«ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى» بىرلىكتە قۇرىپ، قوماقتى تابىستاردان ورتاق يگىلىكتەنەيىك
كەلۋقاينارى: |جاۋاپتى رەداكتور: | جاڭالانعان ۋاقىت:2019-04-15 17:49:00

 

    ورتالىق تەلەۆيزيا ىستانسياسىنىڭ حابارى: ٴتوراعا شي جينپيڭ 2013 ـ جىلى قازاقستان مەن يندونەزيادا ساپاردا بولعاندا «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋى» مەن «21 ـ عاسىر تەڭىز جىبەك جولىن» قۇرۋ جونىندەگى سەلبەستىك دارىپتەمەسىن جەكە ـ جەكە ورتاعا قويعان بولاتىن.

 

سوڭعى 6 جىلدان بەرى، «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» دارىپتەمەسىندەگى «ساياساتتاردى بايلانىستىرۋ، قۇرىلعىلاردى تۇتاستىرۋ، ساۋدانى ىركىلىسسىزدەندىرۋ، قارجىنى توعىستىرۋ، حالىق تىلەگىن ۇشتاستىرۋداي» 5 تى تۇتاستىرۋ قۇرىلىسىنىڭ تابىسى مول بولىپ، بەيبىتشىلىك، گۇلدەنۋ، ەسىك اشۋ، جاسىل، جاڭالىق جاراتۋ، وركەنيەت نىساناسىنا قاراي نىق قادام تاستادى. «5 تى تۇتاستىرۋدان» «التى جولعا» دەيىن «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» دارىپتەمەسى بىرتىندەپ تەرەڭدەپ، ناقتىلانا ٴتۇستى.

 

ٴتوراعا شي جينپيڭ «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىن» بىرگە قۇرۋدى تۇڭعىش رەت ورتاعا قويعان قازاقستاندا قازىر سالىنىپ جاتقان شىعىس جاق قاقپاسى اتانعان ەكونوميكالىق ەرەكشە رايونىنىڭ سۋسىز پورتى توتەنشە قاربالاس، بۇل اراداعى تيەۋىش قوراپتىڭ % 90 ى جۇڭگودان كەلگەن، مەجەمەن بيىل جىل سوڭىندا، جۇڭگو مەن قازاقستان تەمىر جول ساندى مالىمەت ينفورماتسيالارىنان ورتاق يگىلىكتەنە الادى.

 

2017 ـ جىلى تۇڭعىش كەزەكتى «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» حالىقارالىق سەلبەستىك جوعارى دارەجەلى باسشىلار تالقىسىنىڭ وتكىزىلۋىنە بايلانىستى، «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» دارىپتەمەسى ەگجەي ـ تەگجەيلى جاسالىپ، ۇزدىكسىز كەمەلدەندىرىلدى.

 

ساياساتتىق بايلانىس ۇزدىكسىز تەرەڭدەدى. ٴوز ەلىنىڭ نەمەسە رايونىنىڭ دامۋىن جۇڭگونىڭ «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» دارىپتەمەسىمەن ۇشتاستىرعان ەلدەر جانە رايوندار كوبەيىپ كەلەدى.

 

قارجى ىشكەرىلەي توعىستىرىلدى. ازيا نەگىزدىك قۇرىلعىلارعا قارجى قوسۋ بانكەسى 2018 ـ جىلى 3 رەت كەڭەيتىلىپ، جاڭادان 9 مۇشە قاتارىنا ەنگىزىلىپ، مۇشەلەرىنىڭ جالپى سانى 93 كە جەتىپ، دۇنيە ٴجۇزىنىڭ بارلىق قۇرىلىعىن شارپىدى.

 

قۇرىلعىلار ۇزدىكسىز تۇتاستىرىلدى. ادديس ابەبا-جيبۋت تەمىر جولىنىڭ سالىنىپ، ىسكە قوسىلۋى، مالديۆ ەلىندەگى جۇڭگو ـ مالديۆ دوستىعى كوپىرىنىڭ سالىنىپ ٴبىتۋى، جۇڭگو ـ ەۆروپا كەزەكشى پويەزدەرى قاتىناۋ سانىنىڭ 14 مىڭ رەتتەن اسۋى، جۇڭگو ـ ەۆروپا بازارلارىنىڭ قوس باعىتتا اشىق ۇستالۋىن جۇزەگە اسىردى.

 

ساۋدا ۇزدىكسىز ىركىلىسسىزدەندى. دۇنيە ٴجۇزىنىڭ ساۋداسى ٴۇرتىس سۇرەڭسىزدەنگەن جاعدايدا، 2013 ـ جىلدان 2017 ـ جىلعا دەيىن، جۇڭگونىڭ «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى» بىرلەسىپ قۇرعان ەلدەرمەن ساۋدا جالپى سوماسى %4.88 ارتتى. جۇڭگو 2018 ـ جىلى 4 ـ ايعا دەيىن «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» بويىنداعى 54 مەملەكەت جانە رايونمەن باجى كەلىسىمىنە قول قويدى.

