چاۋشياننىڭ راكەتا ۇشىرۋى مەن ا ق ش-نىڭ اسكەري مانيۆەر وتكىزۋىنىڭ نەندەي ٴمانى بار
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2019-08-12 15:53:00


    حانگو ارمياسى 8-ايدىڭ 10-كۇنى چاۋشياننىڭ سول كۇنى بەلگىسىز» ەكى زاتتى ۇشىرعانىن ايتتى. بۇل جارتى ايدان استام ۋاقىتتان بەرى چاۋشياننىڭ 5 -رەتكى ۇشىرۋ قيمىلى، وسى ۇشىرۋ قيمىلى وتكىزىلىپ جاتقان ا ق ش پەن حانگونىڭ بىرلەسپە اسكەري مانۆەرىنە باعىتتالدى دەپ قارالدى.


    ساراپشىلار بىلاي دەپ قارادى: چاۋشيان مەن ا ق ش ۇشىرۋ قيمىلى جانە بىرلەسپە مانيۋەر ارقىلى ٴبىر قىرىنان كۇشتىلىكتەرىن كورسەتسە، ەندى ٴبىر جاعىنان ٴبىر-بىرىنە مۇمكىندىك قالدىرىپ، كەلىسسوز وتكىزۋگە كۇش سالۋدا. بولاشاقتا ەكى جاق الاۋىزدىقتى ازايتىپ، ورتاق تانىمدى تابا الۋ-الماۋى-چاۋشيان تۇبەگى ماسەلەسىن شەشۋدىڭ تەتىگى بولماق.


    جۋىقتا چاۋشياننىڭ ۇشىرۋ قيمىلى جيىلەي ٴتۇستى، وسىدان بۇرىنعى 4 رەتكى ۇشىرۋ جەكە- جەكە 7-ا يدىڭ 25-كۇنى، 31-كۇنى، 8-ايدىڭ 2-كۇنى جانە 8-ايدىڭ 6-كۇنى وتكىزىلدى. چاۋشيان 7-ايدىڭ 16-كۇنى ا ق ش پەن حانگوعا بىرلەسپە اسكەري مانەۆەردى باستاۋ-چاۋشيان مەن ا ق ش-نىڭ قىزمەتتىك كەڭەسىنە ىقپال جاسايدى دەپ ەسكەرتۋ بەرگەن بولاتىن. چاۋشيان ورتالىق اگەنتتىگى 7-ايدىڭ 26-كۇنى بىلاي دەپ حابارلاعان ەدى. 7-ايدىڭ 25-كۇنگى ۇشىرۋ-حانگو مەملەكەت ارمياسى «سوعىسقۇمار كۇشتەرىنىڭ» «ەڭ جاڭا شابۋىلدىق قارۋلاردى ەنگىزۋىنە ٴارى اسكەري مانەۆەردى زورلىقپەن وتكىزۋىنە» بەرگەن ەسكەرتۋى.


    الايدا چاۋشياننىڭ قايتا - قايتا ەسكەرتۋى الدىندا، ا ق ش پەن حانگو 8-ايدىڭ 5-كۇنى جوسپار بويىنشا اسكەري مانەۆەردى وتكىزدى . چاۋشيان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمدەمەشىسى 8-ايدىڭ 6-كۇنى ا ق ش پەن حانگونىڭ بىرلەسپە اسكەري مانۆەرىن چاۋشيان مەن حانگو اراسىنداعى ەكى جارناماعا قايشى دەپ جازعىرىپ، وسىدان كەلىپ شىعۋى مۇمكىن بولعان چاۋشيان جاقتىڭ قارسى تۇرۋ شاراسى جونىندە امەريكا مەن حانگو جالتارۋعا بولمايتىن جاۋاپكەرشىلىك ارقالايدى دەدى.


