ءانىن ايتىپ، اق شايىن قۇيعان كاسىپكەر كەلىنشەك
0
2019-08-30 15:39:00
|
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى
|
جاۋاپتى رەداكتور :


قۋاندىق كوبەن ۇلى

تىلشىلىك بابىمەن بولسىن، تۋىسشىلاپ بولسىن قاي جەرگە بارايىن قىزمەت قاربالاستىعى ءسال سايابىرلاسا بولدى اق شاي ءىشىپ، اڭگىمە باستايتىندىعىم وزىمە ايان. اق شايدىڭ قۇدىرەتىن بىلەتىن ادام ءار قاشان باسقا سۋسىندىققا شولدەمەيتىندىعى شىندىق. باس اۋىرىپ، ساقينامىز ۇستاماسادا ۇرتتاۋعا سۋ كەرەك بولسا تاعى اينالىپ كەلىپ اق شايدى اڭسايمىز. ۇيگە ۇلكەندەر كەلسىن، السىتان جولاۋشى جەتسىن الدىمەن نان تۋراپ، شاي قۇيامىز. تەك ءشول قاندىرۋ عانا ەمەس، بۇل ءبىر قۇرمەت رەتىندە قانىمىزعا سىڭگەن سالت. ال شايعا قوسىمشا سارى ماي سالىپ، قانىت قوسىپ، تارى ارالاستىرىپ ىشەتىن ادامدار تاعى بار. اق شايدى اسىقپاي ىشەتىن اداممەن اڭگىمە ايتساڭ، ءبىر شەرىڭنەن شىعىپ، شالقىپ قالاسىڭ. نە ءبىر قيال ءبىر ارنادان قوسىلىپ، الەمنىڭ ءار قىرىنان ءسوز قوزعالىپ، تۇرلى تاقىرىپتارعا باراتىندىعىمىز تاعى بار.


قازاق اق شايىنىڭ ءار ءتۇرىن جاساپ، اتالاردىڭ باتاسىن، انالاردىڭ العىسىن الىپ جۇرگەن جىبەك مىنەز جەڭگەمىزدىڭ ءبىرى، ءبىرى بولعاندا ءبىر ەگەيى گىمىڭگۇل تۇرىسبەك قىزى. حالقىمىزدىڭ 12 ءتۇرلى اق شايىن جاساپ، التاي حالقىن تامساندىرعان. ول شاي دايىنداۋ، شاي قايناتۋ، شاي قۇيۋ مادەنيەتى جاعىندا كوپ ىزدەنىس جاساپتى. شاي ساقتاۋدىڭ وزىندە كوپ ءبىلىم بار، قۇيۋدا دا ايتىلىمدار مول دەپ بىلەدى. ارينە، بىلمەسكە ءبارى ءبىر، ال بىلگەن ادامعا ءار زاتتىڭ ايتىلىمى، ءارقانداي مادەنيەتتە قاتپارى قالىڭ تاريح بار.


قازىر سولتۇستىك شينجياڭنىڭ قاي اۋدان-اۋىلىنا بارساڭىز بازار ورتالىعىندا، كوشە تۇيىلىسىندە از دەگەندە ءبىرلى-ەكىلى شايحانا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتادى. تاڭعى استا كەم بولسا بولمايتىن اق شايدىڭ ءتورى دە مولايدى. مادەنيەت دەمەكشى، حالقىمىزدىڭ شاي دايىنداۋدا، شاي قۇيۋدا، شاي ساقتاۋدا مول مادەنيەت ساقتاپ كەلگەن. شايدى بابىندا قايناتىپ، دەمدەپ، لايىقتى ىدىستارمەن قوناقتىڭ الدىنا ىلتيپاتپەن قويۋ قازاق قاۋىمىنىڭ ۇلكەن سالتى. شاي حالقىمىز ازىقتىق جۇيەسىنەن وسىنشاما ماڭىزدى رول ويناپ، ورىن يەلەۋى شايدىڭ قۇرامىندا نەشە ءجۇز ءتۇرلى حيميالىق زات بار.

 
ىستىق ىقىلاس، كەڭ پەيىلدىلىكتى قاجەت ەتەتىن ساياحات سالاسى مەن ورتاسى جايلى، تاماعى ءدامدى بولۋدى تالاپ ەتەتىن ساياجايدىڭ ساۋداسى كوپتىڭ قادام تاستاۋىمەن گۇلدەنەتىندىگى ٴسوزسىز. البەتتە، سول ساۋدانىڭ كورىگىن قىزدىرىپ، دۋمانىن اسىرۋ ءۇشىن تاباندىلىق پەن كاسىپ جايلى ىزدەنۋ ءتىپتى دە قاجەت. گىمىڭگۇل مىنە وسىنىڭ ءبارى ىجداعاتپەن ىزدەپ، مۇقياتتىلىقپەن قولعا الدى.

