ليۋ سىشين: عىلمي-فانتاستيكالىق جازۋشىنىڭ ەشقايسىسى دا جىلجىمالى ينتەرنەت تورى جونىندە بولجام جاساي المادى
0
2018-08-10 17:53:00
|
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى
|
جاۋاپتى رەداكتور :داۋىل

«قىرىق جىلدىڭ قىرقاسىندا» 29-ءبولىم


ليۋ سىشين: عىلمي-فانتاستيكالىق جازۋشىنىڭ ەشقايسىسى دا جىلجىمالى ينتەرنەت تورى جونىندە بولجام جاساي المادى


تاريحقا قايرىلا قاراۋ ۇزدىكسىز العا باسۋعا كۇش-قۋات توپتاۋ ءۇشىن بولىپ تابىلادى. رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋعا 40 جىل تولۋ بايلانىسىمەن ورتالىق حالىق راديو ستانسياسىنىڭ ارناۋلى دايىنداعان جەلىلەس حابارى «40 جىلدىڭ قىرقاسىندا».


1978-جىلى ج ك پ ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءۇشىنشى جالپى ءماجىلىسىن بەلگى ەتە وتىرىپ، جۇڭگو رەفورما جاساۋ، ەسىك اشۋدىڭ تاريحيءۇردىسىن باستادى. باس شۋجي شي جينپيڭ ايتقانداي، اۋىل-قىستاقتان قالالارعا، سىناق تۇيىندەرىنەن كەڭ كولەمدە جالپىلاستىرۋعا، ەكونوميكالىق ءتۇزىلىس رەفورماسىنان رەفورمانى جاپپاي تەرەڭدەتۋگە دەيىن، 40 جىل جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ، 40 جىل ەكپىنمەن العا ىلگەرىلەپ، 40 جىلدىق يگى ونەگە ارقىلى، جۇڭگو حالقى قوس قولدارىمەن مەملەكەت پەن ۇلتتىڭ دامۋىنىڭ ايبىندى داستانىن جازدى.


ليۋ سىشين، 1963-جىلى تۋعان، سانشيدىڭ ياڭچۋان دەگەن جەرىنەن، جازۋشى، اعا ينجەنەر. ول ۋنيۆەرسيتەتتى بىترگەننەن كەيىن وت ەلەكتر ستانسياسىندا قىزمەت ىستەيدى، قىزمەتتەن تىس ۋاعىندا عىلمي فانتاستيكالىق شىعارمالاردى جازۋمەن اينالىسادى. 1999-جىلى شىعارعان «كيت جىرى» جانە «ميكرونىڭ شەگى» اتتى شىعارمالارىمەن جۇرتقا تانىلا باستايدى. 2006-جىلى 5-ايدا، ونىڭ «ءۇش دەنە» اتتى عىلمي فانتاستيكالىق رومانى «عىلمي فانتاستيكا دۇنيەسى» جۋرنالىندا جاريالانادى، بۇل شىعارما جۇڭگونىڭ عىلمي فانتاستيكا ادەبيەتىنىڭ ەسكەرتكىشتىك مانگە يە شىعارماسى دەپ قارالادى. كەيبىرەۋلەر ءتىپتى ليۋ سىشين ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ جۇڭگونىڭ عىلمي فانتاستيكاسىن دۇنيە ءجۇزىنىڭ بيىگىنە كوتەردى دەپ باعالادى.


ۇيىندەگى كۇردەلى ارىپپەن تىگىنەن جازىلعان كونە كىتاپ ليۋ سىشيننىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەسىندە ەكەن. ول بولسا فرانسيا جازۋشىسى جۋلىس.ۆەرىننىڭ جازعان «جەر سەنترىنە ساياحات ەستەلىگى» اتتى كىتابى ەدى. ورتالاۋ مەكتەپ وقيتىن ليۋ سىشين اكەسىنىڭ ساندىعىنان وسى كىتاپتى تاۋىپ الادى دا ءبىر جولدا وقىپ بىتىرەدى. رومانداعى ايتىلعان جەر سەنتىرى دۇنيەسى جايلى ايتىلىم ونى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ويلاندىرادى ەكەن.

