جايدارمان كوڭىل-كۇي، ءار ىسىڭىزدى وڭىنا باستىرادى
كەلۋقاينارى:Kazakcnr |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2019-09-03 15:42:00

ءبىر قانشا كۇننىڭ الدىندا، قىزمەتكە بارار جولداعى مەترودا... كەنەتتەن قاسىمداعى ەكى اپايدىڭ اڭگىمەسى ويىما الدە نەنى سالعانداي بولدى…..

ارادا ءبىر اپاي : «مەنىڭ كەلىنىم، مەنىمەن ويىمداعىداي كوڭىلدى وتەدى، ىستەگەن تاماق ءتىل ۇيىرەرلىك ءدامدى بولسا، ول كوبىرەك جەيدى، ال ءدامسىز بولىپ، تابەتى تارتپاسا، ول ازىراق جەيدى، ءبىراق مەنىڭ الدىمدا بۇل ادەتتەرىن كورسەتۋدەن يمەنەدى»،-دەدى.

سوندا قاسىنداعى انا ءبىر اپاي جۇلىپ العانداي: «مىنە سۇڭعىلالىق دەگەن وسى. مەنىڭ كەلىنىم سياقتى ەمەس، مەن ءارقاشان ونىڭ اقىسىز كۇتۋشىسى بولىپ، بالانى دا قاراپ، ءۇي تازالىعىن ىستەپ جۇرسەم دە، ول قاشاندا مەنى قوراشسىنادى. دەسەدە، مەن ەشقاشان ونىمەن ەسەپتەسپەيمىن، ۇيتكەنى ءبىر ۇيدەن قانات قاققان، ءبىر ءۇيلى جانبىز، تاتۋ-ءتاتتى وتكەنگە جەتەر باقىت قايدا. كەيدە ونىڭ كوڭىل-كۇيى جايسىزدانعاندا، ءبىرقانشا اۋىز لەپىرمە سوزدەرىن كوتەرە سالام. قانشا ايتقانمەن بارىمىزدە ءبىر كويلەكتى بۇرىن توزدىرعان ەگدە ادامدارمىز-عوي، ول مەنىڭ جاسىما جەتكەندە، مەنىڭ شەككەن جاپام مەن وڭاي-وسپاق قولعا كەلمەيتىن ىستەردى تابيعى تۇسىنەتىن بولار»،-دەدى.

وسى ءسوزدى ەستىگەندە انا ءبىر اپايدىڭ سۇڭعىلالىعىنا قاتتى ءسۇيىندىم. ءىس جۇزىندە، كوپ ساندى ادامدار جونىنەن العاندا، ءاركىمنىڭ تۇرمىسىندادا ۇساق-تۇيەك كيكىلجىڭدەر ءجۇز بەرمەي قويماس.

اسىرەسە، وسى ماسەلەلەرمەن قايشىلىقتاردى شەشۋگە امالسىز بولعانىڭىزدا، ءتىپتى جالتارا الماساڭىز، قابىلداۋ جانە كەشىرىمشىلدىكتى تالداساڭىز، «ەسەپتەسكەن ەل بولماس»، -دەگەندەي ەسەپتەسۋدەن الدە قايدا اتقا شاپقانداي جاقسى بولار.

تۇرمىس كوڭىلدى بولعاندا عانا قام-قايعىسىز بولامىز،-دەپ ويلايمىز. الايدا، باقتتى-باقىتسىز بولۋدىڭ ءبارى كوڭىل-كويمەن قاتىسپ جاتادى. ەگەر ءسىز دوڭىز ايباتىڭىزدى سىرتىڭىزعا سالىپ، كۇشكە سالار بولساڭىز، ەڭ سوڭىندا ءوزىڭىزدىڭ جۇرەگىڭىزگە جارا سالاسىز. ال بەيعام ءجۇرىپ، كوڭىلىڭىزدى كەڭگە سالساڭىز، بارلىعى دا وڭىنا ءتۇسىپ، شاتتىق ءسىزدى ءارقاشاندا الاقايلاپ قارسى الارى داۋسىز.

بىلتىر ءبىر دوسىم جىل سوڭىندا قوماقتى سيلىققا يە بولسادا، كوڭىلى جاي تاپپاي، وسى ءبىر قىزمەتتىڭ ءمان-ماعىناسىز ەكەنىن بۇكپەسىز ايتقان بولاتىن. ۇيتكەنى ول سونشالىقتى قاربالاستىققا ءتۇسىپ، ءبىر جىل تىربىنسادا، الاتىن جالاقىسى جۇمىس ىستەمەي-اق «اۋىردىڭ استىمەن، جەڭىلدىڭ ۇستىمەن جۇگىرىپ» جۇرگەندەردەن الدە قايدا از ەدى. ءىس جۇزىندە مەن ونىڭ كوڭىل-كۇيىن ابدەن تۇسىنەمىن، ونىڭ ءبىر قانشا ساپتاسى قوجايىننىڭ تۋىس-تۋعانى بولىپ، ءار كۇنى ەش بوداۋسىز ەرەكشە قامقورلىققا بولەنىپ جاتاتىن.