    جۇڭگو قوعامدىق عىلىمدار اكادەمياسى ازيا ـ تىنىق مۇحيت جانە دۇنيە جۇزىلىك ستراتەگيانى زەرتتەۋ ورنىنىڭ اعا زەرتتەۋشىسى ۋاڭ جۇنشىڭ بىلاي دەپ قارادى : چاۋشياننىڭ تاياۋ مەزگىلدەگى ۇشىرۋ قيمىلى ٴبىر جاعىنان، ٴوزىنىڭ مەملەكەت قورعانىسى كۇشتەرىن دامىتۋداعى رەال قاجەتى، الايدا، ەڭ ماڭىزدىسى، وسى ارقىلى ا ق ش ـ ىن جول بەرۋگە ماجبۇرلەۋدى ٴۇمىت ەتەدى. چاۋشيان مەن ا ق ش تۇبەكتى يادروسىزداندىرۋ جولى جونىندە ٴمالىم ورتاق تانىمعا كەلۋدەن بۇرىن، مەيلى چاۋشياننىڭ ارت-ارتىنان ۇشىرۋ قيمىلى بولسىن، الدە ا ق ش پەن حانگونىڭ بىرلەسپە اسكەري مانەۆەرى بولسىن، بارلىعى دا قارسى جاققا قىسىم جاسايدى، مۇنداعى ماقسات يادروسىزداندىرۋ كەلىسسوزىندە ٴتىپتى دە كوپ جوسپار جاساۋ بولىپ تابىلادى.


    نازار اۋدارۋعا تاتيتىنى، چاۋشياننىڭ بىرنەشە رەتكى ۇشىرعان زاتتارى تۇگەلدەي قىسقا ارالىققا ۇشىرىلعاندىعى بولدى، چاۋشيان وسى ۇشىرىلعانداردى «جاڭاشا تاكتيكالىق باسقارىلمالى قارۋ» نەمەسە «ۇلكەن ديامەترلى زىمىران» دەپ اتاسا، ا ق ش، جاپونيا، حانگو ەلدەرى مۇنى قىسقا ارالىقتى باسقارىلمالى بومبى دەپ تۇراقتاندىردى . بۇل جونىندە ا ق ش پاراسات قامباسى جاڭا حاۋىپسىزدىك ورتالىعىنىڭ جوعارى دارەجەلى زەرتتەۋشىسى جين دۋيۋان بىلاي دەپ قارادى: چاۋشياننىڭ قىسقا ارالىققا باسقارىلمالى بومبىنى ۇشىرۋدى تاڭداۋى بەلگىلى قاتاڭ ەمەۋرىن اڭعارتىپ، جاڭا ٴبىر رەتكى كەلىسسوزدى ٴتىپتى دە ٴتيىمدى جاعدايمەن باستاۋ ٴارى ا ق ش-ىن ٴبىر جولاتا اشۋلاندىرماۋ ٴۇشىن ەدى.


    ا ق ش-ىنا ورالاتىن بولساق، چاۋشياننىڭ ەسكەرتۋىن ەلەمەي اسكەري مانەۆەرگە تابانداپ تۇرعانىمەن، چاۋشياننىڭ ۇشىرۋ قيمىلىنا ەرەكشە سابىرلىلىق تانىتتى. ا ق ش پرەزيدەنتى ترامپ 8-ايدىڭ 2-كۇنى چاۋشياننىڭ قىسقا ارالىقتى باسقارىلمالى بومبىنى ۇشىرۋى جينجىڭ-ىنمەن جاساسقان كەلىسىممەن قايشى ەمەس دەگەن. ا ق ش قورعانىس مينيسترى ەسپەر 8-ايدىڭ 6-كۇنى بىلاي دەدى: ا ق ش چاۋشياننىڭ ۇشىرۋ قيمىلىنا وتەدە اڭىس ٴبىلدىرىپ كەتپەيدى، سۇحپاتتاسۋعا ەسىگىمىزدى قاشاندا ايقارا اشامىز.