ليۋ سىشين بىلاي دەدى: ول كەزدە عىلمي فانتاستيكا دەگەن ۇعىم جوق بولاتىن. كىتاپتا ايتىلعانداردىڭ ءبارىن شىن ەكەن دەپ ءجۇرىپپىن، ونىڭ ۇستىنە ۆەرىننىڭ قالامى دا قارىمدى، جازعاندارىنىڭ ءبارىن شىن ەكەن دەپ قاتتى تاڭعالعان ەدىم، كەيىن كەلە اكەم ايتقاننان كەيىن بارىپ ونىڭ بارلىعىنىڭ ويدان قۇراستىرىلعاندىعىن ءبىلدىم، سوندا بارىپ عىلمي فانتاستيكا دەگەن ۇعىمدى تۇسىنگەندەي بولدىم.

ول كەزدە وسىنداي تاڭدانا قاراعان شاعىن بالاۋسانىڭ وركەن جايىپ، قۇلپىرا گۇل اشاتىنىن ەشكىم دە ويلاماعان ەدى. بىرنەشە جىلدان كەيىن، تولىق ورتا مەكتەپ وقيتىن ليۋ سىشين العاشقى شىعارماسىن جازادى، ونىڭ جاريالانباعان بۇل فانتاستيكالىق شىعارماسىندا سىرتقى پلانەتالىقتاردىڭ جەر شارىنا شابۋىل جاساپ كىرۋ وقيعاسى باياندالادى. سول كەزدە ون جىلدىق بىلىقپالىقتىڭ اياقتالۋىنا جانە رەفورما جاساپ، ەسىك اشۋدىڭ باستالۋىنا سايكەس جۇڭگونىڭ عىلىم-تەحنيكا سالاسى دا ءوزىنىڭ كوپتەن كۇتكەن كوكتەمىن كۇتىپ الدى، جۇڭگونىڭ عىلمي فانتاستيكالىق ادەبيەتى دە قايتادان گۇلدەنە ءتۇستى. ءبىر جازۋشىنىڭ 60-جىلداردىڭ باسىندا جازعان عىلمي فانتاستيكالىق شىعارماسى «حالىق ادەبيەتىندە» جاريالانادى. سول كەزدەگى عىلمي فانتاستيكالىق شىعارمالاردىڭ باسىم كوپ ساندىسى عىلىمنىڭ دامۋىنىڭ ادامدارعا تاماشا تۇرمىس الا كەلۋى جايلى ايتىلعان «بولاشاقتى قيالداۋ» جايلى شىعارمالار بولاتىن. ول كەزدە عىلمي فانتاستيكالىق شىعارمالاردىڭ عىلىم جالپىلاستىرۋ قۇنىنا باسا ءمان بەرىلدى.


الايدا عىلمي فانتاستيكالىق شىعارمالاردىڭ قىزۋ ورلەۋى ۇزاققا سوزىلمادى. وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنا دەيىن، عىلمي فانتاستيكالىق شىعارمالاردىڭ وقىرماندارى جوقتىڭ قاسى ەدى. ونىڭ بازار قۇنى كورنەكتىلەنە باستاعانىمەن شىعارمالاردى جاريالاۋدىڭ ارناسى شەكتى، قالاماقىسى ماردىمسىز بولعاندىقتان عىلمي فانتاستيكالىق شىعارما جازۋدى ەشكىم كاسىپ دەپ سانامادى.

ليۋ سىشين بۇل جونىندە توقتالعاندا: 97-، 98-جىلداردان كەيىن عىلمي فانتاستيكالىق شىعارمالاردىڭ مىڭ ارىپىنە 100 يۋاننان قالاماقى بەرىلدى. ول كەزدە عىلمي فانتاستيكانىڭ بازارى تار بولعاندىقتان رومان جاريالاۋعا كەلمەيتىن، تەك اڭگىمە عانا جاريالايتىنبىز. عىلمي فانتاستيكالىق شىعارما جازۋدى قازىردە ەشكىم كاسپتىك رەتىندە جازبايدى، جازاتىندار تۇگەلدەي كاسىپتەن سىرتقى ادامدار،-دەدى.

ليۋ سىشين شىعارما جازۋدى قولىنان تاستامادى، ءتىپتى وزىنە ءتان التىن ءداۋىرىن دە جاراتتى. 1999-جىلدان باستاپ، ليۋ سىشين شىعارمانى قاۋىرت جازۋ كەزەڭىنە ءوتتى، ول جۇڭگو عىلمي فانتاستيكا قۇس جولى سيلىعىن ءۇرتىس 8 جىل ەنشىلەدى. ونىڭ شىعارمالارىندا رومانتيكالىق سەزىم مەن اۋىر ونەركاسىپتىڭ الۋان بەينەسى ۋاقىت پەن كەڭىستىكتىڭ اراسىندا ەمىن-ەركىن بەينەلەندى، شىعارما تابيعي كورىندى.