ونىڭ وسىنداي كىربەڭ كوڭىل-كۇيىن اڭعارعان مەن وعان: «ءوزىڭدى باسقالارمەن سالىستىرما، وزىڭمەن سالىستىر، بيىل تاپقان اقشاڭ، بىلتىرعىنىڭ 1 ەسەسىندەي كوبەيدى، ويلاپ كور»، -دەدىم. وسىلايشا ول مەنىڭ ايتقانىمدى بىردەن ۇعىپ، كوڭىل-كۇيىن ورنىقتىرىپ، جونىنە كوشتى.

ءىس جۇزىندە، ءبىزدىڭ تۇرمىستاعى كوڭىلسىزدىگىمىزدىڭ باسىم كوبى قاڭقۋ سوزبەن ماعىناسىز باسەكەلەسۋ بولىپ تابىلادى. ءتىپتى كەي كەزدەرى كوڭىلىڭىز جاي تاپپاعانداي بولىپ، باسقالارمەن ءوزىڭدى سالىستىرىپ، «ەلدىڭ ءبارى نەگە مەنەن كوڭىلدى»،- دەپ ويلاۋىڭ مۇمكىن. ال كەي كەزدەرى، تۇرمىستان تورىعىپ جۇرگەنىڭىزدى «باسىمدىلىققا شىداپ ءجۇرمىن، باسقالار مەنەن الدە قايدا جەڭىل»، -دەپ ويلارسىز. مىنە وسىلايشا كوپتەگەن ساتتەردە، ءوزىمىزدىڭ شاتتىعىمىزدى باسقالاردىڭ پايدالانۋىنا قاراي ويىستىرامىز. ءبىراق، «ەسەپتەسكەن ەل بولماس»،- دەگەندەي، قانشالىق سالىستىرساڭ، كوڭىل-كۇيىڭە كىربەڭدىك سونشالىق ورناي بەرەتىنىن بىلگەنىڭ ءجون. ال كەرىسىنشە وزىڭە عانا سالىستىرساڭ، بۇگىنگى كۇنىڭە قاراعاندا ەرتەڭگى كۇنىڭ اتقا شاپقانداي ىلگەرلەپ وتىرادى. بۇگىنگى تۇرمىسىڭا قاراعاندا ەرتەڭگى تۇرمىسىڭ نۇرلى بولاشاققا قادام تاستايدى، مىنە بۇل كوڭىل-كۇيدىڭ سىزگە سيلار نۇر شۇعىلاسى.

ءبىر وقىرمان كۇيەۋىندە كوپتەگەن كەمشىلىكتەر بار ەكەنىن ايتىپ، قاڭقۋ ءسوزدى قارشا بوراتتى. مىسالى:« العا ۇمتىلمايدى، ءبىر ورىندا ون نەشە جىل قىزمەت ىستەدى، ايتەۋىر ۇلكەن قاتەلىك وتكىزبەدى، كىشى - گىرىم قاتەلىك تولاستامادى، قازىر ءالى سول نەگىزگى ساتىدا قىزمەتكەر. ال كۇندەلىكتى ادەتى دە جاقسى ەمەس، تەمەكى تارتىپ، اراق ءىشىپ، كۇنىنە دەرلىك اۋىزدانادى. مىنەزىنە كەلسەك كۇيگەلەك، بالاعا سابىرلى بولمايدى، ال وزىنە قاراتا ۇنەمى قاراما - قارسى »،-دەگەن سياقتى.

قيتۇرقى كۇيەۋىنە كوپتەگەن ءادىس-امالدار ويلاستىرىپ، «جىلى-جىلى سويلەسەڭ جىلان ىنىنەن شىعادى»،- دەگەندەي جىلى سويلەپ، جۇمساق اڭگىمەلەسىپ،ءجونىن ايتقاندا ەكەن، ءتىپتى بولماعان سوڭ، ايۋداي اقىرىپ، اشۋىن شاقىرىپ، قورقىتقاندا سياقتى. بەتىنە كون جاماعان قيتۇرقى كۇيەۋىنە بەينە «سيىردىڭ قۇلاعىنا دومبىرا شەرتكەندەي»، ەش اسەر جاساماسا كەرەك، «ءيت بوق جەگەنىن قويمايدىنىڭ» كەبىنىن كيىپ، ءباز-باياعى جولىنان جازباپتى.

ونىڭ اڭگى-تاڭكى كوڭىل -كۇيىن بىردەن سەزگەن مەن «ەندى نە ىستەيسىڭ»،-دەپ سۇرادىم.

