شي جينپيڭ جۇڭگو مەن اراب ەلدەرى سەلبەستىك تالقىسىنىڭ 8-كەزەكتى مينيستر دارەجەلىلەر ٴماجىلىسىنىڭ باستالۋ سالتىنا قاتىناستى ٴارى ماڭىزدى ٴسوز سويلەدى
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2018-07-10 16:44:00

 

    شينحۋا اگەنتتىگىنىڭ حابارى: جۇڭگو مەن اراب ەلدەرى سەلبەستىك تالقىسىنىڭ 8-كەزەكتى مينيستر دارەجەلىلەر ٴماجىلىسى شىلدەنىڭ 10-كۇنى حالىق سارايىندا اشىلدى. مەملەكەت ٴتوراعاسى شي جينپيڭ ٴماجىلىستىڭ باستالۋ سالتىنا قاتىناستى ٴارى « قول ۇستاسا وتىرىپ جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو مەن اراب ەلدەرىنىڭ ستىراتەگيالىق سەرىكتەستىك قاتىناسىن جەبەيىك» دەگەن تاقىرىپتا ماڭىزدىٴسوز سويلەپ، جۇڭگو مەن اراب ەلدەرى ەكى جاعىنىڭ جالپى بەتتىك سەلبەسكەن، ورتاق دامىعان، بولاشاقتى بەتكە العان جۇڭگو مەن اراب ەلدەرىنىڭ ستىراتەگيالىق سەرىكتەستىك قاتىناسىن ورناتۋعا ٴبىر اۋىزدان قوسىلعاندىعىن جاريالادى.


    تۇستەن بۇرىن ساعات ون مولشەرىندە، ٴماجىلىس رەسىمي باستالدى. شاتىرلاعان شاپالاق ٴۇنى ىشىندە، شي جينپيڭ مىنبەرگە كوتەرىلىپ، ماڭىزدى ٴسوز سويلەدى.


    شي جينپيڭ بىلاي دەپ كورسەتتى: جۇڭگو مەن اراب ەلدەرىنىڭ دوستىعى ۇزاقتان جالعاسقان، ۇزدىكسىز جاڭالانىپ تولىقتانىپ كەلەدى. ەجەلگى جىبەك جولىندا ەكى جاقتىڭ كەرۋەندەرى توعىسىپ، ساۋدا-ساتتىق ىستەرى وركەندەدى. ۇلتتىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن حالىقتىڭ ازاتتىق كۇرەسى بارسىندا تىزە قوسا وتىرىپ شايقاس جاساپ، قيىن-قىستاۋ كوندەردى بىرگە وتكەرىپ،ٴوز ەلدەرىنىڭ مەملەكەت قۇرىلىسى بارسىندا ٴبىرىن-ٴبىرى قولداپ، ٴتيىمدى سەلبەستىك ورناتىپ، سەلبەسىپ ورتاق يگىلىككە كەنەلۋدىڭ شۇعىلالى داستانىن قۇلشىنا جازدى. تاريح پەن اماليات : حالىقارالىق اۋقىمدا مەيلى قانداي وزگەرىس تۋىلسادا، مەيلى قانداي قينشىلىق كەز بولسادا، جۇڭگو مەن اراب ەلدەرىنىڭ باستان-اقىر بىرىنە-بىرىنە ٴتيىمدىلىك جاسايتىن جاقسى سەرىك، زەينەتتى دە بەينەتتى دە بىرگە كوتەرەتىن ادال دوستار ەكەندىگىن سىپاتتادى.


