باسشى وتىرسا وتىرىپ، تۇرسا تۇرۋ كەرەك پە؟
0
2019-08-29 15:05:00
|
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى
|
جاۋاپتى رەداكتور :

    «مەن قازىر قىزمەتتەن شەگىنگىم كەلەدى». جۋىقتا، «جۇمسشىلار گازەتىنىڭ» ءتىلشىسى ءبىر قالا تۇرعىنىنىڭ تەلەفونىن قابىلداعاندا، قالا تۇرعىنى استاڭ-كەستەڭ كوڭىلىن توقتا الماي: «مەكەمەنىڭ ۇستەمەلى قىزمەت مادەنيەتىنىڭ ازابىن ابدەن تارتتىم»،-دەگەن.


    ۇستەمەلى جۇمىس ىستەمەۋ قىزمەت ىستەمەۋمەن بارابار بولعانى ما؟


    تىلىشىگە تەلەفون جالعاعان قالا تۇرعىنى جاڭ يانجۇن قازىر چۇڭچيڭدەگى ءبىر مادەنيەت تاراتۋ سەرىكتەستىگىنىڭ ۇگىت بۇيىمى باس ءبولىمىنىڭ كومەكشىسى بولىپ ىستەيدى.


    كەشكى ساعات 7 دە، ءتىلشى ۋادەلى ۋاقىت بويىنشا، جاڭ يانجۇن قىزمەت ىستەيتىن سەرىكتەستىكتىڭ عيماراتىنا كەلىپ، ونىڭ دوسى سالاۋاتىمەن جاڭ يانجۇننىڭ قىزمەت ىستەپ جاتقان سەرىكتەستىگىنە كەلەدى.


    جاڭ يانجۇن ايتقانىنداي، قىزمەتتەن تۇسەتىن ۋاقىت الدە قاشان تولعان بولسا دا، ءبىراق، ءتىلشى سەرىكتەستىكتىڭ شىراعىنىڭ جارقىراپ تۇرعانىن، ءارقايسى قىزمەت ورىندارىنداعى جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەردىڭ تولىق ەكەنىن، ءتىپتى، ولاردا جۇمىستان تۇسەتىن ەشقانداي بەلگى جوق ەكەنىن بايقايدى.


    ءتىلشى سىرتتاي قاراعاندا، كوپشىلىكتىڭ ءبارى قۇلشىنا قىزمەت ىستەپ جاتقانداي كورىنگەنىمەن، كوپتەگەن ادامداردىڭ قىزمەتكە قاتىسسىز ىستەردى ىستەپ وتىرعانىن كورەدى. جاڭ يانجۇننىڭ ەسكەرتۋىندەي، كوپتەگەن قىزمەتكەرلەردىڭ كومپيۋتەر بەتىندە ەشقانداي ماڭىزى جوق توراپ بەكەتتەرىنە، كەيبىرىنىڭ زات ساتىپ الۋ توراپ بەكەتتەرىنە شىعىپ وتىرعانىن، اۋەل دەسەڭىز، كەيبىر قىزمەتكەرلەردىڭ ءبىر-بىرىنە بىلدىرمەي ەلەكترلى ويىن ويناپ وتىرعانىن بىردەن بايقايدى.


    سوندا، ولار نە ءۇشىن قىزمەتتەن تۇسپەيدى؟ ءتىلشىنىڭ كۇدىك-كۇمانىنا جاڭ يانجۇن بىلاي جاۋاپ قايتاردى: «ويتكەنى، باستىق قىزمەتتەن ءالى قايتپادى».