 
ءبىر ادامنىڭ تابىسقا جەتۋى ءۇشىن سان-سالالالى فاكتورلار اسەر ەتەتىندىگى شىندىق. ايلانىپ كەلىپ «تالاپتى ەرگە نۇر جاۋار» دەگەن ناقىلعا جۇگىنەمىز. تەك تالاپتانعان ادام تاۋ تەسپەسە دە ءتۇبى ءبىر ناتيجە شىعارادى. گىمىڭگۇل انە سونداي تىرىسشاڭ، قۇلشىنعىش، كاسىپ سۇيگىش جان. ول وتباسىندا دوڭگەلەك اينالدىرىپ قالماستان، ساۋدانىڭ دا ءسانىن كەلتىرىپ، ءمانىن اسىردى. اسپازىن سارالاپ، قىزمەتكەرلەرىنە اۋىر تالاپ قويا ءبىلدى. اۋلاسىن جاسىلداندىرىپ، كيگىز ءۇيىن جاڭالادى. قازىر ساياجايدا 3 كيگىز ۇيدەن باسقا ۇلكەن توشالا ۇيدە بار. وعان ءبىر جولدا ٴجۇزدىڭ ۇستىندە مەيمان تاماقتانا الادى.

كاسىپكەر گىمىڭگۇلدىڭ كاتتا داۋىسى بار اۋىلدىڭ ايتۋلى ءانشىسى. بالا كۇنگى بالاۋسا داۋىسىن ەرتە بايقاعان ول ساحىناعا شىقپاسادا ساحاراداعى تويلارعا شىرقايىن دەگەن ويمەن شاماسىنشا ءان سالىپ ٴجۇر. نوتا تانىپ، ءتول تۋىندى شىعارماسادا تالاي تىلەۋدىڭ دۋمانىن اسىرعان گىمىڭگۇلدىڭ تامىلجىعان داۋىسى كوپتىڭ قول سوعۋىنا يە بولىپ كەلەدى. سىڭعىرلى داۋىسىمەن ساياجايىنىڭ سالتاناتىن اسىرعان ول كەلگەن مەيماننان، تۇستەنگەن جولاۋشىدان دا ايامادى. ونىڭ بۇل ونەرى قوناقجايىنىڭ ءسانىن اسىرىپ، كوركىن كۇشەيتتى.


بەرەرى مول بازار شارۋاشىلىعىنا بەل شەشە كىرىسكەن گىمىڭگۇل قۇداعي قايتقانشا قىزمەت وتەمەدى. قايتا ساۋدانىڭ قىر-سىرىنا قانىق بولىپ، شۇڭەتىنە سۇڭگىپ بارىنشا زامانا تالابىنا سايكەسىپ، كەلگەن قوناقتىڭ كوڭىلىن تاۋىپ، بار پەيىلىمەن قىزمەت وتەپ كەلەدى. ساياجايدىڭ ىستىق-سۋىعىنا ءتوزىپ، قيىنشىلىعىنا شىداپ كەلەدى. ەرتە تۇرىپ، جاي جاتىپ، جالپى قىزمەتكەرلەرىن اتتانىسقا كەلتىرىپ ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ قۇلشىنىس جاسادى. شاتتىق ساياجايىنىڭ نەگىزگى ماقساتى: تاماقتىڭ تازالىعى، ورتانىڭ جايلىلىعى، قىزمەتتىڭ شىنايىلىعى بولىپ تابىلادى.


ساياحات سالاسىندا جۇمىس جاساۋ ءۇشىن كوپ قۇلشىنىس، مول قارجى كەرەكتىگىن ەرتە سەزگەن گىمىڭگۇل 2016-جىلى اۆتونوميالى رايوندىق ساياحات قوعامىنىڭ ۇيىمداستىرعان ارنايى كۋرسىسىنا قاتىناسىپ كوپ بىلىمگە دە يە بولادى ءارى وسىدان كەيىن ول التاي قالاسى ادام كۇش بايلىعى جانە قوعامدىق قامسىزداندىرۋ مەكەمەسى جاعىنا وتكىزىلگەن قازاقى شاي باسەكەسىندە باس جۇلدەنى جەڭىپ الادى. سول جىلى كۇزدە التاي ايماعى جاعىنان ۇيىمداستىرىلعان 2-كەزەكتى قازاقى شاي شەبەرلىك جارىسىندا «ون ۇزدىك شەبەر» اتاعىنا يە بولدى. سونداي-اق، ايماق، اۋدان جاعىنا دا كوپ رەت «ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ وزاتى»، «ونەگەلى وتباسى» بولىپ باعالاندى.