    شي جينپيڭ مىنانى باسا دارىپتەدى : جۇڭگونىڭ ٴبىر بەلدەۋ ٴبىر جولدى ورتاق قۇرۋ دارپتەمەسى اراب دۇنيەسىن قامتىعان حالىقارالىق قوعامىنىڭ كەڭ كولەمدە قولداۋى مەن بەلسەندى قاتىناسۋىنا يە بولدى. تاريحتاعى جىبەك جول وركەنيەتىن جاراتۋعا قاتىناسۋشى جانە جاراتۋشى ماڭىزدى ەلدەردىڭ ٴبىرى رەتىندە، اراب ەلدەرى ٴبىر بەلدەۋ ٴبىر جولدىڭ توعىسقان وڭىرىنە ورنالاسىپ، ٴبىر بەلدەۋ ٴبىر جولدى ورتاق قورۋداعى تابيعي سەلبەستىك سەرىككە اينالدى. ەكى جاق قول ۇستاسا وتىرىپ، ٴبىر بەلدەۋ ٴبىر جولدى وڭىردىڭ ناقتىلى جاعدايمەن بىرلەستىرىپ، كوللەكتىپ قيمىلى مەن ەكى جاقتىلى سەلبەستىكتى تىعىز ۇشتاستىرىپ، دامۋدى جەبەۋ مەن بەيبتىشلىكتى قورعاۋدى سايكەستىرىپ، ابزالدىقتاردى تولىقتاپ، سەلبەسپ ورتاق يگىلىك جاراتىپ، وڭىردەگى ەلدەر مەن دۇنيە حالىقىنا باقىت جاراتىپ، ٴبىر بەلدەۋ ٴبىر جول قۇرىلىسى ارقىلى جۇڭگو مەن اراب ەلدەرىنىڭ قاتىناسىن جالپى بەتتىك ىلگەرلەتىپ، جۇڭگو مەن اراب ەلدەرىنىڭ جالپى بەتتىك سەلبەستىگىن تىڭ ساتىعا جەتكىزۋى كەرەك. جۇڭگو اراب ەلدەرىمەن ستىراتەگيانى جانە شارانى توعىسترۋدى كۇشەيتىپ، ٴبىر بەلدەۋ ٴبىر جول قۇرىلىسىن قول ۇستاسا وتىرىپ بىرلىكتە جەبەپ، ورتا شىعىس وڭىرىنىڭ بەيبتشىلىكتى مەن ورنىقتىلىعىنىڭ قورعاۋشىسى، ادىلدىك پەن ادىلەتتىلىكتىڭ جەبەۋشىسى، ورتاق دامۋدىڭ ىلگەرلەتۋشىسى بولۋعا قۇلشىنىپ، ٴوزارا تيىمدىلىك جاراتىپ، ورتاق يگىلىكتە كەنەلەتىن جاقسى دوستاردان بولۋدى قالايدى.


    1-، ستراتەگيالىق سەنىمدىلىكتى نىعايتۋ. تىلدەسۋ مەن اقىلداسۋدان جازباي، يەلىك ۇقىقتى باتىل قورعاۋ پرينسپىندە تاباندى بولىپ، باۋىرمالدىق پەن راقايلاسۋدى دارىپتەپ، تەروشىلدىققا قارسى تۇرۋ كەرەك شي جينپيڭ: جۇڭگو جاقتىڭ ٴوندىرىستى گۇلدەندىرۋ ارقىلى شارۋاشىلىقتى قايتا قۇرۋ ارناۋلى جوسپارىن جاساپ، قاتىستى اراب ەلدەرىنە ادامگەرشىلىك كومەك بەرەتىندىگىن جاريالادى.


    2-، كوركەيتۋ ارمانىن بىرلىكتە ىسكە اسىرۋ. جۇڭگو مەن اراب ەلدەرى دامۋ ستىراتەگيالارىن ۇشتاستىرىپ، ەكى ەلدىڭ ۇلتتى گۇلدەندىرۋ ارمانىن تىعىز سايكەستىرۋى قاجەت. جالپى بەتتىك قارىم-قاتىناستى جەبەۋدى مىقتى يگەرىپ، مۇناي گاز سەلبەستىگى مەن تومەن كومىرتەكتى ەنەرگيا سەلبەستىگى سىندى ەكى تۇيىندى بەلسەندى ىلگەرلەتىپ، فينانس سەلبەستىگى مەن جوعارى جاڭا تەحنيكا سەلبەستىگىن جانداندىرۋى ٴتيىس. جۇڭگو جاق جۇڭگو مەن اراب ەلدەرىنىڭ مەملەكەتتىك بانكە بىرلەستىگىن قۇرادى.


    3-، ٴوزارا تيىمدىلىك جاراتىپ، ورتاق يگىلىككە كەنەلۋدى ىسكە اسىرۋ. جۇڭگو رەفورمانى جالپى بەتتىك تەرەڭدەتۋدە تاباندى بولىپ، سىرتقا ەسىك اشۋ نەگىزگى مەملەكەت ساياساتىنان اۋىتقىماي، مەملەكەت قاقپاسىن اشۋ قۇرىلىسىن دايەكتى اتقارادى. جۇڭگو اراب ەلدەرىنىڭ بيىل قاراشا ايىندا شاڭحايدا وتكىزىلەتىن تۇڭعىش كەزەكتى جۇڭگو حالىقارالىق يىمپورت كورمەسىنە قاتىناسۋىن قارسى الادى.