    جاڭ يانجۇن تىلشىگە بىلاي دەدى: العاش سەرىكتەستىكە كەلگەندە، ءوزىم دە ەشتەمەنى اڭعارماپپىن. «ءبىز سياقتى سەرىكتەستىكتەردىڭ ۇستەمە جۇمىس ىستەۋى ۇنەملىك بولىپ تۇراتىن قۇبىلىس. سوندىقتان باستابىندا، ەشقانداي ۇيلەسپەيتىن جەرى جوق ەدى. جاڭ يانجۇن بىرنەشە رەت ءوزىنىڭ قولىنداعى قىزمەتتى دەركەزىندە ورىنداپ بولعان سوڭ، ءدال ۋاعىندا جۇمىستان ءتۇسىپ كەتەتىن. ونىڭ بۇل ادەتى باسشىنىڭ سىنىنا ۇشىراتتى.


    «باسشى دا مەنىڭ اتىمدى تىكە ايتپادى، تەك، كەزەكشىلەر جيىنىندا، كەيبىر قىزمەتكەرلەردىڭ قۇلشىنىسى جەتكىلىكسىز، قىزمەتتى ماڭداي الدى ورىنعا قويمايدى»،-دەدى. باسشىنىڭ بۇل ءسوزىن ەستىگەن جاڭ يانجۇن ءبىراز اڭتارىلىپ قالدى. قايتا تاعى ءبىر قىزمەتتەسى وعان ەسكەرتتى. «قىزمەتتەن بوساۋعا اسىقپايىق، سەرىكتەستىكتە كوبىرەك وتىرايىق، قالاي دەگەنمەن باسشى ءالى قىزمەتتەن قايتقان جوق،-دەدى.


    وسىدان كەيىن، جاڭ يانجۇن قىزمەتتەن ءتۇسۋ ۋاقىتىن ماقساتتى تۇردە ۇزارتىپ، قىزمەتتەستەرىنىڭ نە ىستەپ جاتقانىنا نازار اۋدارا باستايدى. ول كوپشىلىكتىڭ قىزمەت ىستەپ بولا الماعاندىعى ءۇشىن ەمەس، ءتىپتى دە كوپ ۋاقىتتارىندا باسشىعا ۇلگى كورسەتۋ ءۇشىن ەكەنىن بايقايدى. باسشىلار دا كوپشىلىكتىڭ سەرىكتەستىكتە وتىرعاندارىن ەرەكشە ۇناتادى ەكەن. ول: باسشىلار ۇنەمى بىزدەن كەڭسەدە بۇيىرىق كۇتۋدى، اپتا سوڭىندا، كەڭسەدە ۇستەمە جۇمىس ىستەۋدى تالاپ ەتەدى. كەي كەزدەرى، كەيبىر قىزمەتكەرلەردىڭ ەشقانداي قاتىسى جوق جۇمىس بولسا دا، ولارعا دا ۇستەمە جۇمىس ىستەۋدى تالاپ ەتەدى. ولار مەكەمەگە كەلسەدە، ىستەرگە ەشقانداي ءىسى جوق. تەك، وتىرىپ قانا ۋاقىت وتكىزۋى كەرەك،-دەدى.


    ۋاقىت وتە كەلە، جاڭ يانجۇنگە مۇنداي جايىتتەر ەرەكشە جيركەنىشتى كورىندى. ءبىراق، باسشىنىڭ سىپايىلىق سىنى مەن قىزمەتتەستەرىنىڭ ءتۇرلى بەينەلەرىن ويلاعاندا، ولاردىڭ ءمىنىن توتەسىنەن ايتۋعا باتىلى بارمادى. ۇستەمەلى جۇمىس ىستەمەسەڭ، جۇمىس ىستەمەگەنمەن بارابار ما؟ بۇل قانداي لوگيكا؟،-دەدى جاڭ يانجۇن كوڭىلىنە بۇككەن سىرىن اقتارا.