ليۋ سىشين بىلاي دەدى: عىلمي فانتاستيكالىق اڭگىمەلەر رەاليزم ادەبيەتپەن ۇقسامايدى، وندا اسىرە رەاليزم بەينەلەنەدى. عىلمي فانتاستيكالىق اڭگىمەلەردەگى كوپتەگەن زاتتار جازۋشىنىڭ قيالىندا عانا ساقتالادى. جاي عانا ايتا سالساڭ وقىرماندار نە جايلى ايتىپ جاتقانىڭدى تۇسىنبەيدى، ونى ايقىنداپ بايانداۋ كەرەك، بۇل ءبىرشاما قيىنداۋ جۇمىس. قيالداعى سۋرەتتەۋلەر بولسىن، الدە كەمەلدى الەمدى سۋرەتتەۋ بولسىن، سۋرەت ارقىلى بايانداۋ اناعۇرلىم ىڭعايلى كەلەدى. عىلمي فانتاستيكانى بەينە-بايان ارقىلى تۇسىندىرسە قولايلى بولادى، ال جازۋ ارقىلى بايانداۋدىڭ تابيعي جەتەرسىزدىگى بار دەپ ويلايمىن.

ليۋ سىشيننىڭ جانكۇيەرلەرى ونىڭ شەكىسز قيالىنا ءتانتى بولىپ جاتقان كەزدە، ونىڭ سىرتقى پلانەتالىقتاردىڭ جەر شارىنا شابۋىل جاساۋىن ارتقى كورىنىس ەتكەن «ءۇش دەنە» اتتى ءۇش ءبولىمدى رومانى جارىققا شىقتى. ونىڭ عىلمي فانتاستيكالىق اڭگىمەلەرى شاعىن وقىرمانمەن شەكتەلىپ قالماي، قالىڭ حالىق اراسىندا كەڭىنەن تارالدى ءارى جۇڭگونىڭ ساۋدا سالاسى، اسىرەسە ينتەرنەت كاسىبى سالاسى ونىڭ اڭگىمەلەرىن ولشەم ەتتى.

ليۋ سىشين بىلاي دەدى: جازۋشىلار، اسىرەسە ءبىز سياقتى عىلمي فانتاستيكالىق اڭگىمە جازاتىندار ادامدى تەبىرەنتىپ، ەلىتەتىن اڭگىمەلەردى جازۋدى ويلايدى. وقىرماندار اڭگىمەدەن قانداي عيبىرات الادى، بۇعان ءبىز بىردەڭە دەي المايمىز. اڭگىمە جەتەرلىك تارتىمدى بولسا، ونىڭ ىشىنەن كوپتەگەن زاتتاردى تۇسىنۋگە بولادى. ادامدار «ءۇش دەنە» رومانىنان ءتۇرلى تۇستەگى تۇسىنىكتەرگە يە بولدى، ينتەرنەت سالاسىنداعىلار رومانعا نەگىزدەلىپ قاراڭعى ورمان، ولشەمدىلىكتى ازايتىپ سوققى بەرۋ سياقتىلاردى ويلاپ شىعاردى، مەنشە بۇنىڭ ءبارى قالىپتى جاعداي.

2012-جىلى، «حالىق ادەبيەتى» جۋرنالى ليۋ سىشيننىڭ ءتورت ءبولىمدى اڭگىمەسىن جاريالايدى، جۇڭگونىڭ عىلمي فانتاستيكالىق ادەبيەتى جانە ونىڭ يدەيالىق قۇنى ارادا 30 نەشە جىل تاستاپ نەگىزگى ادەبيەت اعىمىنىڭ كوز اياسىنا قايتادان تۇسەدى. وسىدان كەيىن ليۋ سىشيننىڭ اڭگىمەلەرى ورتا مەكتەپ ادەبيەت وقۋلىعىنا كىرگىزىلەدى، ءتىپتى 2018-جىلعى جوعارى مەكتەپ ەمتيحانىنىڭ ادەبيەت ءپان سۇراعىنا ەنگىزىلەدى.


