بالاعا ساباق تولىقتاتۋ ٴۇشىن اۋىلداعىلار قالاعا سابىلىپ ابىگەرگە ٴتۇستى
0
2019-09-06 15:19:00
|
كەلۋقاينارى:جۇڭگو قازاق راديو تورابى
|
جاۋاپتى رەداكتور :

 


    جازعى دەمالىسى اقىرلاسىپ، وقۋشىلار وقۋعا ٴتۇستى. ال وسى جازعى دەمالىستا، ٴىشنارا اۋىل-قىستاق بالالارىنىڭ «ٴۇشىنشى وقۋ ماۋسىمى» توتەنشە قاربالاستاپ، قىستاقتاعى بالالار قالاشىققا، قالاشىقتاعىلار رايونعا، رايونداعىلار قالا ىشىنە بارىپ ساباق تولىقتاۋ ٴجايىتى ٴورشي تۇسكەن. جازعى دەمالىستا بالالارىن قالاعا اپارىپ ساباق تولىقتاتۋ كەيبىر اۋىل-قىستاق وتباسىلارىنا زور قىسىم جانە اۋىرتپالىق الا كەلدى. بۇگىنگى كۇنى، بالانى وقىتۋعا مول قارجى جۇمساۋ ەندىگارى قالاداعىلاردىڭ مەنشىكتى شارۋاسى بولۋدان قالدى. ٴبىر اۋىل-قالاشىق وقتۋشىسى «تەاترحانا اسەرى» اۋىل-قىستاققا دەيىن ۇلعايدى، دەپ قارادى. 

    تەك ساباق تولىقتاۋ ٴۇشىن، اۋىل-قىستاقتاعى اتا-انا بالاسىن قالاداعى تۋىسىنىڭ ۇيىنە اپاردى 

    بيىل جازعى دەمالىستا، نانجيڭدەگى جىڭ حانىم قىزىن اعىلشىن ٴتىلى، پيانينو، سۋ مالتاۋ سياقتى ٴۇش پىسىقتاۋ كلاسىنا تىزىمدەتتى، تاعى زەرتتەۋ سيپاتىنداعى ۇيىرمەگە دە قاتىناستىردى. ٴوزىنىڭ مۇرنىنا سۋ جەتپەي جۇرگەندە، اۋىلداعى بولە قارىنداسى باستاۋىشتان تولىقسىزعا شىعاتىن ۇلىن ەرتىپ كەلىپ، جازدىق دەمالىستان پايدالانىپ اعىلشىن ٴتىلى مەن وليمپيادالىق ماتەماتيكانى تولىقتاپ، ناتيجەسىن جوعارىلاتۋدى ويلاعان. بولە قارىنداسى بىلاي دەپ قاراعان: قالاشىقتاعى پىسىقتاۋ كلاسىنىڭ ورەسى تومەن، قالادا وقىتۋ قۇرىلىمى كوپ، ورەسى جوعارى، بالانى ٴسوزسىز جاقسى تاربيەلەي الادى.


    «مەن قىزمەتتەن قول ٴۇزىپ، ۇيدە ارناۋلى بالاعا قارايمىن، بولە ٴسىڭلىم بالاسىن ماعان تاستاپ، ٴتورت اپتالىق پىسىقتاۋ اقىرلاسقان سوڭ بالانى الامىن دەپ، ٴوزى اۋىلعا قايتىپ كەتتى»،-دەدى لاجىسى تاۋسىلعان جىڭ حانىم.


    اتا-باباسىنان بالىقشىىلىقپەن شۇعىلدانعان، قازىر ۇلى كانالدىڭ جاعاسىندا بالىقشىلار شاتتىعى ساياجايى تيجاراتىمەن اينالىساتىن شياۋما اعاي دا بالاسىنىڭ ساباق تولىقتاۋى ٴۇشىن ابىگەر بولىپ كەتتى. جازدىق دەمالىس ٴاسىلى ساۋدانىڭ كۇسەت كەزى بولاتىن، ەرلى-زايىپتى ەكەۋى ٴار كۇنى قىستاقتان قالاعا بارىپ-كەلۋگە قىرىق مينۋت جول ٴجۇرىپ، بالا تاربيەلەۋ كۋرسىنا كەزەكتەسىپ اپارىپ تۇردى. ۇلكەنى ماتەماتيكا، اعىلشىن ٴتىلىن تولىقتادى، ەكىنشىسى ورتا مەكتەپ فونەتيكا، اعىلشىن ٴتىلى جانە پيانينو قاتارلى ساباقتاردى تولىقتادى، باسقا جول قاراجاتى، ماي اقى، تاماق قاراجاتىن ەسەپتەمەگەندە، تەك وقۋ قاراجاتىنىڭ وزىنە 10 مىڭ يۋاننان استام اقشا تاپسىردى.


