يران يادرو كەلىسىمىنىڭ جاعدايى
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2019-09-11 15:53:00

 

    يراننىڭ اتوم ەنەرگياسى ۇيىمى 9-ايدىڭ 7-كۇنى يراننىڭ يادرو ماسەلەسىن اياقتاتۋ جونىندە جالپى بەتتىك كەلىسىم جاساۋدىڭ 3-كەزەڭدىك شاراسىن اياقتاتاتىندىعىن رەسىمي جاريالاپ، «وزىق سەنتردەن تەپكىشتى» ىسكە قوسىپ، يراننىڭ قويۋ ۋران قورىن مولايتتى.


    ا ق ش بىلتىر 5-ايدا يراننىڭ يادرو كەلىسىمىنەن شەگىنىپ شىققاندىعىن ٴارى يراندى جازالاۋدى قالپىنا كەلتىرگەندىگىن جاريالادى. بيىل 5-ايدا يران---يران يادرو كەلىسىمىنىڭ ٴىشىنارا تارماقتارىن اتقارۋدى توقتاتاتىندىعىن جاريالادى . قازىرگە دەيىن يران --- يران يادرو كەلىسىمىن اتقارۋدى توقتاتۋ جاعىندا قانداي شارالار قولداندى ؟ ا ق ش پەن يران قايشىلىعىنىڭ ٴمانى نە ؟ يران يادرو ماسەلەسى ورتا شىعىس رايونىندا جاڭا قاقتىعىس تۋدىراما؟
يران كەلىسىم شەكتەمەسىنەن الدەقايدا اسىپ كەتتى.


    يران يادرو كەلىسىمىنىڭ ماقساتى يادرولىق قارۋلاردىڭ تارالۋىنان ساقتانۋ، سونىمەن بىرگە يراننىڭ يادرو ەنەرگياسىنان بەيبىت پايدالانۋ ۇقىعىن قامتاماسىزداندىرۋ . كەلىسىمدە يراننىڭ يادرو قيمىلىنا شەكتەمە قويىلدى، بۇل باستىسى بەلگىلى ۋاقىت ىشىندە يراننىڭ ۋراندى قويىلتۋ قيمىلىنا قولدانىلاتىن سەنتردەن تەپكىش ماشينانىڭ تۇرپاتى، سانى، قويىلتىلعان ۋراننىڭ مولدىعى جانە ساقتالۋ مولشەرى، اۋىر سۋ رەاكسيا قازانىنىڭ جاڭالانۋى جانە اۋىر سۋ قورى، سونداي - اق يادرولىق جارىلىس جابدىقتارىن زەرتتەۋ-اشۋ قيمىلىن جۇرگىزبەۋ جونىندە ۋادە بەرۋگە قاتىستى.


    يران تەحنيكا سالاسىندا يادرو كەلىسىمىنىڭ ٴبىر ٴبولىم تارماقتارىن اتقارۋدى توقتاتاتىندىعىن جاريالاعاننان كەيىن، يراننىڭ كوپتەپ ۋران قويىلتۋ سونداي-اق اۋىر سۋ جانە قويۋ ۋران زاپاس قورى سىندى ەكى جاقتان يران يادرو كەلىسىمىنىڭ شەكتەمەسىن بۇزدى . وسى رەت جاريالانعان ٴۇشىنشى كەزەڭدىك شارادا ٴبىر شاما وزىق سەنتردەن تەپكىش ماشيناسىن ىسكە قوسىپ، كەلىسىم شەكتەمەسىن بۇزدى.


    جالپى العاندا، يران تەحنيكالىق جاقتان يراننىڭ يادرو كەلىسىمىن بۇزدى، ٴبىراق كەلىسىمدە «يادرولىق قارۋلاردى كەڭەيتپەۋ» رۋحىنا قايشى كەلمەدى، ونىڭ ۇستىنە ەگەر يران يادرو كەلىسىمىندەگى مۇددە قامتاماسىزداندىرىلسا، يران كەلىسىمنىڭ مازمۇنىن قايتادان اتقارۋعا قوسىلادى دەپ ۋادە بەردى.


