جاسىل ەكولوگيانى دامىتۋ تانىمى جۇرەكتەرگە ۇيالادى
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور:داۋىل | جاڭالانعان ۋاقىت:2018-08-10 15:39:00

ورتالىق راديو –تەلەۆيزيا باس ستانسياسىنىڭ حابارى. باس شۋجي شي جينپيڭ بىلاي دەپ اتاپ كورسەتتى: ءبىز جاسىل دامۋ جاڭا تانىمىن؛ جاسىل، تومەن كومىرتەكتى، اينالمالى، ءۇرتىس داميتىن ءوندىرىس تۇرمىس ءتاسىلىن اتقارىپ، ىلاستانۋدىڭ الدىن الۋ جانە ونى مەڭگەرۋدە قامال الۋ شايقاسىن تەبىندى جۇرگىزۋىمىز كەرەك. بيىلدان بەرى، مەشەۋ ءوندىرگىش كۇشتەر كەرەكتەن شىعارىلىپ، ورتا ساپاسى كۇننەن كۇنگە وڭالىپ، جاسىل ەكولوگيانى دامىتۋ تانىمى ادامدار جۇرەگىنە ۇيالاپ، جۇڭگو ەكونوميكاسىنىڭ جوعارى ساپامەن دامۋى كورنەكتى بولدى.


بيىل ءساۋىردىڭ 23-كۇنى، شىعىس جۇڭگوداعى ءبىرىنشى بيىك مورجا اتانعان 65 جىل بويى جۇمىس اينالىمىنداعى ماگاڭ 9-ءنومىرلى مورجاسى ماڭگىلىككە جابىلدى.


چىن ي-شين بىلاي دەدى: بۇرىنعى قىزىل تۋ مورجالارىنا قوش ايتىپ، مەشەۋ وندىرگىش كۇشتەردى كەرەكتەن شىعارعاندا عانا، كاسپورىندار ەتەك جەڭىن جيناپ تىڭنان ءوندىرىس جۇرگىزە الادى. بيىل العاشقى جارتى جىلدا ماگاڭ توبىنىڭ ساتىلىم كىرىسى 43 ميلليارد 600 ميلليون يۋان اينالاسىندا بولىپ، پايداسى ەكى ەسەلەندى. مەشەۋ وندىرگىش كۇشتەردى ىرىقتى تۇردە كەرەكتەن شىعارىپ، ەڭ سوڭعى بيىك مورجانى جاپقاننان كەيىن، ماگاڭنىڭ جىلدىق ءونىم مولشەرى 1 ميلليون 100 مىڭ تونناعا جەتتى. بۇل ماگاڭ توبىنىڭ وزىندىك قۇنى جوعارى، ورتا شارت-جاعدايى ناشار، جابدىقتارى مەشەۋ بولعان بولات قورىتۋ ءوندىرۋ قۋاتىن ءوندىرىس قاتارىنان تۇگەلدەي شەگىندىرىپ اكەتكەندىگىن تۇسىندىرەدى.


باس شۋجي شي جينپيڭ ەلىمىز شارۋاشىلىعىن جەدەل دامىتۋدان ساپالى دامىتۋعا ويىستىرۋ ماسەلەسىن اۋىزعا العاندا بىلاي دەدى: تىسىمىزدى تىسىمىزگە باسا وتىرىپ، قىراتتاردان ورمەلەي ءوتىپ، وتكەلدەردى ارتقا تاستاۋىمىز قاجەت. ءار ءبىر كاسىپ، ءار ءبىر كاسپورىن بارلىعى وسى باعىتتا مىزعىماستان العا تارتۋى كەرەك. وتكەلدەردەن قالاي ءوتۋ كەرەك؟


باس شۋجي شي جينپيڭ: ونىڭ جاۋابى جاسىل دامۋ،-دەپ اتاپ كورسەتتى.