فۋدان ۋنيۆەرسيتەتى جۇڭگو ادەبيەتى فاكۋلتەتىنىڭ پروفەسسورى يان فىڭ ليۋ سىشينىڭ شىعارمالارىن «الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى عاجايىپتاردى قامتىدى، سوناۋ زاماننان تارتىپ بولاشاقتاعى نەشە مىڭ جىلدىق ۇزاق ۋاقىتتى شارپىدى. ونىڭ ۇستىنە، شارىقتاۋ مەن باسىپ وزۋدىڭ داۋىرىندە ليۋ سىشين رەال ماسەلەلەرگە، ادامزاتتىڭ قيىنشىلىعى مەن ادامگەرشىلىكتىڭ شەگىنە ءمان بەرۋدى دە توقتاتپادى. بۇل ادام جاپادان جالعىز جۇڭگونىڭ عىلمي فانتاستيكالىق ادەبيەتىن الەمدىك ورەگە جەتكىزدى» دەپ باعالايدى.


40 جىل ۋاقىتتا، جۇڭگونىڭ عىلمي فانتاستيكالىق ادەبيەت ورەسى وزگەردى، عىلمي فانتاستيكالىق اڭگىمەلەر جاداعاي فۋنكتسيالىقتان دامىپ، ادەبيلىك، يدەيالىق سياقتى كوپ تۇلعالى كومپلەكىسكە اينالدى. 2013-جىلى، ليۋ سىشين 3 ميلليون 700 مىڭ يۋان باسپا تابىس سالىعىن تاپسىرىپ، جۇڭگوداعى جازۋشى بايلار قاتارىنا تۇڭعىش رەت كىرەدى، بۇل ەلىمىزدىڭ عىلمي فانتاستيكالىق جازۋشىلارىنىڭ تۇڭعىش رەت شىعۋى ەدى.


2015-جىلى 8-ايدا، «ءۇش دەنە» رومانى 73-كەزەكتى گيۋگو سيلىعى ەڭ تاڭداۋلى رومان سيلىعىن ەنشىلەيدى، بۇل ازيالىقتاردىڭ تۇڭعىش رەت ەنشىلەگەن جۇرت مويىنداعان ەڭ قۇزىرلى جانە ىقپال كۇشكە يە الەمدىك عىلمي فانتاستيكالىق سيلىعى ەدى.

ليۋ سيشين: ولار جۇڭگوعا عانا ءتان جۇڭگو ەلەمەنتتەرىنە ءمان بەردى، ولاردا ەلىمىزدەگى وقىرماندار سياقتى باسقادا تۇيىندەرگە ءمان بەردى. عىلمي فانتاستيكا الەمدىك سيپات العان ادەبيەت، ول بۇكىل ادامزات كوڭىل ءبولىپ وتىرعان ماسەلەلەردى ويلاستىرادى،-دەدى.

«ءۇش دەنە» بۇكىل الەمدى ءدۇر سىلكىندىردى. «نيۋيورك ۋاقىت گازەتى» ونى «بۇل كىتاپ امەريكاداعى عىلمي فانتاستيكالىق جانكۇيەرلەردىڭ تابەتىن وزگەرتۋى مۇمكىن» دەپ القادى. «ءۇش دەنە» قازىرگە دەيىن 15 تىلگە اۋدارىلدى، ونىڭ مادەنيەت جاعىنداعى اۋىس-كۇيىستى جەبەۋ رولى كۇندەردىڭ بىرىندە، ءسوز جوق، تولىق ايگىلەنىپ شىعادى.
ليۋ سىشين مىنانداي ماسەلە جايلى ۇنەمى تولعانادى ەكەن: ادامزات مادەنيەتى شەكىسز الەمدەگى بولىمىسز عانا ىقتيمالدىقتىڭ ناتيجەسى بولماۋى كەرەك، جەر شارى ادامزات مادەنيەتىنىڭ ەڭ سوڭعى تابان تىرەر تياناعى بولماۋى كەرەك.