    «باسشىمەن بىرگە بالىق ۇستاۋ»


    ءتىلشىنىڭ بايقاۋىنشا، جاڭ يانجۇننىڭ قىزمەت ورىنداعى مۇنداي «ۇستەمە قىزمەت مادەنيەتى» ءبىر عانا مىسال ەمەس ەدى. توراپتا كەيبىرەۋلەر بۇل قۇبىلىستى: «بالىق ۇستاۋ فورماسىنداعى ۇستەمە قىزمەت ىستەۋ» دەگەن. بۇل ءسوزدىڭ ماعىناسى: باسشى قىزمەتتەن تۇسپەسە، قىزمەتكەرلەردىڭ دە، قىزمەتتەن الدىن-الا كەتىپ قالماۋى كەرەك ەكەن.


    «مۇنداي قىزمەت ىستەۋ ءتاسىلىن جەك كورگەنىمىزبەن، ءبىراق، وعان شاراسىزبىز!»،-دەدى مەملەكەت مەنشىگىندەگى كاسىپورىننىڭ قىزمەتكەرى تىلشىگە. بالىق ۇستاۋ فورماسىنداعى ۇستەمەلى جۇمىسقا تاڭعالارلىق ەشتەڭە جوق. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل باسىم كوپ ساندى كاسىپورىندار دا ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان جاعداي. مۇنداي قۇبىلىس، تەك، كاسىپورىنداردىڭ وسىنداي جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلىنىڭ سالماقتىلىق دارەجەسىنىڭ ۇقساس بولۋ-بولماۋىندا عانا ەكەن. تانىستىرۋعا قاراعاندا، وسىنداي جاعداي كورنەكتى بولعان كەيبىر ورىنداردا قىزمەتتەن تۇسپەيتىن باسشىلار، ءىس جۇزىندە كادرلاردىڭ دا وزىمەن بىرلىكتە «بالىق ۇستاۋىنداعى» جاعداي بولىپ، بۇل جاعداي جۇرت كوڭىلىندە سايراپ تۇرعانىمەن، ءبىراق، جاريا ەتىپ ايتپاعان.


    چۇڭچيڭدەگى بەلگىلى مەديا سەرىكتىگىنىڭ قىزمەتكەرى بىلاي دەدى: ولاردىڭ سەرىكتەستىگىنىڭ باسشىلارى باسقا جەردەگىلەر ەدى. ۇيىندەگىلەردىڭ ءبارى دە چۇڭچيڭدە تۇرمايدى. ولاردىڭ قىزمەتتەن قايتقاننان كەيىن دە ىستەرگە ءىسى جوق. قىزمەتتەن تۇسكەننەن كەيىن دە كەڭسەدە وتىرۋدى ۇناتادى. ءىس جۇزىندە، كەڭسەدە وتىرسادا، قولعا الىپ ىستەپ وتىرعان قىزمەتى جوق. تەك ۋاقىتتى وتكىزۋ ءۇشىن عانا. سۇيتە تۇرا، ولار جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەردىڭ وزىنەن بۇرىن جۇمىستان ءتۇسۋىن مۇلدە قالامايدى. ۇنەمى كوپشىلىككە اۋىز جاپپاي: «سەرىكتەستىكتە قىزمەتكەرلەر ۇزاق ۋاقىت وتىرعاندا عانا، قانداي ادامنىڭ قانداي جۇمىستا ەكەنىن بىلۋگە بولادى» دەيدى. ال، جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەر بۇل جاعدايلاردان مەزى بولىپ قاپالانسادا، ءبىراق، اۋىز جارىپ ەشتەمە ايتا المايدى. ولاردىڭ سوزىمەن ايتقاندا: «باستىقتىڭ الدىندا وزدەرىن كورسەتىپ، باسشىعا ءوزىنىڭ ۇستەمە قىزمەتتى قۇلشىنا ىستەپ جاتقاندىعىن بەينەلەپ، جاقسى اسەر قالدىرۋدى سەزىندىرۋ ءۇشىن عانا ەدى.