جاسىل دامۋدىڭ ەسەپ داپتەرىندە قىسقا مەرزىمدىك ەكونوميكالىق مۇددە قاراستىرىلمايدى، قايتا ۇزاق ۋاقىتتىق ورتا قوعام ونىمدىلىگى دارىپتەلەدى


حىبەيدى مىسالعا الساق، وتكەن جارتى جىلدا بۇكىل ولكە بويىنشا 35 پار قازان، 2503 كومىر مورجاسى كەرەكتەن شىعارىلدى، «بىتىراندى، بەي-بەرەكەت، ىلاس» 13 مىڭ 51 كاسپورىن اداقتالىپ، رەتتەپ-وڭالتىلدى. 79 مىڭ 915 ەسكى اۆتوكولىك كەرەكتەن شىعارىلدى. وسىنداي جويقىن شارالاردىڭ اتقارىلۋىمەن، حىبەي ولكەسىنىڭ العاشقى 6 ايداعى pm2.5 تۇيىرشىكتەرىنىڭ قويۋلىعى %17.8 تومەندەدى. اۋىر لاستانعان كۇندەر بلتىرعى ۇقساس مەزگىلدەگىدەن 11 كۇن قىسقاردى. شىجياجۋاڭ لۋچۋان رايونى عىلىم-تەحنيكا مەكەمەسىنىڭ پارتكوم شۋجيى جاڭ جىنپيڭ: دامۋدا ىلاس شىعاراتىن وندىرستەرگە سۇيەنبەۋدى ماقسات ەتكەننەن كەيىن حىبەي شارۋاشىلىعىنىڭ جاسىل دامۋداعى تەبىنى ونان ارمان كۇشەيە ءتۇستى. بيىل ولكەمىز 120 دان استام عىلىم-تەحنيكالىق ورتا شاعىن كاسپورىنداردى جەتىلدىردى. بۇل تاياۋ جىلداردان بەرگى قارقىنى ەڭ تەز ءبىر جىل دەپ ايتۋعا بولادى، كاسىپ قاتتامى دا بارعان سايىن ءوسىپ كەلەدى.


بيىلدان بەرى، ورتانى قورعاۋ ساياساتتىق شارالارى ارت-ارتىنان شوعىرلى تۇردە جارىق كورۋدە. ج ك پ ورتالىق كوميتەتى مەن مەملەكەتتىك كەڭەس ماۋسىم ايىندا «ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋدى جالپى بەتتىك كۇشەيتىپ، بىلعانىشتىڭ الدىن الۋ جانە ونى تىزگىندەۋ شايقاسىن تاباندى جۇرگىزۋ جايلى پىكىرىن» جاريالادى. ەكولوگيا ورتا مينيسترلىگى، ونەركاسىپ جانە ينفورماتسيالاندىرۋ مينيسترلىگى، قاتىناس مينيسترلىگى سياقتى نەگىزگى تاراۋلار جۋىقتا اشىق اسپاندى قورعاۋ ارەكەت جوباسىن شىعاردى. الدا، ءتۇيىندى رايوندار بولات-تەمىر، كوكىستەندىرۋ، ەلەكترمەن الۋمين ايىرۋ، سەمەنت، جازىق بەتتى اينەك سىياقتى وندىرگىش كۇشتەردى ۇستەمەلەي دامىتۋعا شەكتەمە قويادى. سونىمەن ءبىر ۋاقىتتا ءتۇيىندى رايونداردىڭ ارتىق ءوندىرگىش كۇشتەردى كەرەكتەن شىعارۋ ولشەمىن جوعارىلاتادى. بەيجيڭ، تيانجين، حىبەي جانە وسىنىڭ توڭىرەگىندەگى رايوندار 2018-جىلدىڭ سوڭىنان بۇرىن «بىتىراندى، بىلىققان، ىلاس» كاسپورىنداردى ۋنيۆەرسال تۇردە رەتتەپ وڭاپ بولادى.


