جاڭالىقتار   
ازىق-تۇلىك حاۋىپسىزدىگىن، قايتكەندە قامتاماسىز ەتۋگە بولادى؟
كەلۋقاينارى:     |جاۋاپتى رەداكتور:|    جاڭالانعان ۋاقىت: 2017-03-05 16:17

 

    توراپتاعى ساندى مالىمەتتەرگە نەگىزدەلگەندە، بيىلعى ەكى ماجىلىستە، ازىق-تۇلىك حاۋىپسىزدىگى، توراپتاستاردىڭ نازارىن اۋدارعان قىزعىن تاقىرىپقا اينالدى، وسىلاردىڭ ىشىندە الدىڭعى قاتاردان ورىن الىپ وتىرعان الدىرىپ جەيتىن تاماقتار حاۋىپسىزدىگى، داستارقان ٴمازىرى حاۋىپسىزدىگى، ازىق-تۇلىك قوسپاسى ماسەلەسى قاتارلى ۇشەۋىن بولە جارىپ ايتۋعا بولادى. سىچۋان مەن گۋاگدۇڭ ولكەسىندەگى جانە بەيجيڭ قالاسىنداعى توراپتاستار ازىق-تۇلىك حاۋىپسىزدىگىنە ايىرىقشا نازار اۋدارىپ وتىر. اسىرەسە، ايەلدەر قاۋىمى، ونىڭ ىشىندە 20-29 جاس ارالىعىنداعى ايەلدەر بۇل ماسەلەگە ەرەكشە شۇقشيا تۇسۋدە.

 

«ازىق-تۇلىك حاۋىپسىزدىگى» ءاربىر ادامنىڭ دەنساۋلىعىنا قاتىستى، ءبىراق، سوڭعى جىلداردان بەرى، ازىق-تۇلىك حاۋىپسىزدىگى ايتاعالسىن جاقسى بولماي كەلەدى. بيىل مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى چىن رۇي-اي ازىق-تۇلىك حاۋىپسىزدىگى جونىندەگى كەڭەس جوباسىن العا قويدى. ول ازىق-تۇلىك حاۋىپسىزدىگىن مىنا ەكى قاينار كوزى جاعىنان تىزگىندەۋ، ياعىني «ءبىرى، مەملەكەت قاينار كوزدى تىزگىندەۋدە ولشەمدەرگە وزگەرىس ەنگىزۋگە سۇيەنەدى، مۇندا ءسوز جوق، حالىقارامەن ۇشتاسقان ناقتى ولشەم بولۋى كەرەك. ەندىگى ءبىر قاينارى ، كاسىپورىن قاتارلى ءوندىرۋشى ورىنداردى، اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىس بارىسىندا قوساتىن زاتتارىن، مىنە، وسى ەكى ءتۇيىندى ٴسوزسىز ۇشتاستىرۋ كەرەك» دەپ قارادى.

 

اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى ازىق-تۇلىك حاۋىپسىزدىگىنىڭ قاينار كوزى، ولاي بولسا، وسى قاينار كوزدىڭ حاۋىپسزدىگىنە قايتكەندە كەپىلدىك ەتۋگە بولادى؟ مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايى ۋاكىلى حۋ ليڭ بيولوگيالىق ەگىس دارىلەرىن بارىنشا جالپىلاستىرۋدى، سونىمەن قاتار ەگىس دارىلەرىنىڭ قالدىقتارىنا بەلگى سالۋدى ۇسىنىس ەتتى . ول :«ەرەن بازارلاردا بەلگى پارىقتاۋ ءتۇزىمىن ورناتىپ، باعا جازىلعان ماركا قاعازىنىڭ استىنا، ەگىستىك دارىلەرىنىڭ قالدىق مولشەرىن، كىمنىڭ تەكسەرۋدەن وتكىزگەنىن، تەكسەرۋدەن وتكەن ۋاقىتتىن تولىق جازۋ كەرەك» دەپ ۇسىنىس ەتتى.