    4-، باۋىرمال بولىپ، ٴوزارا ۇلگى الۋدى جەبەۋ. جۇڭگو مەن اراب ەلدەرىنىڭ رەفورما دامۋدى زەرتتەۋ وزەگىن تىپتى دە كۇشەيتىپ جانە جانداندىرىپ، ەكى جاققا اقىلدىق جاقتان كوپتەپ قولداۋ كورسەتۋى قاجەت. بەيبتشىلىككە ٴمان بەرۋ، جاراسىمدىلىقتى دارىپتەۋ، اقيقاتقا تالپىنۋداي تانىمدى ۇگىتتەپ، كەڭەس ارقىلى اراداعى جاڭساق تۇسىنىكتى جويىپ، باۋىرمالدىق نەگىزىندە الاۋىزدىقتاردى شەشىپ، توراپ وركەنيەتىن بىرلىكتە قۇرۋى كەرەك.


    ٴتوراعا شي جينپيڭ جۇڭگو جاقتىڭ جۇڭگو مەن اراب ەلدەرى حالىقتارىنىڭ سۇيسپەنشىلىگىن تەرەڭدەتىپ، جۇرەكتەردى توعىستىراتىن ٴبىر قدىرۋ جاڭا شارالاردى العا قوياتىندىعىن جانە جۇڭگو مەن اراب ەلدەرىنىڭ اقپارات اۋىس- كۇيىس وزەگىن قۇراتىندىعىن جاريالادى.


    شي جينپيڭ مىنانى اتاپ كورسەتتى: جۇڭگو مەن اراب ەلدەرى حالىقارالىق ساحىناداعى ماڭىزدى ساياسي كۇش، ٴبىز تاريحي اۋقىمدى ٴداپ باسىپ يگەرىپ، حالىقتىڭ ۇنىنە شىنايى قۇلاق اسىپ، ورتا شىعىس رايونىنىڭ جالپى بەتتىك گۇلدەنۋ جاڭا جولىنا ٴتۇسۋىن بىرلىكتە جەبەۋىمىز كەرەك. ورتا شىعىستىڭ الۋاندىعى وڭىردىڭ ومىرشەڭدىك كۇشىنىڭ قاينارىنا اينالۋى ٴتيىس. ٴار ەلدىڭ مەملەكەت جاعدايىنداعى پارىق پەن دەربەس تالعامىنا قۇرمەت ەتىپ، تەپە-تەڭ مامىلە جاساۋدان، پارىقتاردى قويا تۇرىپ، ورتاقتىققا ۇمتىلۋدان اۋىتقىماي، ورتاق، ۋەنيۆەرسال، سەلبەسكەن، باياندى حاۋىپسىزدىك جۇلگەسىن ورناتۋ قاجەت. دامۋ-ورتا شىعىستاعى كوپتەگەن ماسەلەلەردى وڭاۋدىڭ تەتىگى، ٴار جاق قاي-قاشاندا سەلبەستىكتى كوكەيدە ساقتاپ، ورتاق يگىلىكتەنەتىنٴتيىمدى ىستەردى كوبىرەك ىستەپ، ٴابىزالدىلىقتاردى ٴوزارا تولىقتاپ، بىرلىكتە كوركەيىپ-گۇلدەنۋى كەرەك. شي جينپيڭ ٴار جاقتى حالىقارالىق ورتاق تانىمعا بويسۇنىپ، پالەستين ماسەلەسىن ٴادىل شەشۋگە ۇندەپ، جۇڭگونىڭ «ەكى ەل جوباسى» مەن «اراب ەلدەرىنىڭ بەيبىتشىلىك جارناماسىن» قولداۋدى نەگىز ەتىپ، پالەستين مەن يزرايليانىڭ بەيبىت كەلىسسوزىنىڭ تىعىرىقتان ەرتەرەك شىعۋىن جەبەيتىندىگىن باسا دارىپتەدى.


    شي جينپيڭ سوڭىندا مىنانى باسا دارىپتەدى: جۇڭگومەن اراب ەلدەرى سەلبەستىك تالقىسىنىڭ سۇقپات ورىستەتۋ، سەلبەستىكتى كۇشەيتۋ جاعىنداعى رولى اسا زور. مۇندا جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو-اراب ەلدەر قاتىناسىنىڭ دامۋىنا ۇيلەسىپ، تالقىنى تىڭ تىنىسقا، جاڭا رولعا يە ەتىپ قۇرىپ شىعۋ كەرەك. اۋىس-كۇيىستى كۇشەيتۋ ارقىلى، ەكى جاقتىڭ يدەياسىندا كوپتەگەن توعىسۋ تۇيىندەرىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. جىبەك جولى رۋحىن ساۋلەلەندىرىپ، نىساناعا قاراي نىق قاداممەن العا باسىپ، جۇڭحۋا ۇلتى مەن اراب ۇلتى سىندى ەكى ٴىرى ۇلتتىڭ ۇلى كوركەيۋىن جۇزەگە اسىرۋ، جۇڭگومەن اراب ەلدەرىنىڭ مۇددەسى مەن تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋدى جەبەۋ ٴۇشىن تالماي قۇلشىنايىق!