 

يتاليا بيىل 3-ايدا ەۆروپا وداعى بويىنشا تۇڭعىش رەت جۇڭگومەن «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول » دارىپتەمەسىنىڭ تۇسىنىستىك ەسكەرتپەسىنە قول قويدى، وسىدان كەيىن تاعى ەۆروپا وداعىنداعى ليۋكسەمبۋرگ، سولتۇستىك امەريكاداعى يامايكادا «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولعا» كىرگەندىكتەرىن جاريالادى. وسىعان دەيىن دۇنيە جۇزىندەگى 150 دەن استام مەملەكەت پەن حالىقارالىق ۇيىم جۇڭگومەن «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» سەلبەستىك حۇجاتىنا قول قويدى، ٴسۇيتىپ «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» دوستىق شەڭبەرى بارعان سايىن كەڭەيدى.

 

ٴار ەل حالىقتارىنىڭ تىلەگى توعىسا ٴتۇستى. تاياۋ جىلداردان بەرى، جۇڭگو «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى» بىرلەسىپ قۇرعان ەلدەرگە جىل سايىن 10 مىڭ ۇكىمەتتىك وقۋ سيلىق سوما سانىن بەرىپ، 29 ەلمەن ازاماتتاردىڭ ۆيزاسىز بارىپ-كەلۋ جانە قارسى ەلگە قادام تاستاعاننان كەيىن ۆيزا اشتىرۋ ٴتاسىلىن قولداندى، 61 ەلمەن 1023 جۇپ دوس قالا بەلگىلەپ، جۇڭگونىڭ شەتەلدەرمەن دوس قالا جالپى سانىنىڭ %40.18 ىن ۇستادى.

 

تۇڭعىش كەزەكتى «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» حالىقارالىق سەلبەستىك جوعارى دارەجەلى باسشىلار تالقىسىندا باستى تاقىرىپتىق لەكسيا سويلەگەن ٴتوراعا شي جينپيڭ مىنالاردى باسا دارىپتەدى: «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» قۇرىلىسى بەيبىت، تىنىش ورتادان ايرىلا المايدى، «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى» بەيبىتشىلىك جولى ەتىپ قۇرىپ شىعۋ كەرەك ؛ دامۋ _ _ بارلىق ماسەلەنى شەشۋدىڭ باستى كىلتى، «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى» گۇلدەنىپ-كوركەيۋ جولى ەتىپ قۇرىپ شىعۋ ٴتيىس؛ ەسىك اشۋ العا باستىرادى، توماعا ـ تۇيىقتىق مەشەۋلىككە اپارىپ سوعادى، «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى» ەسىك اشۋ جولى ەتىپ قۇرىپ شىعۋ كەرەك ؛ جاسامپازدىق- دامۋدى ىلگەرىلەتەتىن ماڭىزدى كۇش، «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى» جاڭالىق جاراتۋ جولى ەتىپ قۇرىپ شىعۋ ٴتيىس؛ ٴار ەلدىڭ ٴوزارا ٴتۇسىنىسۋىن، ٴوزارا قۇرمەت ەتۋىن، ٴوزارا سەنىم ارتۋىن جەبەپ، «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى» وركەنيەت جولى ەتىپ قۇرىپ شىعۋ كەرەك.

 

2018 ـ جىلى 9 ـ ايدا اشىلعان جۇڭگو ـ افريكا سەلبەستىك تالقىسىنىڭ بەيجيڭدەگى باسشىلار ماجىلىسىندە ٴتوراعا شي جينپيڭ باستى تاقىرىپتىق لەكسيا سويلەپ «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى» جاسىل جول ەتىپ قۇرىپ شىعۋ كەرەكتىگىن اتاپ كورسەتتى.

 

«5 تى تۇتاستىرۋدان» «التى جولعا» دەيىن «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» دارىپتەمەسى حالىقارالىق سەلبەستىككە جاڭا باعدار سىلتەپ قانا قالماستان، دۇنيە ٴجۇزى ەكونوميكاسىنىڭ ارتۋىنا دا تىڭ قوزعاۋشى كۇش قوستى. دۇنيە بانكەسى سياقتى حالىقارالىق قۇرىلىمداردىڭ ەڭ جاڭا زەرتتەۋىنە قاراعاندا، «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جول» دارىپتەمەسىندەگى حالىقارالىق سەلبەستىك 2019 ـ جىلى دۇنيە ٴجۇزى ەكونوميكاسىنىڭ ارتۋ قارقىنىن كەمىندە 0.1 پايىز تەزدەتەدى ەكەن.

 

نەگىزدىك قۇرىلعىلاردان ەكونوميكا ـ ساۋدا بارىس ـ كەلىسىنە، فينانىستى توعىستىرۋدان گۋمانيتارلىق اۋىس ـ كۇيىسكە دەيىن، «ٴبىر بەلدەۋ، ٴبىر جولدى» بىرلەسىپ قۇرۋ دارىپتەمەسى جانە ونىڭ وزەكتى ۇستانىمدارى ب م ۇ، 20 ەل توبى، ازيا ـ تىنىق مۇحيت ەكونوميكالىق سەلبەستىك ۇيىمى، شاڭحاي سەلبەستىك ۇيىمى سياقتى ماڭىزدى حالىقارالىق مەحانيزم جەتىستىكتەرى قۇجاتىنا ەنگىزىلىپ، ٴوڭىردىڭ بەيبىتشىلىگى مەن دامۋىن ىلگەرىلەتۋدىڭ باستى تاسىلىنە، ب م ۇ ـ نىڭ 2030 ـ جىلعا دەيىنگى باياندى دامۋ نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋداعى ماڭىزدى تەكشەگە اينالدى.