    «بالالاردى وقىتۋ ٴۇشىن، ٴبىز قالا رايونىنان كۇنى بۇگىنگە دەيىن ٴۇي مايعا الىپ، ەكى بالانىڭ قالادا ٴتىپتى دە جاقسى تاربيە الۋىن، بالالاردىڭ كەلەشەگىنىڭ جاقسى بولۋىن ٴۇمىت ەتتىك»،-دەدى شياۋما اعا بۇكپەسىز. «اۋىرتپالىق ارينە از ەمەس، ٴبىراق تاربيەلەمەۋگە بولمايدى، قالانىڭ بالالارىمەن سالىستىرساق، بالالارىمنىڭ ارتتا قالۋىنان وتە الاڭدايمىن. بالاعا ساباق تولىقتاۋعا قارجى جۇمساۋ جاعىندا، وعان بارىن جۇمسادىق دەۋگە بولمايدى، كەم دەگەندە قولىڭنان كەلگەنىن اياماۋىڭ كەرەك.» 

    ساباق تولىقتاۋ ٴۇشىن قىستاقتاعىلار قالاشىققا، قالاشىقتاعىلار رايونعا، رايونداعىلار قالاعا كەلدى 

    اۋىل-قىستاق وتباسىلارىنىڭ كەلەشەك ۇرپاق تاربيەسىنە كۇن سايىن ٴمان بەرۋىنە ىلەسە، ساباقتان سىرتقى پىسىقتاۋعا بولعان قاجەتى بارعان سايىن ارتا ٴتۇستى. «سايىپ كەلگەندە، تۇرمىس جاقساردى، كوپشىلىكتىڭ كوز اياسى دا وزگەرىپ، قالانىڭ وقىتۋ بايلىعى ٴتىپتى دە باسىمدىققا يە بولدى»،-دەدى ٴبىر اۋىل-قالاشىق كادرى. ول بىلاي دەدى: اسىرەسە جوعارىلاپ وقۋدىڭ شەشۋشى كەزەڭىندە اتا-انالار دا ٴبىر-بىرىمەن باسەكەلەستى، بۇنىڭ ٴبارى بالانىڭ وقۋىنا باس قاتىرعاندىق، شيندۇڭفاڭ سياقتى قوسىمشا تاربيەلەۋ قۇرىلىمداردى تومەندە ٴالى اشىلمادى.


    ٴتىلشىنىڭ ۇعىسۋىنشا، كەيبىر ەكونوميكالىق جاقتا كۇشتى اۋداندار مەن قالاشىقتاردا ٴتۇرلى ايگىلى تاربيەلەۋ قۇرىلىمدارى تەگىس توپتالىپ، پىسىقتاۋ بازارى ەرەكشە كوركەيگەنىمەن، دەسەدە كوپتەگەن اۋىل-قىستاقتاردا بۇل بايلىق ٴالى توپتالمادى.


    اۋىل-قىستاق وتباسىلارىنىڭ جازدىق دەمالىستاعى قىزىل تاناۋ بولۋى وقۋ-اعارتۋ بايلىعىنىڭ قالا مەن اۋىل اراسىنداعى پارقىنا اشىق تا جاندى تۇسىنىك بەردى. ٴتىلشى نەگىزگى ساتىدان «قىستاققا بارىپ قىزمەت ىستەۋگە بولادى، ٴبىراق، ٴسوزسىز قالاعا بارىپ وقۋ كەرەك» دەگەن تۇسىنىكتىڭ كوپتەگەن اۋىل-قىستاق ەكىنشى ۇرپاق جانە ٴۇشىنشى ۇرپاقتارىنىڭ ورتاق تانىمىنا اينالعانىدىعىن ۇعىستى.


    90-جىلدىڭ ستۋدەنتى تۋ سۋ بىرنەشە جىلدىڭ الدىندا جياڭنان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ساياحات باسقارۋ كاسىبىنەن وقۋ تاۋىسىپ، ەكى جىلدىڭ الدىندا اۋىلىنا قايتىپ شارۋاشىلىق قۇرعان، قازىر جەكە وتباسىندىق قونالقىنىڭ قوجايىنى بولىپ ىستەيدى. ول بىلاي دەدى: اينالامىزداعى كوپتەگەن جاستار اۋىلىنا قايتىپ شارۋاشىلىق قۇرىپ، اۋىل-قىستاقتى كوركەيتۋدىڭ پايداسىنان يگىلىكتەندى ٴارى تابىس سەزىمىنە بولەندى. ٴبىراق كوپشىلىك بالالى بولىسىمەن-اق، ارت-ارتىنان قالاعا كوشىپ كەلدى. ول بىلاي دەدى: «قازىر بالاسىن اۋىل-قالاشىقتاعى مەكتەپتە وقىتاتىندار نەگىزىنەن سىرت جەرلەردەن كەلىپ جۇمىس ىستەيتىندەر، جەرلىك ادامدار ادەتتە باستاۋىش مەكتەپتى اۋىل-قالاشىقتا وقىتادى، ەگەر ورتا مەكتەپتى قالادا وقىتپاسا ونىڭ اكە-شەشەسى دارمەنسىز، جاۋاپكەرسىز دەپ قارالادى.»