    كۆەيتتىڭ ٴامىرى ساباح، ٴماجىلىستىڭ اراب ەلدەر جاعىنىڭ ٴتوراعاسى، ساۋد ارابيانىڭ سىرتقى ىستەر ٴۋازىرى جۋبالي، اراب ەلدەر وداعىنىڭ باس حاتشىسى گايت جەكە-جەكە ارناۋ ٴسوز سويلەدى. ولار اراب-جۇڭگو دوستىعىن جوعارى باعالاپ، بىلاي دەدى: اراب ەلدەرى مەن جۇڭگونىڭ سەلبەستىك كومەسكى كۇشى زور، اراب ەلدەرى «ٴبىر بەلدەۋ،ٴبىر جول» قۇرىلىسىنا توپتىق قاتىناسۋدى قالايدى، ٴتوراعا شي جينپيڭنىڭ جۇڭگو مەن اراب ەلدەرىنىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن سومداۋ، ادامزاتتىڭ تاعدىرلاس ورتاق تۇلعاسىن قۇرۋ دارىپتەمەسىن قۋاتتايدى. اراب ەلدەرى جۇڭگونىڭ حالىقارالىق ىستەردە «ب م ۇ ۋستاۆىنىڭ» نەگىزگى ماقساتى مەن پرينسىبىنە تاباندى بولعاندىعىن، ماڭىزدى بەلسەندى رول اتقارعاندىعىن وسكەلەڭ باعالايدى، جۇڭگونى سەنىمدى سەرىگى سانايدى. ورتا شىعىستىڭ بەيبىتشىلىگى مەن حاۋىپسىزدىگى اۋىر سايىسقا ۇشىراعان جاعدايدا، اراب ەلدەرى جۇڭگومەن سويلەسۋمەن سايكەسۋدى كۇشەيتىپ، وڭىردىڭ بەيبىت، ورنىقتىلىعى مەن گۇلدەنىپ-كوركەيۋىن بىرلىكتە جەبەپ، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو-اراب ەلدەرىنىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك قاتىناسىن بىرلىكتە جەبەۋدى ٴۇمىت ەتەدى.


    ج ك پ ورتالىق كوميتەتى ساياسي بيۋروسىنىڭ مۇشەسى، ورتالىق سىرتقى ىستەر قىزمەت كوميتەتى كەڭسەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ياڭ جيەچى قاتارلىلار سالىتقا قاتىناستى. مەملەكەت ىستەر جوراسى، سىرتقى ىستەر مينيسترى ۋاڭ يي باستالۋ سالتىن باسقاردى.


    باستالۋ سالتىنان بۇرىن، شي جينپيڭ كۆەيتتىڭ ٴامىرى ساباحپەن، سونداي-اق ماجىلىسكە قاتىناسقان ٴار ەل ۋاكىلدەر ۇيىرمەسىنىڭ باستىقتارىمەن توپتىق سۋرەتكە ٴتۇستى.


    جۇڭگو-اراب ەلدەرى سەلبەستىك تالقىسىنىڭ 8-كەزەكتى مينيستر دارەجەلىلەر ٴماجىلىسى 10-شىلدە كۇنى بەيجيڭدە وتكىزىلدى، ٴماجىلىس «<ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى> بىرگە قۇرۋ، بەيبىت دامۋدى ورتاق جەبەۋ، جاڭا داۋىردەگى جۇڭگو-اراب ەلدەرىنىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك قاتىناسىن بىرلىكتە ىلگەرىلەتۋ» دەگەندى تاقىرىپ ەتتى. جۇڭگونىڭ جانە اراب ەلدەر وداعىنا مۇشە ەلدەردىڭ ۋاكىلدەرى، اراب ەلدەر وداعىنىڭ باس حاتشىسى، سونداي-اق جۇڭگونىڭ قاتىستى تاراۋلارىنىڭ جاۋاپتىلارى قاتارلىلاردان 300 دەي ادام سالىتقا قاتىناستى.


اۋدارعان: گۇلنۇر قابىلقاق قىزى، سەرىك راقىم ۇلى