 

 

اۋىل-شارۋاشىلىق دارىلەرىنەن تىس، ازىق-تۇلىك قوسپاسى دا كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىرعان ماڭىزدى ماسەلەردىڭ ءبىرى. مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى جياڭ چيۋتياۋ ازىق-تۇلىك قوسپاسىنا بايلانىستى باقىلاپ-باسقارۋ جايىندا :«قوسپا ماسەلەسى__ەڭ قيىن ماسەلەردىڭ ءبىرى، مۇنداي باقىلاپ-باسقارۋ، باسقارۋ سالالارىندا كوبىرەك كەزدەسىپ، ءوندىرىس بارىسىندا -اق تەكسەرۋدەن وتۋى كەرەك. ەگەر مەملەكەت بەلگىلەپ تيىم سالعان نارسەلەردى ءالى دە پايدالانىپ وتىرسا، بۇل سياقتى تيجارات كاسىپورىندارىنا قاتاڭ سوققى بەرۋ كەرەك» دەگەن ۇسىنىستى ورتاعا قويدى.

 

جاقىنعى جىلداردان بەرى، سىرتتان الدىرىپ جەيتىن تاماقتار كوپتەگەن ادامداردىڭ، اسىرەسە «ەركەلەر» ءۇشىن قولايلى بولىپ عانا قويماي، ونىڭ حاۋىپسىزدىك ساپاسى دا الاڭداۋشىلىق تۋدىرىپ وتىر. سىرتتان الدىرىپ جەيتىن تاماقتار زاڭىنان تىسقارى قالماۋ ٴۇشىن، وعان قاراتا جونگە سالۋ مەحانيزىمىن ورناتۋ كەرەك. مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى ما جيانپيڭ :«سىرتتان الدىرىپ جەيتىن تاماقتار ءىس جۇزىندە كوپتەگەن اينالىمدارعا بايلانستى بولعانىمەن، ءبىراق وندا ءبىر ماسەلە ساقتالىپ وتىر، كوپتەگەن تارۋلار تىركەسكەندە، باستى كىم باستاۋشى بولادى، كىم كەلىپ سەلبەسەدى، مىنە وسىنداي ماسەلەر شىعىپ وتىر، ەگەر بۇل مىندەتتەردى انىقتاپ الماسا، بارلىق زاڭدىق ەرەجەلەر قۇر ٴسوز بولىپ قالادى. قازىر الدىمەن بۇل مەحانيزىمدى جونگە سالعان ءجون» دەگەندى قاداپ ايتتى.

 

مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى جوۋ جۇنجۇن مەحانيزمدى جونگە سالۋمەن قاتار، ازىق-تۇلىك حاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى زاڭعا قايشى ارەكەتتەردىڭ وزىندىك قۇنىن ۇيلەسىمدى جوعارىلاتىپ، ەكولوگيالىق قورشاعان ورتا سالاسىنداعى اكىمشىلىك زاڭ اتقارۋ مەن قىلمىستىق ىستەر ءادىلياسىن ۇشتاستىرۋ ءادىسىن ۇلگى ەتۋ ۇسىنىسىن العا قويدى. جوۋ جۇنجۇن تارازىلاپ:«قازىر ايىپ سالۋ ادەتتەگىدەي شارۋا، ءسوزسىز قىلمىس جاۋاپكەرشىلىگىن ۇستىنە الۋ. زاڭعا قايشى ارەكەت قىلمىستىق ىستەر ولشەمىنەن اسىپ كەتكەندە، قوعام حاۋىپسىزىك ورىندارىنا تاپسىرىپ بەرۋ، ويتكەنى يەمدەندىرۋ ءتاسىلى ايىپ سالۋعا قارعاندا ءونىمدىلىك قۋاتى جوعارى. سوندىقتان قىلمىستىق جازانى اتقارۋ ءتۇزىمىن كەمەلدەندىرسە، قاتەلىكتتىڭ قايتالانباۋىنا كەپىلدىك ەتۋگە بولادى» دەدى. (كەلۋ قاينارى: جۇڭگو ءۇنى)