    قىستاقتاعىلار قالاشىققا، قالاشىقتاعىلار رايونعا بارعىسى كەلەدى، ٴبىز سياقتى جاڭا رايون مەن اشۋ رايوندارىنداعىلار قالا رايونىنا اپارىپ وقىتامىز. مەنىڭشە، ٴبىر ۇرپاقتىڭ ٴبىر ۇرپاقتان ارتىق بولۋى نەگە سۇيەنەدى؟ وقۋ-اعارتۋعا سۇيەنەدى دەپ ويلايمىن»،-دەدى ٴبىر ۇكىمەت قىزمەتكەرى . 

    «تەاترحانا اسەرىنىڭ» ۇلعايۋىنان ابايلايىق 

    تىلشىلىكتى قابىلداعان ماماندار بىلاي دەدى: حالىق سانىنىڭ كەڭ كولەمدى جىلجۋى، وقۋ جاسىنداعى حالىق سانىنىڭ ازايۋى جانە اۋىل-قىستاقتاردا «ورتا-باستاۋىش مەكتەپتەردى كۇشىنەن قالدىرىپ، بىرىكتىرۋ» سەبەبىنەن، ەلىمىزدىڭ كوپتەگەن جەرلەرىندە، وتە-موتە ورتا، باتىس بولەك رايوندارداعى اۋدان ٴوڭىرىنىڭ وقۋ-اعارتۋ جاعدايىن «قالاعا جينالۋ، اۋىل بوس قالۋ، قىستاق السىرەۋ» دەگەنگە جيناقتاۋعا بولادى. مىندەتتى وقۋ جاسىنداعى حالىق سانىنىڭ قالالانۋ سالىستىرماسى تۇراقتى حالىقتىڭ قالالانۋ سالىستىرماسىنان الدەقايدا اسىپ كەتىپ، قىرۋار اۋىل-قىستاق وقۋشىلارى «قالاعا كىرىپ وقۋ» قۇبىلىسى توتەنشە كورنەكتى بولۋدا. 

    21-عاسىر وقۋ-اعارتۋدى زەرتتەۋ ورنىنىڭ ورىنباسار باستىعى ۋاڭ شيۇڭ بىلاي دەپ قارادى: مەكتەپ سىرتىندا تاربيەلەۋ ورلەۋىنىڭ «تەاترحانا اسەرى» اۋىل-قىستاقتا ونان ارى ٴۇلعايىپ جانە اسقىنىپ، اۋىل-قىستاق وتباسىلارىنىڭ اۋىرتپالىعى ٴتىپتى دە اۋىرلاي ٴتۇستى، ونىڭ ۇستىنە وقىتۋ كوزقاراسىن وڭاي بۇرمالاپ، ەمتيحان نومىرىنە سىڭار جاقتىلىقپەن ٴمان بەرۋگە اپارىپ سوقتى.


    بايلىق جاعىنداعى ولقىلىقتاردى تولىقتاۋ، بۇقارانىڭ قاجەتىن قاناعاتتاندىرۋ، اۋىل-قىستاق وتباسىلاردىڭ وقىتۋ اۋىرتپالىعىن جەڭىلدەتۋ ٴۇشىن، ەكى جاعىن بىردەي باسقارۋ قاجەت. ماماندار مىنانى ۇسىنىس ەتتى: ٴبىر جاعىنان، ۇكىمەت سيلاۋ-تولىقتاۋ ساياساتىن ونان ارى كۇشەيتىپ، ٴتىپتى دە كوپ وقۋ-اعارتۋ بايلىعىن اۋىل-قىستاققا قارجى قوسۋعا باۋراۋ جانە شابىتتاندىرۋ، سونىمەن بىرگە اۋىل-قىستاقتاعى وتباسىلاردىڭ بالا تاربيەسى كوزقاراسىنا تۋرا جەتەكشىلىك ەتۋ؛ ەندى ٴبىر جاعىنان، عالامتور تەحنيكاسىنان پايدالانىپ، اۋىل-قىستاق ٴوڭىرىنىڭ قالاداعى ساپالى وقۋ-اعارتۋ بايلىعىنان يگىلىكتەنۋىنە اناعۇرلىم كوپ قولايلىلىق جاراتۋ كەرەك.

00.jpg
00.jpg
00.jpg
00.jpg
00.jpg