بىلعانىشى اۋىر، ونىمدىلىگى تومەن مەشەۋ وندىرىستەر جىلدام كەرەكتەن شىعارىلعاننان كەيىن، ءتىپتى دە كەڭ ءورىستى بازار كەڭىستىگى ىڭعايلانادى. مەملەكەتتىك كەڭەس دامۋدى زەرتتەۋ وزەگى بايلىق جانە ورتا ساياساتىن زەرتتەۋ ورنىنىڭ ورىنباسار باستىعى چاڭ جيۋىن بىلاي دەدى: ورتا مەن شارۋاشىلىقتىڭ ونىمدىلىگىن ورگانيكالى ۇشتاستىرۋ ارقىلى، ساپالى دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تۇستىك. ورتانى قورعاۋ تالابىنا سايكەس كەلمەيتىن، حاۋپسىز ءوندىرىس تالابىنا ۇيلەسپەيتىن كاسپورىنداردى ىعىستىرىپ، ونىڭ ورنىنا تەحنيكاسى ءبىر شاما وزىق، ورتا قورعاۋعا قابىلەتتى ءىرى ورتاشا كاسپورىنداردى ىڭعايلاۋ قاجەت. بيىل العاشقى جارىم جىلداعى باجى كىرىسىنىڭ جالپى احۋالىنا قاراعاندا، باجى مولشەرى اجەپتەۋىر جوعارىلاعان. بۇدان كاسپورىنداردىڭ پايداسىنىڭ مولايىپ، ەكونوميكالىق ونىمدىلىگىنىڭ ارتا تۇسكەندىگىن، ساپالى دامۋعا ءبىر قادام جاقىنداعاندىعىن كورىپ الۋعا بولادى.
مەملەكەتتىك دامۋ رەفورما كوميتەتى ماكرولىق شارۋاشىلىقتى زەرتتەۋ ورنىنىڭ ورىنباسار باستىعى ۋاڭ چاڭلين بىلاي دەدى: ونەركاسىپتىڭ دامۋىندا مولشەرى مەن ساپاسى تەڭ جوعارىلاۋ ارىنى بايقالىپ كەلەدى. قارقىنى دا بىرتىندەپ جەدەلدەۋدە. دامۋدىڭ ساپاسى مەن ونىمدىلىگى ارتىپ، قۇرىلىم ۇزدىكسىز ساپالانۋدا.


باس شۋجي شي جينپيڭ مامىر ايىندا وتكىزىلگەن مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ جينالىسىندا بىلاي دەپ باسا دارىپتەدى: جاسىل دامۋ-ساپالى وسىزاماندانعان شارۋاشىلىق جۇيەسىنىڭ قاجەتتى تالابى. بىلعانىش ماسەلەسىن شەشۋدىڭ ءتۇبىرلى جولى. ونىڭ ءتۇيىنى- شارۋاشىلىق قۇرىلىمى مەن ەنەرگيا قۇرلىمىن تەڭشەۋ، مەملەكەت بايلىعىن اشۋ كەڭىستىگىنىڭ ورنالاسۋىن ابزالداندىرۋ، وڭىردەگى وزەن اعارلارىنىڭ بويىنداعى وندىرىستەردى تەڭشەپ ورنالاستىرۋ، ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ، ورتانى قورعاۋ كاسىپتەرىن، زالالسىز وندىرىستەردى، تازا ەنەرگيا كاسىپتەرىن جەتىلدىرۋ؛ بايلىقتاردى جالپى بەتتىك ۇنەمدەۋ جانە ودان باياندى پايدالانۋدى جەبەۋ.


ەكولوگيا ورتا مينيسترىنىڭ ورىنباسارى جاۋ يىنميڭ بىلاي دەدى: بولاشاقتان جاسىل دامۋدان اناعۇرلىم مول باقىت سەزىمىنە بولەنەتىن بولامىز.


pm2.5 تىڭ قويۋلىعىن جالعاستى كورنەكتى تومەندەتىپ، كاسىپ قۇرىلىمىن، ەنەرگيا قۇرىلىمىن، تاسمال قۇرىلىمىن جانە جەردەن پايدالانۋ قۇرىلىمىن بار كۇشپەن رەتتەپ ابىزالداندىرۋىمىز كەرەك. ءتۇرلى ساياسات شارالاردىڭ تىياناقتانۋىنا ىلەسە، اتالعان شارالار ەلىمىزدىڭ ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ، ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسى، كورىكتى جۇڭگو قۇرىلىسى ءتىپتى شارۋاشىلىقتىڭ ساپالى دامۋىنا تەرەڭ ىقپال كورسەتەتىن بولادى.

 

اۋدارعان: شالقار قازاەز ۇلى