    ا ق ش پەن يران قايشىلىعىنىڭ ٴمانى نە ؟


    ا ق ش پەن يران قاتىناسىندا ىمىراعا كەلمەيتىن قۇرىلىمدىق قايشىلىق تۇبىرىنەن ٴومىر ٴسۇرىپ وتىر. 1979-جىلى يراننىڭ ٴىسلام توڭكەرىستىك ۇيىمى پالەۆي پاتشالىعىن اۋدارىپ تاستاپ، ٴىسلام رەسپۋبليكاسىن قۇردى. يراننىڭ ا ق ش-قا قارسى يدەولوگياسى مەن ا ق ش-تىڭ يرانعا قارسى ساياساتى كۇنى بۇگىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى، ەكى جاقتىڭ ٴوزارا سەنىم ورناتۋى قيىنداۋ.


    ا ق ش پريزدەنتى ترامپ وتكەن جىلى 5-ايدا يراننىڭ يادرو كەلىسىمىنەن ٴوز بەتىمەن شەگىنەتىندىگىن جاريالاپ، يرانعا ٴبىر قىدىرۋ قاتاڭ جازالاۋ شارالارىن تىڭنان قوستى. ا ق ش جاق يراندى كەلىسىم مازمۇنىنان پايدالانىپ، اسكەري قاراجاتتى مولايتىپ، ” تەررورلىقتى “ قولدادى دەپ شاعىم ايتىپ، يران يادرو كەلىسىمى جونىندە قايتادان كەلىسسوز وتكىزۋدى تالاپ ەتتى، سونداي-اق يراننان وق جولىندىق باسقارىلمالى بومبىنى دامىتۋ قيمىلىن قانات جايدىرماۋدى، سيرياعا ” اسكەري اقىلشى “ بولۋىن توقتاتۋدى، ليۆان ٴتاڭىر پارتياسى، پالەستين يسلام قارسىلىق كورسەتۋ قوزعالىسى قاتارلى ۇيىمداردى قولداۋدى توقتاتۋدى، يراق ەلىندەگى شييە توبىنىڭ حالىق جاساقتارىن تاراتۋدى تالاپ ەتتى .


    يران يادرو ماسەلەسى جونىندەگى داعدارىس اسقىنا ما، جوق پا؟


    تاياۋ مەزگىلدەن بەرى يران پەن ا ق ش قاتىناسى ۇزدىكسىز شيەلەنىسكەنىمەن، ٴبىراق يران مەن ا ق ش اراسىنداعى تالاس - تارتىس اسقىنىپ، قارۋلى قاقتىعىسقا اينالا قويۋى ەكىتالاي . جالعاستى جازالاۋ ارقىلى قىسىم تۇسىرسەدە، ا ق ش جاق يران يادرو ماسەلەسىن قارۋلى كۇشپەن شەشۋدى ٴۇمىت ەتپەيدى دەپ باسا دارىپتەدى.


    وسىدان بۇرىن ا ق ش جانە وداقتاس ەلدەرىنىڭ يران اراسىندا ٴبىر قىدىرۋ قاعاجۋ بولدى، ٴبىراق سوعىسپايدى، تىرەسۋ بولعانىمەن قاقتىعىسپايدى، ٴولىم - جىتىم مەن جاعدايدىڭ مەڭگەرۋسىز قالۋىنان ساقتاناتىندىعىن كورۋگە بولادى.


    سونىمەن بىرگە، ٴبىر جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى يران ٴبىر مەزگىل اقشانىڭ قۇنسىزدانۋ جاعدايىن باستان كەشىرىپ، جاي بۇقارانىڭ كىرىس دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى كورنەكتى بولعانىمەن، ەل ٴىشى قوعامى نەگىزىنەن ورنىقتى بولدى . جازالاۋ يراننىڭ حالىق تۇرمىسى مەن ەكونوميكاسىنا بەلگىلى دارەجەدە ىقپال جاسايدى، الايدا، اۋىر زارداپ تۋدىرمايدى.


اۋدارعان: نۇرزيا جۇماقان قىزى