بۇعان ءالى ەرتەرەك. مەن دە سەن دە ءالى مەكتەپ جاسىنداعى بالالارمىز عوي. جوق، سەن ءالى بالاسىڭ، ال مەن ەسەيىپ كەتتىم. مەن قازىر بالا ەمەسپىن، كوڭىلىم بالالىقتى قويعان. مەندە بالاعا ءتان ءتاتتى قيال، ەركە قىلىق جوق.جاقىندا ءازىلحان نۇرشايىق دەگەن جازۋشىنىڭ «ماحاببات قىزىق مول جىلدار»دەگەن كىتابىن وقىپ قاتتى تولقىدىم. مەڭتاي مەن ەربولدىڭ تاعدىرى جونىندە كوپ ۋاقىت ويلانىپ جۇردىم.مەنىڭ كوكىرەگىمدە ويانعان ەرەكشە سەزىم كەيدە ماعان بەيمازالىقتى سيلاسا،كەيدە ماعىنالى كۇندەردى دە باعىشتايتىن بولدى. مەنىڭ كۇندەرىم زايا كەتپەگەن سياقتاناتىن بولدى.باسىما جاستاعان كىتابىمنىڭ ءار بەتى مەنىڭ ءومىرىمنىڭ ءار تاڭى ەدى. كىتاپتارىم ماعان ارايلى التىن تاڭ سيلايتىن بولدى. وقۋدان قول ۇزسەم دە ءارىپ تانىپ قالعانىما قانشالىق قۋاناتىنىمدى بىلەسىڭبە ؟ مىنەكي كىتاپ سيلاعان كوركەم الەمدە ەمىن-ەركىن سايرانداپ جۇرگەنىمە شۇكىرشىلىك.ءيا، بۇل الەمدى ەشكىم مەنەن تارتىپ اكەتە المايدى. تارتىپ اكەتۋ ەشكىمنىڭ قولىنان كەلمەيدى. تەك ،قادىرلى ساباقتاسىم مونشاق، كىتاپتاعى ماحاببات اڭگىمەلەرىن وقىپ وتىرىپ ،سەنى ءجيى ەسكە الامىن. ەكەۋىمىزدى باس كەيىپكەردىڭ رولىنا قويىپ ءوزىم دە ءبىر رومان جازعىم كەلەدى. قيالداپ وتىرىپ، كۇلىپ جىبەرەمىن. سودان ءوز-وزىمە: اقىماقسىڭ-اۋ ، داۋلەت، ول ءبىلىم قۋىپ الىسقا كەتكەن اققۋ. ال سەن اۋىلداعى مالشىسىڭ . قۇر قيالعا سالىنباي قويىڭدى باق،-دەپ تىنامىن.

ءيا، مونشاق، بۇل حاتتى جازىپ ساعان ەشقانداي قولقا سالماقشى ەمەسپىن.تەك ىشكى تولعانىسمدى، ارپالىسقان الەمىمدى سەنىمەن بولسىكىم كەلدى. جان سىرىمدى ورتاقتاسقىم كەلدى.ماعان حات قايتارماي- اق قوي.


قاشاندا وزىڭە باقىت تىلەپ ساباقتاسىڭ: داۋلەت


داۋلەت حاتىن شورت اياقتاتقانداي بولدى. بالكىم ارى قاراي جازعىسى كەلمەگەن شىعار. حاتتى وقىپ بولىپ اڭىرىپ وتىرىپ قالدىم. شىنىندا جايشىلىقتا داۋلەت تۋرالى ىستەر ءۇش ۇيىقتاسام ەسىمە كەلمەيتىنى شىندىق ەدى. نەتكەن راقىمسىز پەندەمىن ،-دەپ ىشتەي ۇيالىپ وتىرمىن. ساباقتاس بولا تۇرا وزدىگىمنەن نەگە بارىپ حالىن سۇرامادىم، نەگە قاياۋ كوڭىلىنە ازدا بولسا مەدەت بەرمەدىم.ءبىز قالايدا كورشىمىز- عوي. قالايدا ءبىر پارتادا ءبىلىم العان ساباقتاسپىز- عوي.كەلەر اپتا ۇيگە قايتقاندا باۋىرىمدى، انامدى ەرتىپ ،شەشەسىنىڭ كوڭىلىن سۇراي بارىپ قايتارمىن ،-دەپ ويلادىم.