 
حالقىمىزدا «اشارشىلىقتا جەگەن قۇيقانىڭ ءدامى كەتپەيدى» دەگەن ءسوز بار. گىمىڭگۇل دە بۇگىنگى كۇنىنە كەشەگى تار جول، تايعاق كەشۋلەرىمەن جەتتى. تالاي سۇڭعۇلا جاننىڭ كومەگى مەن اقكوڭىل ادامنىڭ جول سىلتەۋىمەن كاسىپتەنۋ جولىن تاپتى. بۇگىن دە ءبىر بەلەسكە كوتەرىلگەن گىمىڭگۇل ءوز شارۋاشىلىعىن شالقىتقان سوڭ تۋىس تۋعانى مەن كاسىپسىز سىڭىلىلەرىن ۇمىتپادى. ولارعا كاسىپتەنۋ جولىن كورسەتىپ، ونەرگە جەتەلەدى. مىنە بۇعان كۋا نۇرباقىت اپاي بىلاي دەدى:

 



قازىر ءبار اۋدان-اۋىلدا «مەيىربان انالار قوعامى قۇرىلىپ، ءوز توڭىرەگىندەگى جەتىم-جەسىرلەرگە، قالتاسى تاياز مۇساپىرلەرگە، جٶعارلاپ وقي الماعان ستۋدەنتتەرگە ءوز الىنشە كومەكتەسىپ جاتىر. سونىڭ ءبىر ۇلگىسى رەتىندە التاي قالاسىنداعى مەيىربان انالار قوسىنى. وسى ۇجىمدا باقتيار شامەن قىزى، ءپازيلا قابدىراحىمان قىزى، اقىن، اعارتۋشى نۇرگۇل قۇماربەك قىزى سىندى انالاردان سىرت گىمىڭگۇل دە ات سالىسىپ ءوزىنىڭ شاماسى جەتىسىنشە قول ءۇشىن بەردى. جىلىنا 10مىڭ يۋانداي اقشاسىن كومەككە ءزارۋ جاندارعا اتاپ كەلە جاتقان گىمىڭگۇل مەرەكە-مەيرام سايىن قيىنشىلىعىن بار، ناۋقاس مەڭدەتكەن وتباسىلارىن ارالاپ كومەكتەسىپ كەلەدى.
3-视频 

 
اعاجايداعى ساياجايدىڭ داڭقىن اسىرىپ، اتىن اسپانداتۋعا ءبىر كىسىلىك ۇلەسىن قوسىپ كەلە جاتقان باس كەيىپكەرىمىز گىمىڭگۇلدىڭ ءوز كوزقاراسى، باعىت باعدارى بار كاسىپكەر. ول كىسى الدا وسى «شاتتىق ساياجايىن» ءتىپتى دە ۇلكەيتىپ قۇرماقشى ەكەن. مۇمكىن بار قوعامدىق يگىلىكتى شارالارعا بارىنشا ات سالىسىپ، جانە كوپتەگەن ادامداردى كاسىپتەندىرمەكشى.


گىمىڭگۇلدىڭ قازان ۇستاعان قولى قالامعا دا ۇيىر كورىنەدى. ونىڭ «قاناتىم---قارا قالامىم»، «ءۇنىڭ قالدى جۇرەكتە»، «اناعا ارناۋ» اتتى ولەڭدەرى الەۋمەتتىك جەلىدە جاريالانىپ، ءبىر ءبولىم جۇرتتىڭ جاقسى باعاسىن العان ەدى.
ىشە الماي ءبىر قالاق سۋ جاتقانىڭدا،
مەزگىلسىز ورالدى عوي باسقا مۇڭدا.
شىنىمەن سەتەرىڭدى جالعىز تاستاپ،
اناشىم ماڭگى ۇيقىعا باتقانىڭ با؟!

اناشىم قادىرلىسىز كەتكەنمەنەن،
بۇل كۇنىم ۇقسامايدى وتكەن كۇنمەن.
جەتىمدىك باسىما كەپ ورناعان سوڭ،
جەتىممىن قاي قاشان دا جەتكەنمەنەن.

اناشىم ورنىڭىز بار تولمايتۇعىن،
ءسىز باردا مەندە ەش ۋايىم بولمايتۇعىن.
جىلايمىن، جىلايمىن دا ويلانامىن،
وزىڭدەي ءبىر ادام جوق قولدايتۇعىن---دەپ اناسىن اڭساعاندا شەرىن توككەن گىمىڭگۇل تۇرىسبەك قىزى اقىندىق جاعىنا دا ءوز تالانتىن بايقاتادى.

 
بازار شارۋاشىلىعىمىمەن شۇعىلدانعان ءار ءبىر ادامنىڭ باعى جانىپ، تالەيى وڭىنا كەلە بەرۋى ەكىتالاي. تالاي ٴسۇرىنىپ، سان جىعىلۋ مىندا تۇرعان اڭگىمە. شاتتىق ساياجايىنا تەك قاندىعاتى اۋىلىنان عانا مەيماندار بارىپ قالماستان، التاي قالاسىنىڭ تۇراقتى تۇسەلحاناسىنىڭ ءبىرى بولىپ، كۇن-كۇن سايىن اتى ايگىلەنىپ كەلەدى. ساۋدانىڭ سان قىرىن ساناسىنا ساقتاپ، كوكەيىنە جاتتاپ كەلگەن گىمىڭگۇلدىڭ الداعى كاسىپكەرلىك جولى داڭعىل بولاتىندىعىن كامىل سەنەمىز.

 

00.jpg
00.jpg
00.jpg
00.jpg
00.jpg