ليۋ سىشين بىلاي دەدى: عىلمي فانتاستيكالىق جازۋشىنىڭ قىزمەتى ءتۇرلى مۇمكىندىكتەردى ورنالاستىرىپ، جيناقتاۋ. عىلىم - تەحنيكانىڭ ۇزبەي دامۋىنا سايكەس بۇرىندارى عىلمي فانتاستيكالىق اڭگىمەلەردىڭ ىشىندە كەزدەسەتىن ۇعىمداردىڭ كەيبىرى الدە قاشان شىندىققا اينالدى نەمەسە اينالۋ ۇستىندە. الايدا، عىلمي فانتاستيكالىق جازۋشى بولاشاقتى بولجايتىن ساۋەگەي ەمەس. عىلمي فانتاستيكالىق جازۋشى قايسى مۇمكىندىكتىڭ بولاشاقتا ىسكە اساتىنىن ايتا المايدى، بۇل ءبىر بولاشاقتىق، عىلمي ماسەلە سانالادى. ءىس جۇزىندە، عىلمي فانتاستيكالىق جازۋشى ىسكە اسۋى قيىن مۇمكىندىكتەردى جازۋعا بەيىم كەلەدى. جاقسى اڭگىمە جازۋدى ويلايدى ەكەنىسىڭ، تەك بولجاۋعا وتە قيىن بولاشاقتىق مۇمكىندىكتەردى جازۋ كەرەك. دەسەدە، بۇل مۇمكىندىكتەردى مۇلدە ىسكە اسپايدى دەپ ايتۋعا كەلمەيدى، كەي كەزدەرى ويلاماعان جەردەن شىندىققا اينالىپ جاتادى. ويتكەنى «جۇرمەيتىن ساعاتتىڭ ءوزى دە كۇنىنە ەكى رەت دۇرىس كەلەتىن جەرى بار» دەيتىن ءبىر ءسوز بار. وسىلاي بولا تۇرسادا عىلمي فانتاستيكالىق سىندى بۇل ساعاتتىڭ دا جۇرمەيتىن كەزى بولادى، كەي كەزدەرى كۇنىنە ءبىر رەت تە دۇرىس كەلمەيتىن كەزى بولادى. ويتكەنى قازىرگى ينتەرنەت ءداۋىرى، ينفورماتسيا ءداۋىرى بۇرىندارى ەشقانداي ءبىر عىلمي فانتاستيكالىق اڭگىمەلەردە باياندالىپ كورمەگەن، قازىرگىدەي ينفورماتسيا ءداۋىرى جايلى ايتىلعان اڭگىمەنى شىنىمەن تابا المايسىز، جوق دەۋگە بولادى. قول تەلەفوننىڭ، ينتەرنەتتىڭ، جىلجىمالى ينتەرنەتتىڭ ادامداردىڭ تۇرمىسىنا بولعان قازىرگىدەي ىقپالىن ەشكىم بولجاپ كورگەن ەمەس.

ليۋ سىشين عىلىم تەحنيكانىڭ ۇشقان قۇستاي دامىعان داۋىرىنە ءدۇپ كەلدى، ۆيرتۋالدى شىندىق، جاساندى ينتەلەكت، كۆانتتق بايلانىس تەحنيكاسى... بۇل تەحنيكالاردىڭ ادامدارعا سالعان ويى عىلمي فانتاستيكالىق جازۋشىلارعا شەتسىز دە شەكسىز شابىت سيلادى. عىلمي فانتاستيكالىق اڭگىمە سىندى وسى دۇنيەدە قاشاندا قويۋ قارا تۇماندى جارىپ شىعىپ، جارىعىن بارشا الەمگە شاشاتىن جاڭا مۇمكىندىك بار.

ليۋ سىشين سوڭىندا بىلاي دەدى: تەحنيكانىڭ دامۋىنا سايكەس ادامزات ءدۇپ كەلگەن ماسەلەلەردى بىرتىندەپ شەشە الادى دەپ ويلايمىن. بۇل ۇمىتكەرلىك پاراساتقا تولى ۇمىتكەرلىك، ءبىز بولاشاقتا ءتۇرلى سىن-سىناقتارعا ءدۇپ كەلەمىز، ادامزات بولاشاعىنىڭ نۇرلى بولۋ-بولماۋى ءبىزدىڭ ءاربىر قادامدى دۇرىس تاڭداۋىمىزعا بايلانىستى. ءبىزدىڭ تەحنيكامىز باياندى دامۋىن ساقتايتىن بولسا، ءبىزدىڭ نۇرلى بولاشاقتى قارسى الارىمىز حاق.

未标题-1.jpg
c4e0edd4aee2a373dd96339f19a5e56a.jpg
68136318_1.jpg
08.gif
timg (2).jpg