ول سىرىن جاسىرماي : «مەن ونىمەن بىرگە بولعانىمدا، قاتتى شارشادىم. ەگەر ول شىنىندا وزگەرمەسە، مەنىڭ دە امالىم جوق، نە كورمەگەن قۋ باس بارىنە توزەرمىن. جامان-جاقسى بولسادا ەرلى-زايىپتى بولىپ، ماحابباتتىڭ بال شىرىنىنا باتىپ، كۇندەردى بىرگە وتكىزىپ كەلەمىز. وسى ءبىر كىشكەنتاي كيكىلجىڭ ءۇشىن وتباسىن ويرانداپ، جاي-جايىمىزعا كەتكەنىمىز ءجون بولماس»،-دەدى.

مەنىڭ ويىمشا ول كوپتەگەن ادامداردىڭ ادال نەكەسىنە قاراتا شىن سىرىن ايتتى. ءوز جارىڭ ءوز جۇرەگىڭدە، كوپتەگەن كەمشىلىكتەر مەن جەتەرسىزدىكتەردى ولاردا ءسىز ءۇشىن وزگەرتۋگە تىرىسادى، مىنە ونىڭ ءبارى كوڭىل-كۇيدە.... ءبىراق، ەڭ سوڭىندا سەن ونى تاڭداعان بولساڭ دا، ءىس جۇزىندە سەنىمەن تولىق وتاسا المايتىن كوڭىل-كۇيىن تالدادىڭ، ءتىپتى وسىنداي امالسىزدىق پەن توزىمدىلىكتىڭ ءومىر بويى بىرگە بولاتىنىن بايقايتىن بولاسىڭ.

سوندىقتان، «كەڭ بولساڭ، كەم بولمايسڭ». ءارقانداي ماحابباتى جاراسقان جاقسى نەكەدەدە وتباسى كيكىلجىڭدەرى تاۋسىلمايدى. ەڭ جاقسىسى قارسى جاقتىڭ ارتىقشىلىعىن كوبىرەك بايقاۋدى ۇيرەنگەن سوڭ، ازعانتاي كەمشىلىكتەردى ەسكەرۋسىز قالدىرىپ، ەلەمەي، كەشىرىم ەتۋ. ءتىپتى توتەسىنەن ءبىر كوزىن اشىپ، ءبىر كوزىن جۇمىپ، تۇك بىلمەگەننىڭ كەبىنىن كيۋگەدە بولار.

ءبىر اۋىز سوزبەن ايتساق، ءومىر بولجاۋسىز دۇنيە. ءاربىر پەندەنىڭ وسى دۇنيەدە ۋايىمى، ازابى، كوڭىلسىزدىكتەرى تابيعي ءومىر سۇرەدى. كوپ ساندى ۋاقىتتادار ءبىز «مول اقشا تاۋىپ، قازىنا-مۇلىك توپتاپ، ءتىپتى دە مول دۇنيە-مۇلىككە يە بولساق، تۇمىسىمىز جاقسى بولىپ، ءومىرىمىز ءماندى دە ءساندى بولادى»،-دەپ ويلايمىز. ءبىراقتا، شاتتىق ادامداردىڭ ادەتتەگى كۇيى ەمەس، ولءبىر ءتۇرلى كوڭىل-كۇي. كەيبىرەۋلەر بارلىق ءىسى وڭىنا باسىپ، ساتىنە ءتۇسىپ تۇرسادا، كۇن بويى سالىنى سۋعا كەتىپ جابىرقاپ جۇرەدى. ال كەيبىر ادامدار ءومىر بويى تىربىنىپ جاقسىلققا قول جەتكىزۋگە تىرىسىپ، ءومىر ارباسىن توقتاۋسىز العا سۇيرەپ، ارىپ-شارشاپ جۇرسەدە، جۇلدىزدى اسپانعا كوز تاستاپ، تاڭعى كۇننىڭ شاپاعىن قارسى العان بەينەدە شاتتانىپ، ءارقاشان قاناعاتتى كوڭىل-كۇيمەن جۇرەدى.

ادام بولىپ ومىرگە كەلگەن سوڭ سوڭىنا دەيىن تىربىنۋ استە كاسىپ ءۇشىن، ءيا بولماسا باسقالارمەن باسەكە، تالاس-تارتىس ءۇشىن ەمەس، قايتا كوڭىل-كۇيدىڭ سەرگەكتىگى ءۇشىن ەكەنىن ءبىلۋىمىز كەرەك. كوڭىل-كۇي ءومىرىڭىزدىڭ جان سەرىگى، كوڭىل-كۇي جاقسى بولسا بارلىق ءىس وڭىنا باسادى، كوڭىل-كۇي بىلىقسا، ءبارى دە بىلىعادى.