    ءتىلشىنىڭ بايقاۋىنشا، مۇنداي «بالىق ۇستاۋ فورماسىنداعى ۇستەمە جۇمىس سالتى تەك كەڭسەلەردەگى كۇڭكىل- شۇڭىل عانا ەمەس، قازىر توراپتا دا اڭىس ەتەتىندەر بارعان سايىن كوبەيىپ بارا جاتقاندىعىن اڭعارعان». سەرىكتەستىگىمىزدە مۇنداي جاعدايلار بار. كەيبىر قىزمەتكەرلەر دوستىق شەڭبەرىنە، وزدەرىنىڭ ۇيىنە قايتقاننان كەيىن دە ۇزدىكسىز قىزمەت ىستەپ جاتقاندىعىن نەمەسە اپتا سوڭىندا كەڭسەدە تۇنگە دەيىن قىزمەت ىستەپ جاتقاندىعىن شىعارادى. بۇل ولاردىڭ باسشىنىڭ كوزىنە كورىنۋى، بۇل ايدان انىق دۇنيە. وسىنداي دوستىق شەڭبەرىنە ۇستەمە قىزمەتىن شىعاراتىنداردىڭ باسىم كوپ ءبولىمى امالياتتا جۇمىس ورىندارىندا ەشقانداي جۇمىس ىستەمەيتىن، قولى بوس، جۇمىسى جوقتار»، بەينە جاڭ يانجۇن ايتقانداي قىزمەت ورنىندا بولعاندارىمەن قولدارى ويىننان بوسامايتىندار، بارلىعى تەك تەحنيكاعا سۇيەنىپ، وزدەرىنىڭ شىنىمەن ىقىلاس قويا قىزمەت ىستەپ جاتقاندىقتارىن باسشىعا كورسەتۋى عانا ەدى.


    ونان دا ماڭىزدىسى، كوپتەگەن سەرىكتەستىكتەردە «بالىق ۇستاۋ فورماسىنداعى ۇستەمە جۇمىس ىستەۋدە» جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەر ۇستەمە جۇمىس اقىسى مەن دەمالىسىن مۇلدە تولىقتاپ الا الماعان. جۇمىسشى- قىزمەتكەرلەر جۇمىستان تۇسكەننەن كەيىن دە، جۇمىس ورنىندا بولعاندىقتان، سەرىكتەستىكتىڭ سايكەستى تولەم قاراجاتىنان دا يگىلىكتەنە الماعان.


    قىزمەتتە فورماشىلدىق ىستەپ، قاجىرلىلىقپەن ىستەگەندەردى زيانداۋ


    «مۇنداي فورماشىلدىقتىڭ كاسىپ سالاسىنا سۇعاناقتىق جاساۋىنان قاتتى قىراعى بولۋ كەرەك». ءتىلشىنىڭ «بالىق ۇستاۋ فورماسىنداعى ۇستەمە جۇمىس ىستەۋ» قۇبىلىسى جونىندەگى بايىمداۋلارىن تىڭداعاننان كەيىن، چۇڭچيڭ ونەركاسىپ-ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتى باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ ادام كۇشى بايلىعى كاسىبىنىڭ لەكتورى حاۋ دىچىڭ بۇكپەسىز تۇردە اشىق ايتتى.


    حاۋ دىچيڭ تىلشىگە بىلاي دەدى: جايشىلىقتا ولار قىزمەت ورنىنداعى كەيبىر قۇبىلستارعا دا نازار اۋدارۋ جانە تالداۋ جاساۋلارى كەرەك. فورماشىلدىق كەزەكتەگى قىزمەت ورىندارىنداعى ەڭ كورنەكتى ورتاق اۋرۋ. ال «بالىق ۇستاۋ فورماسىنداعى ۇستەمە قىزمەت ىستەۋ» ءبىر ءتۇرلى جاڭا فورماشىلدىق سانالادى». ول تالداۋ جاساپ بىلاي دەدى: جۇمىس ورنىندا ۇستەمەلەپ جۇمىس ىستەۋگە جول بەرىلمەيدى دەگەندىك ەمەس. ءبىراق، ەگەر ۇستەمەلەپ جۇمىس ىستەۋ جاعدايى تۋىلسا، جالدانۋشى مەن جالداۋشى ەكى جاقتان دا سەبەبىن ىزدەۋ كەرەك. جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەردىڭ وزىندىك ماسەلەسى بولسا، ولاردىڭ قىزمەت ونىمدىلىگىن تەز جوعارلاتۋعا قۋزاۋ سالۋ كەرەك؛ ەگەر، قىزمەت مولشەرى تىم كوپ بولسا، وندا، سەرىكتەستىك قاتىستى ادامداردى ويلاستىرىپ، بىرلىكتە سەلبەسىپ ورىنداۋى كەرەك.