8-ايدىڭ 9-كۇنى ترامپ اق سارايدا اقپارات قۇرالدارىنا وسىدان ٴبىر كۇن بۇرىن چاۋشياننىڭ ەڭ جوعارى باسشىسى جينجىڭ-ىننىڭ حاتىن تاعى تاپسىرىپ العاندىعىنٴبىلدىردى . جينجىڭ-ىن حاتىندا ا ق ش پەن حانگونىڭ بىرلەسپە اسكەري مانيۆەرىنە نارازىلىعىن بىلدىرگەنىمەن، ترامپ مۇنى «كەرەمەت» جانە «توتەنشە بەلسەندى» حات دەپ اتادى. ول تاعى دا چاۋشياننىڭ الىس ارالىقتى باسقارىلمالى بومبى ۇشىرماعاندىعىن نەمەسە يادرولىق سىناق جۇرگىزبەگەنىن قايتالاي دارىپتەدى ٴارى ول بولاشاقتا جينجىڭ-ىنمەن تاعى دا كەزدەسەتىنىن ايتتى.


    ساراپشىلار بىلاي دەپ قارادى: مەيلى جينجىڭ-ىننىڭ حات جازۋى بولسىن، الدە ترامپتىڭ حاتتى اشىق جاريالاۋى، سونداي–اق قاتىستى پوزيتسيا ٴبىلدىرۋى بولسىن، الدە چاۋشياننىڭ قىسقا ارالىقتقا ۇشىرعان زاتتارى مەن ا ق ش-تىڭ بۇل جونىندە «سابىرلى» پوزيتسياسىن ٴبىلدىرۋى بولسىن، ٴبارى دە ەكى جاق ٴوزارا قىسىم تۇسىرۋمەن بىرگە، مۇمكىندىك قالدىراتىندىعىن، سۇحپاتتاسۋ، كەلىسسوز وتكىزۋ ارقىلى چاۋشياننىڭ يادرو ماسەلەسىن ساياسي جولمەن شەشۋ ٴالى دە ەكى جاقتىڭ ورتاق تانىمى ەكەندىگىن بىلدىرەدى.


    بيىل 1-ايدا چاۋشيان مەن ا ق ش باسشىلارىنىڭ حانويداعى كەزدەسۋى ناتيجەسىز اياقتالعاننان كەيىن، چاۋشيان مەن ا ق ش قاتىناسى جانە تۇبەكتى يادروسىزداندىرۋ كەلىسسوزى توقىراۋعا تاپ بولدى. ترامپ 6-ايدىڭ 30-كۇنى بانمىندياندا جينجىڭ-ىنمەن قىسقا عانا كەزدەسىپ، سۇحپاتتاسۋ، كەلىسسوز وتكىزۋگە تىڭ وراي اكەلدى، ٴبىراق ەكى جاق اقىلداسىپ بەلگىلەگەن قىزمەتتىك كەڭەستىڭ اياق الىسى ٴساتتى بولمادى. بۇدان بۇرىنعى كەلىسسوزدە ا ق ش چاۋشياننان يادرولىق قارۋدان بۇكىلدەي بەزۋدى تالاپ ەتۋگە تابانداپ تۇرىپ الدى، ويتپەگەندە چاۋشيانعا قاراتىلعان ەكونوميكالىق جازانى بوساڭسىتپايتىندىعىن ايتتى؛ ال چاۋشيان جاق «كەزەڭ-كەزەڭى بويىنشا، ارەكەتكە قاراي ىستەۋ» پرينسيپىنە تاباندى بولىپ، «ٴبىر جولدا ٴبىر سپىرا جۇمىستى تىندىرۋدى» قالامادى.


    ۋاڭ جۇنشىڭ بىلاي دەدى: ەكى جاقتىڭ ٴوزارا سەنىمى كەمشىل، الاۋىزدىعى كورنەكتى بولعان جاعدايدا، بولاشاقتاعى يادروسىزداندىرۋ كەلىسسوزى بارىسىندا، ا ق ش چاۋشياننىڭ ۇيلەسىمدى نازار اۋدارۋىن شىن مانىندە ويلاستىرا ما، جوق پا، ەكى جاقتىڭ قاتىستى جاقتاردىڭ ورتاق قۇلشىنۋىندا يادروسىزداندىرۋ جولى مەن نىساناسىنداعى اۋىر الاۋىزدىقتاردى ٴونىمدى تۇردە ازايتا الاما، جوق پا، مىنە بۇلار تۇبەك ماسەلەسىن شەشۋدىڭ كىلتى بولماق.