كەلەسى اپتا كەلگەنىمدە باۋىرىم ماعان: اپەكە، داۋلەت اعامنىڭ ۇيلەرى كوشىپ كەتتى،-دەدى كىرپىگى جىپىلىقتاپ.

-كوشىپ كەتتى.. قايدا؟

-كورشى اۋداندا شەشەسىنىڭ اپەكەسى بار ەكەن . سول كىسى مەن قارايلاسى تۇرامىن دەپ كوشىرىپ اكەتىپتى.

-ە...

-داۋلەت اعام بار بولسا جاقسى ەدى. مەنى ۇنەمى ويناتاتىن.شاڭعىسىنا وتىرىپ ءماز بولۋشى ەدىم.ءاي..ي. -باۋىرىم قومپىلداپ سويلەپ جاتىر.

مەن قۋانىپ قالدىم. تۋىس-تۋعاندارىنىڭ قاسىنا بارسا جاقسى بولعان ەكەن.

ارادا كوپ جىل ءوتتى. شىنىن ايتسام داۋلەت جايىندا اڭگىمە سول بەتى ەسىمنەن كوتەرىلىپ كەتتى.

ۋەنيۆەرسيتەتتى اياقتاتاتىن جىلى اۋىلعا قايتقانىمدا توسىن وقيعاعا تاپ بولدىم.داۋلەتتىڭ ءۇيى ءبىزدىڭ اۋىلعا قايتا كوشىپ كەلگەنىنە ءبىر جىلداي بولعان ەكەن. بىراق بۇل جولى مەن داۋلەتتى ەس-تۇسسىز بەتى ناۋقاس توسەگىنەن كوردىم.مەن كەلەردەن ءبىر اپتا بۇرىن عانا موتامەن كەلە جاتىپ، قاتىناس شىرعالاڭىنا ۇشىراپ، باسى جەرگە قاتتى سوعىلىپ، ەسىنەن تانىپتى.سول شىرعالاڭنان كەيىن داۋلەت ءبىر جىلداي توسەك تارتىپ جاتتى. كەيىن ورنىنان تۇرىپ دالاعا كىرىپ-شىعاتىن بولدى دەپ ەستىدىم. ال سودان كەيىنگى حابار اڭگىمە باسىنداعى باۋىرىمنىڭ تەلەفونداعى كوتەرىلىپ اۋىرىپتى دەگەن ءسوزى بولدى.

داۋلەت تۋرالى حاباردى ەستىگەننەن كەيىن قاراداي دەگبىرىم قاشىپ مازام كەتتى. دەرەۋ شەشەمە تەلەفون شالىپ ەدىم. شەشەم:

-كەزىندە شىرعالاڭعا ۇشىراپ باسى جەرگە تيگەندە ميى شايقالعان، سودان بارىپ نەرۆ جۇيەسى قاتتى زاقىمدالىپ،قان بۇزىلعان ەكەن. ۋاقىت وتە كەلە ەسى اۋىسىپ، ءوزىنىڭ نە ىستەگەنىن ءوزى بىلمەي قالاتىن كورىنەدى. شەشەسىنە قيىن بولدى. داۋلەتتى ۇيلەپ قىزىعىن كورەمىن دەپ وتىرۋشى ەدى. ەندى مىنا كۇنگە قالدى،-دەدى اۋىر كۇرسىنىپ.

ونان ارى شەشەمنىڭ نە ايتىپ جاتقانى ەستىلگەن جوق. جۇرەگىم شىم-شىمداپ شانشىپ ءوتتى.قۇلاعىمدا جانارى وتتاي جارقىلداعان، سۇلۋ ءوڭدى بالا داۋلەتتىڭ ولەڭ وقىعان ساڭقىلداعان داۋىسى . كوز الدىمدا جول شەتىندە قولىندا كىتابى بار ، قوي سوڭىندا قالقايعان ءۇنسىز سۇلبا....ال تاعى بىردە بەتالدى سويلەپ، بەتكە تۇكىرىپ ، كوزى شاتىناپ الدە كىمگە ءتونىپ كەلە جاتقان داۋلەت.

اۆتوردىڭ قىزمەت ورنى: ورتالىق راديو-تەلەۆيزيا باس ستانسياسى