    ال، «بالىق ۇستاۋ فورماسىنداعى ۇستەمە جۇمىستى» حاۋ دىچىڭ «ۋلى وسپەگە» تەڭەگەن. مۇنداي ونەر كورسەتۋ فورماسىنداعى ۇستەمەلى جۇمىس جۇمىس ورىندارىنداعى ادامداردى زياندايدى. باسشىلىقتىڭ جاقسى باعالاۋىنا جالعان كۇرەس ارقىلى قول جەتكىزەدى. وسىلاي بولا بەرسە، قىزمەت ونىمدىلىگى جوعارىلامايدى. كەرىسىنشە، قىزمەتتەگى ادامداردى بارلىق جەردە قۋلىق ىستەتىپ، وراي كۇتىپ تۇراتىن جىلپوستىق ىستەۋگە يتەرمەلەۋ سىندى كەسىرلى اينالىمعا ايلاندىرادى». بۇدان سىرت، تيجارات اينالىمىنىڭ وزىندىك قۇنى تۇرعىسىنان الىپ ايتقاندا، ءونىمسىز ۇستەمەلى جۇمىس كاسىپورىنداردىڭ قاجەتسىز شىعىندارىن كوبەيتەدى،- دەدى حاۋ دىچىڭ بۇكپەسىز تۇردە.


    «بالىق ۇستاۋ فورماسىنداعى ۇستەمە جۇمىس ىستەۋ» سىندى فورماشىلىقتان قالاي ساقتانۋ كەرەك؟ حاۋ دىچىڭ مىناداي ۇسىنىس ايتتى: «كاسىپورىننىڭ شىنىندا تاماشا تيجارات اينالىمى استە باسشىلىقتىڭ اسەرىنەن ەمەس. قايتا، ۇيلەسىمدى باسقارۋ مەحانيزمى مەن مەحانيزمگە سۇيەنىپ ەڭبەك ونىمدىلىگى مەن ەڭبەك ساپاسىن جوعارىلاتۋدا. قىزمەت مىندەتىن ۋاعىندا، تولىق ورىنداي الاتىن جالدانۋشىلاردى ۇيلەسىمدى سيلاۋ، ال قىزمەتتى كەشەۋىلدەتكەن، ءتىپتى جالقاۋلىق ىستەگەن جالدانۋشىلاردى جازالاۋ كەرەك. «ۋاقىتقا پاتۋا كوبەيتۋ»، «قىزمەتكە شىعىپ جۇمىس ىستەمەۋ»، «باسشىلار وتىرسا وتىرىپ، تۇرسا تۇرۋ» سياقتى فورماشىلدىق قۇبىلىستاردى الاستاۋ كەرەك. سوندا عانا جالدانۋشىنىڭ وزىندىك قۇلشىنىسىن شىنايى جەبەۋگە، سوندا عانا كاسىپورىننىڭ ىشكى بولەگىندەگى كۇرەس رۋحىن شىنايى ۇيستىرۋعا بولادى.


    دەرەككوزى: جۇمىسشىلار گازەتى 
    حانزۋشادان اۋدارعان: قاليما بوقان قىزى (تورابىمىز ۇسىنىس ەتكەن ءتىلشى)

00.jpg
00.jpg
00.jpg
00.jpg
00.jpg